Sulików historia i czasy współczesne

SULIKÓW historia i czasy współczesne www.sulikow.pl 2 3 Spis treści Położenie Gminy Sulików ....................................................... Ch...

8 downloads 666 Views 12MB Size

SULIKÓW

historia i czasy współczesne

www.sulikow.pl

Spis treści Położenie Gminy Sulików ....................................................... 4 Charakterystyka Gminy Sulików ............................................. 5 Rys historyczny Sulikowa ........................................................ 5 Bierna .......................................................................................... 8 Miedziana ................................................................................... 9 Mikułowa ................................................................................... 10 Mała Wieś Dolna i Górna ........................................................ 11 Radzimów Dolny i Górny ........................................................ 12 Studniska Dolne i Górne ......................................................... 13 Skrzydlice .................................................................................. 14 Stary Zawidów .......................................................................... 14 Wrociszów Dolny i Górny ....................................................... 15 Wilka Bory ................................................................................. 16 Wilka ........................................................................................... 17 Walory Gminy Sulików ........................................................... 18 Krajoznawcze-antropogeniczne .............................................. 18 Walory przyrodnicze – flora i fauna ........................................ 20 Sport ........................................................................................... 22 Kultura ....................................................................................... 23 Straże Pożarne .......................................................................... 24 Miejsca noclegowe ................................................................... 25

2

3

Położenie Gmina Sulików leży przy południowo-zachodniej granicy Polski w woj. dolnośląskim, przy granicy z Czechami i w odległości ok. 7 km od granicy z Niemcami. Zajmuje powierzchnię ok. 95,2 km². Obszar Gminy jest podzielony na 15 obrębów geodezyjnych, 16 sołectw i 22 miejscowości. Gmina leży w powiecie zgorzeleckim, sąsiaduje z gminą miejską Zawidów i gminami wiejskimi Platerówka, Siekierczyn i Zgorzelec, a od południa z Czechami (powiat Frydlant). Sulików to gmina typowo rolnicza, gdzie użytki rolne i lasy stanowią ponad 90% powierzchni. Obszar Gminy znajduje się w obrębie Pogórza Izerskiego, które można podzielić na cztery części fizyczno-geograficzne: Wzgórza Zalipiańskie, Wysoczyznę Siekierczyńską, Obniżenie Zawidowa i Równinę Zgorzelecką. Najwyższym punktem jest szczyt Wyszyny (ponad 400 m n.p.m.). Druga, co do wysokości jest Góra Ognista – 385 m n.p.m. Wzgórza rozcięte są doliną Czerwonej Wody i jej dopływów. Rzeźbę terenu urozmaicają lokalnie pagóry (na ogół bazaltowe), największy z nich zwany Górą Ognistą posiada wysokość względną ok. 70 m i jest eksploatowany przez kopalnię bazaltu w Sulikowie. Krajobraz Gminy porozcinany jest malowniczymi wciosowymi dolinkami potoków Lipy, Czerwonej Wody i Płonki.   Z racji swojego usytuowania Gmina Sulików położona jest w sąsiedztwie państw: Czech – granica w Zawidowie- 8 km, Niemiec – granice: w Zgorzelcu – 7 km, w Jędrzychowicach – 5 km, w Sieniawce - 30 km.

Charakterystyka Gminy Sulików

Studniska Górne Studniska Dolne

Gmina Sulików to gmina wiejska i tworzy ją 16 sołectw: - Bierna - Mała Wieś Dolna - Mała Wieś Górna - Miedziana - Mikułowa - Radzimów Dolny - Radzimów Górny - Skrzydlice - Stary Zawidów - Studniska Dolne - Studniska Górne - Sulików - Wilka - Wilka Bory - Wrociszów Dolny - Wrociszów Górny

Sulików Mała Wieś Górna

Radzimów Dolny

Wrociszów Dolny Wilka Bory Wilka

Ksawerów

Wrociszów Górny Skrzydlice

Radzimów Górny Wielichów

Bierna

Stary Zawidów Miedziana

Folder przygotowali: Małgorzata Skórka Tomasz Chrzanowski

Odległości od stolic i większych miast: Berlin - 286 km Praga - 140 km Warszawa - 505 km Wrocław - 160 km 

4

Mikułowa

Mała Wieś Dolna

5

RYS HISTORYCZNY SULIKOWA Sulików jest miejscowością położoną w dolinie Czerwonej Wody u stóp Góry Ognistej. Miasto Sulików zostało założone z inicjatywy króla Czech Wacława I ok. 1230 r. Miejscowość otrzymała prawa miejskie ok. lat 20-tych XIII w. Pierwsza historyczna wzmianka o niej pochodzi 1234 r. W dokumentach można spotkać następujące nazwy miejscowości: Schoninberch (1234), Schonenberg, Schönberg (1526). Historia w pigułce 1234 wzmianka o pierwszej znanej budowli Sulikowa - kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Sulikowie, 1427-1432 w wyniku najazdu husytów Sulików zostaje zniszczony, 1523-1527 Hans Frenzel buduje w Sulikowie renesansowy zamek, 1542 miasto liczy 300 mieszkańców, 45 domów mieszczańskich częściowo już murowanych zlokalizowanych głównie w rynku oraz 15 innych domów i kościół parafialny. Był to czas rozwoju cechów rzemieślniczych: sukienników, rzeźników, szewców i cyrulików, Wiek XVI to wyraźny rozwój i ożywienie gospodarcze Sulikowa. Na prośbę byłego radcy dworu a obecnego wówczas właściciela Sulikowa Pawła z Lidlau cesarz Maksymilian II postanowił odnowić prawa miejskie Sulikowa i przywrócić pewne przywileje w tym z prawem posiadania pieczęci i godła miasta, 1621 spłonęła 1/3 miasta, 1625 kolejny pożar, 14 domów uległo całkowitemu zniszczeniu. Duża liczba domów w wyniku wojny trzydziestoletniej popadła w ruinę bądź całkowicie zniknęła z krajobrazu Sulikowa, 1643 odkrycie leczniczych źródeł zlokalizowanych na zachód od miasteczka oraz cudowne ozdrowienie jednego z mieszkańców Sulikowa przyczyniło się do masowych przyjazdów chorych z różnych terenów Łużyc. Lata 30-te XIX w. to okres największej sławy sulikowskiego uzdrowiska, od kwietnia do sierpnia 1838 r. zdrojowisko odwiedzało dziennie 1000 kuracjuszy. W celu skorzystania z leczniczych kąpieli Sulików odwiedzali kuracjusze z całego Śląska, Saksonii i Czech. Woda rozlewana była także do butelek i sprzedawana w aptekach wielu dużych miast m.in. Jeleniej Górze i Wrocławiu, Wiek XVII produkowany w Sulikowie mezlonan na świecie zyskał nazwę „sulikowskiej tkaniny” (Schonberger Zeug). Była to półwełniana tkanina wzbogacona lnem, którą cechowała duża wytrzymałość. Był on wykorzystywany do wyrobów materaców, koców, pokrowców, gorsetów, płaszczy itd. Materiał eksportowany był do Niemiec, bardzo dużo trafiło go przede wszystkim na rynek do Ameryki Północnej, 1855 utworzona zostaje szkoła prywatna, która w 1859 r. zamieniona jest na państwową – miejską, 1867 poniżej parafialnego kościoła zostaje wzniesiona mniejsza ceglana świątynia, 1888 powstaje poczta, pod koniec XIX wieku w Sulikowie istnieje farbiarnia z maglem, 8 garncarni, browar i dwie gorzelnie, w Sulikowie produkowane były także maty z włókien kokosowych, 1910 utworzona zostaje sześcioklasowa szkoła, 1927 Sulików zyskał pierwsze połączenie kolejowe do Mikułowej, 1945 żołnierze oddziału 31 Armii Radzieckiej 2 maja 1945 r. zajęli Sulików. Oddziały I Armii Wojska Polskiego, których część udawała się w kierunku Berlina, po zakończeniu wojny powróciła na teren Sulikowa sprowadzając tu swoje rodziny, 1945 jako pierwszy władze administracyjną objął burmistrz Sulikowa Tadeusz Romaniszyn, 1946 swoją pracę rozpoczął ośrodek zdrowia i apteka, 1947 ruszyła rozbudowa dotychczasowej linii kolejowej łączącej wyłącznie Sulików z Mikułową, w tym czasie powstały wiadukty, nasypy kolejowe a ułożone tory połączyły Zawidów z Czechosłowacją, 1947 na terenie Sulikowa powstaje pierwszy klub sportowy o nazwie „Bazalt”,

6

1948 Sulików traci prawa miejskie i staje się miejscowością typowo rolniczą, zmianie ulega także nazwa miejscowości z Szymbarka na Sulików. W tym okresie w Sulikowie istniało wiele zakładów produkcyjnych i usługowych: bawełnianka, kamieniołomy, fabryka wyrobu tapet i opakowań do leków, na ul. Dworcowej wytwórnia cygar, na ul. Garbarskiej garbarnia i winiarnia a także piekarnie, szwalnie, zakłady szewskie, krawieckie, samochodowe i cegielnia, 1950 ustawa z 22 marca 1950 r. o jednolitej władzy państwowej zniosła stanowiska prezydentów miast, burmistrzów i wójtów, w ich miejsce powołane zostały Rady Narodowe, 1952 pożar trawi większą część miejscowości, podcieniowe domy w zachodniej i północnej części rynku ulegają całkowitemu zniszczeniu, 1960 w Mikułowej oddano do eksploatacji stację elektroenergetyczną, która odbiera energię elektryczną produkowaną w elektrowni Turów. Dziś jest to jedna z dwóch stacji łączących systemy energetyczne miedzy Polską i Niemcami, 1973 1 stycznia utworzenie Gminy Sulików, Wojewódzka Rada Narodowa we Wrocławiu zadecydowała o wejściu w jej skład 15 sołectw, 1975 16 lipca wyburzono stary, przedwojenny pomnik umiejscowiony na Placu Wolności, w jego miejsce ustawiono obelisk ku czci wyzwoleńców, 1977 budynek domu kultury o nazwie „Pod Jeleniem” przejęty wcześniej i kapitalnie wyremontowany przez Kopalnię Skalnych Surowców Drogowych w październiku pod nową nazwą Gminny Ośrodek Kultury oddany zostaje do użytku mieszkańców, 1979-1984 wybudowano „Agrocentrum” Państwowe Gospodarstwo Rolne Sulików z przechowalnią ziemniaków na 4 tys. ton i suszarnię zboża. Równolegle powstało także osiedle domków mieszkalnych, 1985 inwestor Kopalnia Skalnych Surowców Drogowych w Sulikowie przystąpił do budowy dla 24 rodzin bloku mieszkalnego przy ul. Kościelnej, 1989 otwarcie remizy strażackiej z punktem lekarskim w Studniskach Dolnych, 1992 uruchomienie komunalnego wysypiska śmieci w Sulikowie, 1990-1994 wykonano stację uzdatniania wody wraz z siecią tranzytową do Sulikowa, 1994-1995 powstanie sieci wodociągowej we wsiach, Mikułowa, Mała Wieś Górna, Studniska Dolne i Górne, Sulików, Radzimów Dolny i Górny, 1998-2002 zwodociągowane zostają wsie Wrociszów Górny, Mała Wieś Dolna, Bierna oraz rozbudowano stację uzdatniania wody, 2005 oddanie do użytku nowo wybudowanego budynku szkolnego ze stołówką i kompleksem boisk zewnętrznych, 2008 oddanie do użytku poddanego całkowitej renowacji łużyckiego domu „Ostry Narożnik” mieszczącego się na Placu Wolności w Sulikowie, otwarcie nowo wybudowanej w Sulikowie Środowiskowej Hali Sportowej, 2009 wybudowanie świetlicy wiejskiej we Wrociszowie Górnym, 2011 zakończono adaptację świetlicy wiejskiej w Studniskach Dolnych na potrzeby sali gimnastycznej i świetlicy wiejskiej, 2012 oddano do użytku zmodernizowany budynek Gminnego Ośrodka Kultury w Sulikowie- inwestycja zrealizowana przy udziale środków z UE wspólnie z niemieckim partnerem-Gminą Hohendubrau. Budowa na terenie Gminy Sulików sieci wodno-kanalizacyjnej obejmującej miejscowości: Mała Wieś Dolna, Mikułowa, Studniska Dolne, Studniska Górne i Sulików inwestycja zrealizowana przy udziale uzyskanej przez gminę ponad 36 mln dotacji z UE. Wykonanie nowych nawierzchni ulic Wojska Polskiego i Zgorzeleckiej w Sulikowie. Zmieniono układ komunikacyjny poprzez budowę drogi do kopalni bazaltu w Sulikowie, w wyniku której ruch ciężarówek zniknął z centrum miejscowości. Przeprowadzono renowację Placu Wolności w Sulikowie m.in. położono nowe nawierzchnie chodników, zatok, miejsc postojowych, zamontowano elementy malej architektury, dotychczasowy obelisk zastąpiony został kamieniem bazaltowym.

7

BIERNA

MIEDZIANA

Miejscowość Bierna jest to wieś łańcuchowa leżąca w górnym biegu rzeki Czerwona Woda, początki jej lokowania na prawie niemieckim sięgają XIII w. Słowo „borno” w języku staro-serbołużyckim oznaczało bagnisty, moczarowaty teren. W dokumentach datowanych na koniec XV w. nazwa wsi zapisywana była jako Berne, (1533) Berna, (1563) Bernaw. Tuż po wojnie przez krótki okres miejscowość nazywano Czerwoną Wodą. Wiosną 1427 r. miejscowość została spustoszona przez husytów, którzy maszerowali w kierunku Lubania. Bierna podobnie jak większość okolicznych miejscowości mocno ucierpiała w wyniku wojny trzydziestoletniej. W roku 1647 w Biernej istniał dwór z folwarkiem, 16 gospodarstw kmiecych, 3 młyny, 26 gospodarstw zagrodniczych, 8 gospodarstw chałupniczych i 2 rzemieślników. Liczne epidemie szalejące w czasie wojny przyczyniły się do strat wśród mieszkańców wioski. W połowie XVII w. we wschodniej części wioski powstała mała kolonia zamieszkana przez czeskich egzulantów, która obecnie nosi nazwę Nowoszyce. W 1780 r. religijni emigranci założyli kolejną osadę o nazwie Wielichów. Osadnictwu wsi towarzyszył rozwój tkactwa płóciennego, w połowie XIX w. pracowało tu 180 krosien tkackich. Chałupnicy – tkacze zajmowali się głównie wytwarzaniem bawełny, przez co produkcja lnu stała się mniej popularna. W połowie XIX w. Biernej powstała pierwsza szkoła, która w wyniku niszczącego żywiołu – powodzi 40 lat później uległa całkowitemu zniszczeniu. Obecny budynek szkoły podstawowej pochodzi z 1882 r. W XIX w. we wsi funkcjonował browar, 4 młyny wodne, 2 olejarnie, cegielnia, tartak oraz bielarnia. Przyglądając się ówczesnym właścicielom miejscowości na podkreślenie zasługuje fakt, że od XV do XVIII w. niepodzielnie rządzili Bierną Hobergowie. W późniejszym czasie Bierna bardzo często przechodziła z rąk do rąk. Ciekawostką jest fakt, że w Biernej urodził się Jan Krystian Altnicol uczeń i zięć Jana Sebastiana Bacha. W historię miejscowości wpisało się jedno z najtragiczniejszych wydarzeń – powódź powstała w wyniku kilkugodzinnych ulewnych deszczy (14 czerwca 1880 r.). W trakcie powodzi rzeka Czerwona Woda zniszczyła doszczętnie 12 gospodarstw domowych, 76 poważnie uszkodziła, śmierć poniosło 18 mieszkańców w tym pięcioro dzieci.. W XIX wieku Bierna wraz z koloniami – Nowoszyce i Wielichów, liczyła 229 domów i aż 1725 mieszkańców. Dla porównania w 1939 roku w Biernej mieszkało 864 mieszkańców a w 2012 – 365 osób.

Miedziana to wieś łańcuchowa usytuowana jest w południowej części Wzgórz Zalipiańskich, rozciągająca się wzdłuż górnego biegu rzeki Czerwona Woda. W pierwszych źródłowych dokumentach miejscowość nosi nazwę Kopphir (XV w.), Kopper (1430) ostatecznie Küpper. Nazwa ta najprawdopodobniej pochodziła od czeskiego wyrazu „kipry”, który oznacza szybki rwący potok. Później rzeka otrzymała nową nazwę – Czerwona Woda. Pierwsi osadnicy po II wojnie światowej utworzyli nazwę Piastowo czy też Piastów. Od co najmniej XIV w. miejscowość należała do zgorzeleckiego okręgu sądowego. Z racji sąsiadowania z Czechami miejscowość ucierpiała podczas wojen husyckich. W marcu 1476 r. w wyniku celowego podpalenia przez Hansa von Ölssnitza wieś została doszczętnie spalona. Z początkiem XV w. Miedziana trafia w ręce Albrechta von Hoberga, po jego śmierci na jakiś czas swoją siedzibę przenosi do niej jego syn – Krzysztof. Bracia Adam i Joachim von Eberhardt postanowili w 1546 r. podzielić wioskę na dwie części Miedzianą Dolną i Górną. Pierwszą władał Adam, znajdował się w niej folwark, dwa młyny, 10 zagród kmieciowych, 5 chałupniczych. Joachim zaś zawładnął górną częścią w której mieszkało 15 kmieci, 13 zagrodników i 8 chałupników. Dawni mieszkańcy Miedzianej w większości byli bartnikami specjalizując się głównie w hodowli pszczół leśnych. Z początkiem XVI w. wioska słynęła z różnorodnej działalności rzemieślniczej, pierwszego szewca wymienia się w dokumentach już w XVI w, później pojawili się cieśle, kowale i krawcy. Większy rozwój rzemiosł miał miejsce po zakończeniu wojny trzydziestoletniej, osiedleni w Miedzianej uchodźcy religijni czescy i śląscy zajmowali się przede wszystkim tkactwem. Po roku 1765 na cześć panującego dziedzica Neu Gablenz utworzona została kolonia nazywana w latach przedwojennych Kramarzowką, a obecnie nosi nazwę Jabłoniec. W Miedzianej zachował się jeden z najpiękniejszych we Wschodnich Łużycach typowo barokowych kościołów wiejskich z XIV w. Pierwotnie pw. Wszystkich Świętych, a obecnie św. Piotra i Pawła. Po II wojnie światowej w Miedzianej osiedlili się przede wszystkim przesiedleńcy z Kresów wschodnich z okolic m.in. Lwowa, Przemyślan, Lidy i Brzeżan. Co ciekawe w latach 40 i 50 XX w. w Miedzianej znajdowała się siedziba Gminy obejmującej poza Miedzianą wsie: Bierną, Wielichów i Radzimów. Liczba mieszkańców wsi łącznie z Jabłońcem w XIX w. sięgała 1099, zaś w 1919 roku w Łowinie, Miedzianej, Jabłońcu żyło 844 ludzi. Dla porównania w 2012 r. Miedzianą z Jabłońcem zamieszkuje 329 osób.

8

9

MIKUŁOWA Mikułowa leży na Wysoczyźnie Siekierczyńskiej, początki wsi nazywanej w 1740 r. Nickelsdorf sięgają XIII w. Po II wojnie światowej wieś nazywano Mikołajów i Nikorsk. Na przełomie XI i XII w. rozpoczęła się niemiecka kolonizacja tych terenów. Sprzyjało temu objęcie władzy na terenie Górnych Łużyc przez Marchię Miśnieńską. Wieś jest położona na starym trakcie łączącym Żytawę z Lubaniem. Podczas wyprawy Wielkiej Armii Napoleona na Rosję zarządzono ulepszenie drogi i obsadzenie jej topolami, od tego czasu na terenach Łużyc sadzono te drzewa wzdłuż dróg. W XIV i XV wieku Mikułowa stanowiła własność mieszczan zgorzeleckich i dzieliła się na Mikułowę Dolną i Górną. Pod koniec XV w. spadkobiercy mieszczan sprzedali Mikułowę Dolną dla szpitala św. Ducha w Zgorzelcu. Założycielem Mikułowej Górnej w XVI w. był Maciej von Salza. Z końcem XVIII w. powstała szkoła ludowa, zbudowano 2 młyny wodne. We wsi funkcjonowała też piekarnia, mieszkańcy trudnili się tkactwem bawełny i wydobywaniem torfu. W 1865 r. w pobliżu miejscowości zbudowano kolej żelazną (Zgorzelec -Lubań). Wybudowano również stację kolejową, pocztę i restaurację. Na skrzyżowaniu dróg Mikułowa-Zgorzelec mieścił się budynek Urzędu Celnego, który obsługiwał klientów przekraczających granicę z Cesarstwem Austro-Wegierskim w Zawidowie. W 1923 r. nastąpiła elektryfikacja sieci kolejowej, którą wojska sowieckie zniszczyły w 1945 r. Na początku XX w. powstały dwie restauracje i karczma z salą widowiskową oraz mleczarnia. Po zakończeniu II Wojny Światowej na teren wsi przybywają osadnicy m.in. wysiedleńcy z kresów wschodnich, z okolic Oszmiany, Brześcia nad Bugiem oraz Rohatynia. W 1960 r. na terenie wsi zostaje oddana do eksploatacji rozdzielnia elektroenergetyczna. Była pierwszą w Polsce rozdzielnią pracującą na napięcie 400 kV. Po modernizacji jest to jedna z ważniejszych stacji łączących systemy energetyczne między Polską, Czechami i Niemcami. W 1994 r. na terenie Mikułowej powstała Stacja Uzdatniania Wody, z której cała gmina jest zaopatrywana w wodę. W 1939 r. wieś liczyła 330 mieszkańców, w 2002 r. – 318, a w 2012 r. – 266.

10

MAŁA WIEŚ DOLNA I GÓRNA Mała Wieś Dolna to miejscowość o bardzo rzadkiej w naszym regionie zabudowie łańcuchowej o flamandzkim charakterze. W pierwszej połowie XIII w. przybyli tu koloniści, którzy budowali domy tylko po jednej stronie drogi, ze względu na mokradła znajdujące się po przeciwległej stronie, ciągnące się wzdłuż rzeki Czerwona Woda. Na zachód od drogi powstał łanowy układ pól. Najprawdopodobniej dzięki takiemu rozmieszczeniu zabudowy wsi zawdzięcza ona swoją pierwszą nazwę – Halbendorf (Półwieś). W 1813 r. we wsi podczas wojen napoleońskich, mieszkańcy wspólnie z dziedzicem baronem von Rechenbergiem musieli przygotować kwatery i żywność dla 22 generałów, 228 oficerów, 5679 podoficerów i szeregowców oraz 3662 koni. Poprzez nieostrożność francuskich i włoskich żołnierzy we wsi wybuchł pożar, w wyniku którego spłonęły dwa gospodarstwa. W pierwszej połowie XIX wieku w Małej Wsi Dolnej istniało rozbudowane rzemiosło, działało tu 4 szewców, 4 krawców, 19 tkaczy, 2 piekarzy i rzeźnik. Ponadto we wsi funkcjonował folusz, tartak, cegielnia oraz duży browar, eksploatowano torf i bazalt. W 1921 r. znaczna część wsi została przyłączona do Sulikowa. W 2012 r. Małą Wieś Dolną zamieszkuje 161 mieszkańców. Położona w kotlinie rzeki Czerwona Woda Mała Wieś Górna została osiedlona w XIII w. przez niemieckich kolonistów. Wieś początkowo nazywano Krowim Ogonem, ze względu na jej mały obszar. Wieś nazywano Kuczail (1373 r.), Kuczayle (1429 r.), Kwehezayl (1491). W drugiej połowie XVI w. ówczesny właściciel wsi Paweł Siegmund nazwał wieś Półwieś Górna (Oberhalbendorf). Zaraz po II Wojnie Światowej posługiwano się prowizoryczną nazwą Półpice Górne. W 1373 r. właścicielem Małej Wsi Górnej był równoczesny właściciel Sulikowa Henczil Jon von Gersdorf. W pierwszej połowie XV w. Nikel von Gersdorf z Kunowa sprzedał wieś Albrechtowi von Hoberg. Następnie przez około 150 lat wieś należała do zgorzeleckich mieszczan. W 1565 r. Małą Wieś Górną posiadł doktor medycyny Paweł Siegmund. Z początkiem XVII w. Wilhelm von Liedlau osiedlił pierwszych chałupników zajmującym się tkactwem lnianym, które przetrwało do połowy XIX w. Na skutek wojny trzydziestoletniej pięć gospodarstw zagrodniczych opustoszało. Dzięki napływowi egzulantów z okolic Frýdlantu a następnie ze Śląska straty w ludności zostały uzupełnione. W 1845 r. Małą Wieś Górną zamieszkiwało 263 mieszkańców, a w 1946 r. (w tym 126 Niemców i 122 Polaków). W 2012 r. liczba ludności Małej Wsi Górnej wyniosła 146 osób.

11

RADZIMÓW DOLNY I GÓRNY

STUDNISKA DOLNE I GÓRNE

Wieś położona nad rzeką Czerwona Woda o charakterystycznym łańcuchowym układzie, w XIV w. nazywana Baldramstorff, a w XVI Belmsdorf. Używana przed 1945 r. nazwa Bellmannsdorf po raz pierwszy pojawia się w XVII w., a w II połowie XX w. została przez polskich osadników zmieniona na Lisice. W latach 1411-1429 wieś należała do Michała i Czesława von Gersdorfów i była własnością rodu do II ćwierćwiecza XVI w. Miejscowość w XV w. była wielokrotnie najeżdżana, grupy rycerskie burgrabiów von Dohna z pobliskiego zamku Czocha palili i plądrowali wieś. Radzimów nie był oszczędzany także w czasie trwania wojny trzydziestoletniej, gdzie walczące ze sobą oddziały armii często grabiły miejscowość. W roku 1540 miejscowość została podzielona na Radzimów Dolny i Górny. Dolna część należała do rodu von Salz w XVII w. kupił ją Kacper von Nostitz, a w XVII trafiła w ręce rodziny von Gersdorf. W latach 1781-1784 dwie części miejscowości kupił Karol Wilhelm von Fehrentheil-Gruppenberg, który wybudował wiele nowych domów. Jednakże po śmierci włodarza miejscowość ponownie została podzielona i znalazła się w rękach m.in. rodziny Bissingów. Na koniec XIX w. w Radzimowie funkcjonował tartak, browar, cegielnia, 4 młyny wodne i ok. 84 krosien tkackich. Co ciekawe w I połowie XIX w Radzimowie wydobywano torf, w późniejszych latach miały miejsce próby wydobycia węgla brunatnego. Tuż przed wojną w Radzimowie działała fabryka chusteczek i ferma srebrnych lisów. Pierwsi przybyli po 1945 r. polscy osadnicy byli kresowiakami z okolic Lwowa – m.in. z Hanaczowa, Czyszek, Kopania, Chlebowic Świrskich. Pierwszy kościół-ewangelicki w Radzimowie funkcjonował już w 1346 r. i podlegał proboszczowi Sulikowa oraz dziekanowi zgorzeleckiemu. W XVII w. w ramach gruntownej przebudowy kościoła dobudowano nową wieżę. W obiekt sakralny w XVIII w. wielokrotnie uderzały pioruny i zagrażający zawaleniem został rozebrany w 1803 r. Zachowany w obecnym kształcie kościół pw. Św. Marii Magdaleny został wzniesiony w latach 1804-1806. W 1837 r. w nową wieżę trafia piorun, który ogłusza 13 mieszkańców i zabija 13-letnią dziewczynkę. Pierwszym nauczycielem w wymienianej w roku 1521 szkole był Urban Prynke. Liczba mieszkańców Radzimowa Górnego i Dolnego w połowie XIX w. sięgnęła 1117 osób, zaś w 1939 r. aż 1720. Rok 2012 - 805 mieszkańców.

Studniska położone na Równinie Zgorzeleckiej to typowa wieś o zabudowie łańcuchowej, założona w latach 1200-1230. Studniska początkowo nazywane Schonenborn (1352), Schönporn (1557), Schönbrunn (1861). Po wojnie funkcjonowała nazwa Stawisk lub Stawisko. Pierwszym opisanym właścicielem Studnisk jest Teodory w Studniskach (Theodoricus in Schonenborn). Od początku XV w. wieś znalazła się w posiadaniu rodu Gersdorfów. Po Hirschbergach dziedzicem Studnisk został Zygmunt von Warnsdorf, potomek starego rodu rycerskiego z Górnych Łużyc, który nie znał granic w swoim okrucieństwie wobec poddanych. Również jego syn Jerzy, który oddziedziczył po ojcu majątek słynął ze złego traktowania poddanych sobie chłopów. Według łużyckiego historyka Mischke, Jerzy został napadnięty przez własnych chłopów uzbrojonych w noże, podczas gdy udawał się na niedzielną mszę. Jego oddana służba stanęła w jego obronie, a trzech oprawców skazano na śmierć na zgorzeleckim rynku. Po tym wydarzeniu skonfiskowano ostrą broń i narzędzia od mieszkańców, które zaokrąglono. W ten sposób „studniskie noże” stały się przedmiotem żartów w okolicy. Wieloletnie bunty chłopów doprowadziły do sprzedania Studnisk dla Fryderyka von Nostiza. Majątek powrócił jednak do syna Jerzego Warnsdorfa – Hansa w 1596 r., który stał się jedną z najzamożniejszych osób na Górnych Łużycach. Ostatnimi właścicielami Studnisk byli hrabiowie Otto i Hans Finck von Finckenstein. W pierwszej połowie XIX w. w Studniskach Dolnych pracowały 2 młyny wodne, olejarnia, tartak, browar, cegielnia, torfiarnia. W Studniskach Górnych funkcjonowały w tym czasie 2 cegielnie, młyn wodny oraz kuźnia. W Studniskach Górnych hodowano owce, a Dolnych głównie bydło. Na przełomie 1945 i 1946 r. w Studniskach osiedlili się kresowiacy z okolic Lwowa, Lidy oraz Trembowli. W 1789 r. w Studniskach Górnych wybuchł ogromny pożar, który pochłonął budynki wraz z całymi zapasami zboża. W maju 1813 r. przez wieś przeszli z wojskiem władcy Rosji i Prus: car Aleksander I i król Fryderyk Wilhelm III, którzy uciekali przed wojskami Napoleona. W XIII w. w Studniskach wybudowany został kościoł pw. Św. Anny, który przebudowano i odrestaurowano w latach 1759 i 1839-1840. W 1845 r. w Studniskach mieszało 1172 osób (Studniska Dolne 760, Studniska Górne 412), w 2002 r. obie miejscowości liczyły 1064 mieszkańców, a w 2012 r. – 1047.

12

13

SKRZYDLICE STARY ZAWIDÓW

WROCISZÓW DOLNY I GÓRNY

Pierwsza wzmianka o miejscowości Skrzydlice pojawia się w XIV w., a jej nazwa „Cundorf ”, (Kundorf) prawdopodobnie pochodziła od nazwiska pierwszego sołtysa czy też sędziego Cunrad bądź Kunter. Przyglądając się dawnym właścicielom Skrzydlic łatwo zauważyć, że byli nimi często ci sami właściciele co leżącego niedaleko Ksawerowa (Świechów). Wioska podobnie jak okoliczne miejscowości ucierpiała w wyniku wojny trzydziestoletniej, z okrucieństwa słynęli na terenie Skrzydlic żołnierze szwedzcy. W XVII w. mieszkańców zdziesiątkowała panująca zaraza. Na początku wojny we wsi funkcjonowało 12 gospodarstw kmiecych, 2 chałupnicze i 3 zagrodnicze, których stan po wojnie diametralnie zmniejszył się do 5 kmiecych i jednego zagrodniczego gospodarstwa. Grupa osiedleńców przybyłych po II wojnie światowej to przesiedleńcy z okolic Brzeżan na Opolu. W 1845 r. Skrzydlice zamieszkiwało 227 osób, w 1939 r.-168, w 2012-143.

Wrociszów Dolny jest jedną z niewielu zachowanych w naszym regionie wsi o układzie okolnicy, która jako osiedle o charakterze obronnym posiadała zwartą zabudowę wokół położonego centralnie placu. Zabudowa służyła ochronie wsi od strony pól, na noc zamykana była brama wjazdowa. Charakterystyczny dla okolic był staw usytuowany w centralnym miejscu wsi. Obecnie staw znajduje się za budynkiem świetlicy wiejskiej. Pisane źródła z XIV i XV w. informują, że pierwotną nazwą wsi było Rudilsdorff a następnie Rudelsdorf. W 1813 r. we Wrociszowie mieścił się francuski szpital wojskowy. Targi, które odbywały się we Wrociszowie Dolnym w XIX w. były jednymi z najbardziej obleganych. Z początkiem XX w. powstały tu tkalnia, gorzelnia i cegielnia. W 1912 r. oddano do użytku szkołę. Miejscowość po II wojnie światowej nazywała się Piastów Dolny, ludność, która się tu osiedliła przybyła z Wileńszyzny. W roku 1851 Wrociszów liczył około 300 mieszkańców,

Jedną z najstarszych miejscowości we wschodnich Łużycach jest wieś Stary Zawidów, która powstała w pobliżu słowiańskiego grodu datowanego na przełom X i XI w. W latach 1250-1260 wybudowany został kościół parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Przy kościele został wybudowany również klasztor franciszkański. Zarówno klasztor jak i kościół został zniszczony w wyniku najazdu husyckiego w 1427 r. Ziemie te w drugiej połowie XVII w. zostają osiedlone przez egzulantów z Frýdlantu i okolic, którzy zaczęli wykupywać opustoszałe gospodarstwa. Na przełomie XVII i XVIII w. Erazm Bernard von Klüx nakazał wybudować przysiółek dla uciekinierów religijnych. Z jego inicjatywy powstał folwark Kamionacz (Kamieniec, przed 1945 r. Steinvorwerk) na wzgórzu od strony Wielichowa. Na początku XX w. znajdujący się u podnóży wsi folusz został przerobiony na elektrownię wodną, dzięki której w energię elektryczną zaopatrywano Stary Zawidów, Zawidów oraz czeskie Habartice. W 1575 r. w Starym Zawidowie urodził się niemiecki mistyk i filozof religii Jakub Böhme, który jest uważany za pierwszego filozofa piszącego w języku niemieckim a nie po łacinie. Böhme mieszkał w Starym Zawidowie do 1599 roku. Początkowo sądzono, że rodzinny dom filozofa znajduje się pod numerem 20, dlatego jego amerykańscy wielbiciele ustawili tam tablicę pamiątkową. W 1861 r. wieś liczyła 646 mieszkańców, w 1919 r. – 547, a w 2012 roku Stary Zawidów zamieszkiwało 447 mieszkańców.

a w roku 1919–286. Obecnie Wrociszów zamieszkuje 168 mieszkańców. Wieś pochodząca z wczesnego średniowiecza z zachowanym układem typowym dla osiedli słowiańskich. W drugiej połowie XIII w. Wrociszów Górny został przeniesiony na prawo niemieckie. W 1476 r. Wrociszów został zrabowany i spalony przez pana zamku Lembark w Górach Łużyckich - Hansa von Ölssnitz. Z początkiem XVII w. wieś zamieszkiwało 7 kmieci oraz 11 zagrodników – chłopów posiadających niewielki przydział ziemi. Epidemia dżumy panująca w tych okolicach w latach 1630-1636 zdziesiątkowała mieszkańców do tego stopnia, że wieś niemal opustoszała. Zimą 1761 r. we Wrociszowie przebywali portugalscy kirasjerzy i sascy grenadierzy z księciem Sachsem-Gothem. Od XV do XVII w. wieś stanowiła własność rodzin szlacheckich: Von Gersdorf, von Liedlau, von Rindfleisch i von Penzig. Od 1749 r. do 1945 r. wsią władał Karol Gotfryd von Bose i jego spadkobiercy. Po II wojnie światowej do wsi przybyli osadnicy z okolic Wilna i Brasławia. W 1919 r. Wrociszów Górny zamieszkiwało 201 mieszkańców, obecnie w 2012 r. – 160.

14

15

WILKA BORY Serbołużycka wieś z widokiem na Jezioro Niedowskie (Witka) w 1391 roku nazywana Borow, w 1454 r. Borha, w 1616 r. Bore. Po zakończeniu wojny wieś nazywano – Borowo, Bory, Wilka Bory. Wieś traktowana jako część składowa Wilki często miała tych samych właścicieli. W 1348 roku jako właściciela Wilki Bory podaje się Henczila Boraw wywodzącego się z rodu von Hoberg. W 1427 r. roku pół wsi trafia z rąk Jerzego Canitza do Niklina von der Münze. W drugiej połowie XV w. właścicielami wsi byli zaś bracia Jerzy, Bernard i Andrzej von Gersdor a następnie wieś przeszła w posiadanie rodu Penzigów, nieprzerwanie aż 1732 r. W dniu 18 kwietnia 1754 roku we wsi miał miejsce pożar, który pochłonął 2 gospodarstwa kmiece, 4 zagrodnicze i chałupnicze oraz owczarnię. W 1896 r. mieszkańcy wspólnie zakupili sikawkę pożarniczą, która uratowała wieś przed rozprzestrzenieniem się pożaru latem 1904 r. Wieś obecnie zamieszkuje 24 mieszkańców.

16

WILKA Opisana po raz pierwszy w 1361 r. miejscowość Wilka położona jest nad zaporowym Jeziorem Niedowskim zwanym Witką. Nazwa tej słowiańskiej miejscowości pochodzi od serbołużyckiego wyrazu „wjelk” (wilk). Wieś zamieszkiwana przez serbołużycką ludność została zniemczona na przełomie XIV i XV w. W 1399 r. właścicielem wsi był Jon von Hoberg, a w 1414 r. wspomniany wcześniej Kondrad von Hoberg. We wsi w pierwszej połowie XV w. znajdował się folwark, młyn oraz stawy hodowlane. W związku ze śmiercią ostatniego Hoberga z linii Wilka – obłąkanego Krzysztofa wieś zajął król czesko-węgierski Ferdynand I Habsburg. Król przekazał wieś staroście Ulrykowi von Nostitz, który sprzedał ją przed końcem 1546 r. wójtowi klasztornemu w Maryjnym Dole (Marienthal) Adamowi von Penzig, wnukowi włodarzy Pieńska i Puszczy Zgorzeleckiej. Adam dokupując przed śmiercią kolejne włości: Ręczyn, Kostrzynę i Lutogniewice, przekazał ogromny majątek swojemu synowi, który nabywając potem Niedów, Wrociszów Dolny, Spytków i Borów stał się jednym z najbogatszych ziemian na Górnych Łużycach. W 1750 r. ród Penzingów na Wilce wygasł, kolejnymi właścicielami byli m.in. Rudolf Ernest von Kyaw, polski szambelan Jan Karol von Nostitz Drzewiecki. W pierszej połowie XIX w. wsią władała rodzina o polskich korzeniach von Tschirschky-Bögendorff a następnie hrabia Fryderyk Wilhelm von Brühla. W pierwszej połowie XX w. we wsi funkcjonowały 2 cegielnie, a w okresie międzywojennym w stawach hodowano karpie i liny oraz zajmowano się hodowlą bydła. Po zakończeniu II wojny światowej do wsi przybyli osadnicy z województwa tarnopolskiego. W roku 1919 Wilkę zamieszkiwały 324 osoby, w 1939 r. – 287, w 2002 r. – 101 (łącznie z Wilką Bory). W 2012 r. Wilkę łącznie z Ksawerowem zamieszkuje 151 mieszkańców.

17

WALORY GMINY SULIKÓW Krajoznawcze-antropogeniczne Atrakcyjność turystyczną danego regionu określają jego walory krajoznawczo-antropogeniczne, których w Gminie Sulików nie brakuje. Sulików wraz z okolicznymi miejscowościami zapisał kilka ciekawych kart w historii Górnych Łużyc. Połączenie historii tego regionu z niezwykle malowniczym położeniem – na Pogórzu Izerskim u styku trzech granic to decydujący czynnik stanowiący o atrakcyjności Gminy Sulików. Nieliczne pozostałości zabytków kultury materialnej są dowodem na to, że historia nie oszczędzała terenu Gminy, przyczyniły się do tego przebyte wojny, pożary i powodzie. Niektóre z zabytków możemy dzisiaj wyłącznie podziwiać na starych kartkach pocztowych, czy zdjęciach. I tak do najciekawszych elementów dziedzictwa kulturowego terenu Gminy Sulików można zaliczyć: - Kościół Parafialny pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego w Sulikowie. Pierwotnie był drewniany. Obecny wygląd kościół uzyskał po odbudowie w 1668 r. Od 1945 r., wraz z napływem osiedleńców z kresów wschodnich, kościół pełni funkcję kościoła parafialnego parafii rzymsko-katolickiej pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Sulikowie. Kościół wpisany został do rejestru zabytków. -Kościół katolicki w Sulikowie – „Mały”- znajduje sie poniżej kościoła parafialnego i jest to obiekt sakralny

wzniesiony w 1867 r. dla sulikowskich katolików. Styl w jakim został wybudowany kościółek to neogotyk, a o jakości architektonicznej budowli stanowi jego oryginalny stan zachowania oraz stylistyczna jedność. - Kościół Parafii Rzymsko-Katolickiej pw. Świętej Marii Magdaleny. Pierwszy kościół w Radzimowie istniał już w 1346 r. i podlegał dziekanowi zgorzeleckiemu i proboszczowi Sulikowa. W 1686 r. miała miejsce gruntowna przebudowa kościoła, któremu dobudowano wtedy nową wieżę. W XVIII w. w kościół kilkakrotnie uderzały pioruny. Grożący zawaleniem, a ponadto nie mieszczący już wszystkich parafian kościół, został w 1803 roku rozebrany, a na jego miejscu został wzniesiony nowy, murowany obiekt, który w niezmienionym kształcie zachował się do czasów obecnych. Kościół wpisany został do rejestru zabytków. - „Ostry Narożnik” – dom łużycki położony na Placu Wolności, w Sulikowie z 1688 r. o konstrukcji murowanodrewnianej z podcieniem i ścianami o konstrukcji szachulcowej. Należy on do bardzo cennych reliktów dawnej zabudowy i stanowi przykład starego, ludowego budownictwa małomiasteczkowego. Obiekt został wpisany do rejestru zabytków w 1956 r. W latach 2004-2008 przeprowadzono generalny remont obiektu wraz z jego wyposażeniem. Ostry narożnik jest jednym z dwóch domów łużyckich zachowanych do dziś w zabytkowej architekturze sulikowskiego rynku. - Kościół pw. Św. Anny w Studniskach Dolnych. Świątynia wzniesiona została w XIII wieku. Budowlę przebudowywano i restaurowano w latach 1759 i 1839-1840. Podczas tej ostatniej przebudowy kościół otrzymał nowy dach. W XIX w. dostawiono wysoką przybudówkę po stronie południowej oraz od zachodu.

W wyniku przekształceń otworów okiennych kościół utracił pierwotny wygląd. Jednak mimo to zachował się romański portal oraz sklepienia krzyżowo-żebrowe. W kościele znajduje się ołtarz z 1610 r. i ambona z pierwszej połowy XVII w. Obok kościoła stoi dawna pastorówka z 1736 r. Po II wojnie światowej świątynia stała się kościołem filialnym parafii rzymsko-katolickiej pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Sulikowie. - Kościół pw. Świętych Piotra i Pawła w Miedzianej jest kościołem filialnym Parafii Rzymsko-Katolickiej w Zawidowie. Pierwotnie pod wezwaniem Wszystkich Świętych. Kościół istniał już od 1346 roku i należał do parafii Zawidów, jednak już w początkach XV w. utworzono tutaj probostwo. Kiedy we wsi wprowadzono luteranizm, dokładnie nie wiadomo. Podczas wojny trzydziestoletniej kościół wraz z plebanią został spalony. W latach 1725-1730 postawiono nową, murowaną świątynię, która w niezmienionym kształcie zachowała się do czasów obecnych i jest jednym z piękniejszych wiejskich kościołów barokowych. Po II wojnie światowej świątynia stała się kościołem filialnym parafii rzymsko-katolickiej pod wezwaniem św. Józefa Robotnika w Zawidowie. Kościół wpisany został do rejestru zabytków. -Neorenesansowy pałac w Mikułowej z II połowy XVIII w., przebudowany w latach 1886-1925 r. W pobliżu pałacu znajdują się pozostałości po parku datowanym na XVIII-XX w., można w nim spotkać m.in. takie inte-

18

19

resujące drzewa jak miłorząb dwuklapowy. - Zespół pałacowy w Miedzianej ( nr 163) datowany na 1840 r., w skład którego wchodził: pałac, spichrz, oficyna i park z XIX w. – Zespół pałacowy w Wilce-Ksawerowie z parkiem, datowane na 1820 r. Do pozostałych atrakcji turystycznych w gminie Sulików należą: - zalew Witka – 2/3 zalewu położone jest w południowej części Gminy Sulików. Zalew jest to zbiornik zaporowy, spiętrzony zaporą w Niedowie. Rzeka Witka jest dopływem Nysy Łużyckiej, a głównym celem spiętrzonej zaporą wody jest chłodzenie urządzeń pobliskiej elektrowni Turów. Licząca blisko 300 metrów długości i 15 metrów wysokości zapora w wyniku powodzi z 2010 r. uległa przerwaniu zalewając pobliskie miejscowości. W sąsiadującej z Gminą Sulików miejscowości Niedów znajduje się ogólnie dostępny ośrodek rekreacyjny. Na jeziorze Witka, oprócz miłośników sportów wodnych i kąpieli, swoje pasje mogli realizować także wędkarze, bowiem w jeziorze występuje wiele gatunków ryb. W chwili obecnej prowadzone są prace mające na celu całkowite odbudowanie uszkodzonej zapory, tak aby zalew mógł powrócić do swojego pierwotnego stanu. -Ścieżka edukacyjna w Sulikowie tzw. Szwajcaria Sulikowska” Walory przyrodnicze – flora i fauna Na atrakcyjność turystyczną Gminy Sulików mają wpływ także walory środowiska naturalnego, które wpisują się w urozmaicony krajobraz charakterystyczny dla Podgórza Izerskiego. W Gminie Sulików występuje charakterystyczny układ roślinności leśnej, występującej w szczególności w dolinach i na zboczach cieków wodnych. Duży walor stanowi obecność lasów na terenie Gminy w tym typu gradów zboczowych z dużym udziałem w drzewostanie klonu i lipy. Dodatkowo na terenie Gminy można zaobserwować liczne wychodnie skalne z interesującą roślinnością ciepłolubną. By zachować różnorodność przyrody oraz zadbać o jej wkład do różnorodności biologicznej regionu podjęto decyzję o objęciu konserwatorską ochroną przyrody niektórych obiektów przyrodniczych. Do takich w szczególności należą wspomniane wcześniej pozostałości po zabytkowych parkach na ternie Gminy: - założenie ogrodowo-parkowe w Ksawerowie, składające się ze stawu hodowlanego, ogrodu warzywnego i alei topolowej o pow. 3,23 ha. Na uwagę zasługuje rosnąca przed fasadą pałacu okazała, o wymiarach pomnikowych 160-letnia robinia akacjowa, oraz drzewa

20

rosnące u podnóża skarpy, liczące nawet 100 lat. - neoromantyczny park wraz z ogródkiem ozdobnym w Mikułowej, który jest datowowany na 80-te lata XIX w. do lat 20-tych XX wieku. W zachowanych drzewostanach wyróżniają się dęby szypułkowe o średnicy 0,6 - 0,9 m oraz lipy, buki, świerki, klon srebrzysty i dąb czerwony o średnicy 0,6 m. - park naturalistyczny o pow. 2,21 ha w Miedzianej, założony w połowie XIX w. W parku widoczna jest dominacja lasu świeżego, a wśród drzewostanu wyróżniają się głównie: 3 buki na polanie o średnicy 0,9 -1,0 m, sosna wejmutka - 0,7 m, lipa drobnolistna - 1,0 m, dąb szypułkowy - 0,9 m. Ponadto w parku graniczącym z murem kościoła znajdują się dwa buki pospolite o walorach pomników przyrody. - założenie ogrodowo-parkowe w Studniskach Dolnych o pow. 6,5 ha, składające się z parku, alei lipowej, ogrodu warzywnego oraz stawu. Założenie datowane jest na koniec XVIII, początek XIX w. Wśród drzew wyróżniają się dwa buki o średnicy 1,3 i 0,9 m, przy czym pierwszy kwalifikuje się jako pomnik przyrody. Posiada wysokość 24 m i rozpiętość korony 15 m. - założenie ogrodowo-parkowe przy granicy Małej Wsi Dolnej i Sulikowa datuje się na przełom XVIII/XIX w., pierwotnie składało się z ogrodu ozdobnego, sadu i parku. Wzdłuż rowów rośnie 200-letni starodrzew dębowy. W części południowej i zachodniej znajdował się ogród ozdobny i sad, w części północnej niewielki park z połowy XIX w. Zachowany drzewostan tworzą dęby i lipy o średnicy 0,5 - 0,9 m. Pod względem fauny obszar Gminy nie jest nadmiernie bogaty. Na terenie Gminy spotyka się drobne ssaki owadożerne i gryzonie - kret, jeż zachodni, ryjówka aksamitna i malutka, rzęsorek rzeczek, zębielek i wiewiórka. Ssaki drapieżne reprezentowane są przez wydrę (Czerwona Woda, jezioro Witka, stawy hodowlane), gronostaja (Mikułowa, Łowin obr. Miedziana) i łasicę. W rejonie Małej Wsi Dolnej spotyka się chomika europejskiego. Gatunki łowne to: dzik, jeleń (Las Miedziański), sarna, daniel (ostoja w Lesie Miedziańskim), lis, kuna leśna i domowa, borsuk (Radzimów, Miedziana, Mikułowa, Wrociszów), tchórz, zając szarak i piżmak (wszystkie zbiorniki i cieki). W Gminie Sulików stwierdzono również występowanie 8 gatunków nietoperzy. Awifauna Gminy jest stosunkowo bogata. Spotykamy tu 141 gatunków ptaków, w tym 92 gatunki lęgowe Prawie wszystkie to gatunki chronione. W Lesie Miedziańskim gniazduje zagrożony w Polsce bocian czarny. Największy wpływ na bogactwo gatunkowe ptaków ma zbiornik Witka, jednak większość ptactwa związanego ze środowiskiem wodno – błotnym, należy do gatunków przelotnych. Wszystkie występujące w Polsce płazy (16 gatunków) i gady (6 gatunków) są objęte ochroną. W Gminie Sulików stwierdzono występowanie 10 gatunków płazów i 5 gatunków gadów.

21

SPORT

KULTURA

Część sportową i rekreacyjną Gminy Sulików tworzą: 1. Środowiskowa Hala Sportowa z wielofunkcyjnym boiskiem, salą do ćwiczeń siłowych wraz z kompleksem boisk zewnętrznych tj. boiskiem wielofunkcyjnym o nawierzchni sztucznej trawy, dwoma boiskami do piłki siatkowej, dwoma boiska do koszykówki, kortem do tenisa ziemnego, bieżnią i skocznią w dal. 2. Boiska sportowe-trawiaste do gry w piłkę nożną w miejscowościach: Radzimów Górny wraz z obiektem towarzyszącym tj. budynkiem szatni klubu sportowego „Cosmos” Radzimów; Sulików z szatnią klubu sportowego „Bazalt Sulików”; Studniska Dolne z szatnią klubu sportowego „Błękitni” Studniska oraz boisko w Biernej. 3. Kort tenisowy przy Szkole Podstawowej w Biernej. 4. Place zabaw – w gminie Sulików znajduje się 7 placów zabaw: Izerski plac zabaw im. Ireny Sendlerowej w Sulikowie oraz 6 w miejscowościach Studniska Górne, Wilka, Skrzydlice, Bierna, Miedziana, Wrociszów Górny. Niewątpliwie place zabaw są ulubionym miejscem najmłodszych mieszkańców Gminy, ponieważ aktywność fizyczna na świeżym powietrzu w gronie rówieśników należy do ulubionych zajęć dzieci. Infrastruktura sportowa Gminy Sulików wraz ze Środowiskową Halą Sportową z kompleksem boisk zewnętrznych tworzy miejsce spotkań dzieci i młodzieży, stanowi zachętę i mobilizację dla mieszkańców Gminy Sulików do uprawiania różnych dyscyplin sportowych. Przyszkolne obiekty sportowe są idealnym miejscem do przeprowadzania szkolnych zawodów sportowych, jak również wiejskich uroczystości oraz imprez plenerowych. Dzięki temu upowszechnianie sportu jest możliwe i otwiera nowe perspektywy nie tylko w kontekście szkół, ale wszystkich mieszkańców Gminy. Wśród imprez sportowych jakie odbyły się dotychczas w Środowiskowej Hali Sportowej należą m.in. Wojewódzki Turniej Tenisa Stołowego, Turniej Halowy Piłki Nożnej Międzynarodowy Turniej Piłki Siatkowej, Finał Dolnośląski Koszykówki Kobiet w ramach X Igrzysk LZS i mieszkańców wsi, Międzynarodowy Turniej Halowy Piłki Nożnej Księży z okazji 10-lecia świeceń Biskupa Stefana Cichego.

Upowszechnianiem kultury na terenie Gminy Sulików zajmuje się Gminny Ośrodek Kultury, który jest samorządową instytucją kultury, działającą od przeszło 34 lat. Jego głównym celem jest prowadzenie różnorodnych form edukacji artystycznej dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Integralną część Gminnego Ośrodka Kultury stanowią świetlice wiejskie, wypożyczalnia i czytelnia książek w Sulikowie oraz jej wiejskie punkty, które służą rozwijaniu i zaspakajaniu potrzeb czytelniczych

22

społeczeństwa oraz upowszechnianiu wiedzy i rozwoju kultury. Do podstawowych zadań Gminnego Ośrodka Kultury należy: rozpoznawanie, rozbudzanie zainteresowań oraz potrzeb kulturalnych społeczeństwa Gminy, które są realizowane przez jednostkę przede wszystkim poprzez organizowanie uczestnictwa w kulturze oraz imprezach kulturalnych. Sulikowski GOK współpracuje z wieloma instytucjami i organizacjami kulturalnymi w kraju i poza jego granicami. Jednym z zagranicznych partnerów wielu kulturalnych przedsięwzięć placówki są partnerzy z Czech i Niemiec. Wraz z Gminą Hohendubrau w Niemczech GOK zrealizował kilka projektów finansowanych ze środków unijnych, m.in. „Świat dziecięcych wyobrażeń” oraz szereg naprzemienne działań związanych z realizacją projektu pn. „Modernizacja budynków edukacyjno-kulturalnych w Gminie Sulików i Gminie Hohendubrau”. Przy placówce działa m.in. grupa młodzieżowo-dziecięca, która cyklicznie uczestniczy w popołudniowych warsztatach plastycznych. Gminne festyny i imprezy plenerowe organizowane przez placówkę stwarzają warunki do integracji mieszkańców oraz sprzyjają podtrzymaniu lokalnych tradycji.

23

STRAŻE POŻARNE Na terenie Gminy Sulików obecnie działa 6 jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych: - OSP Sulików, - OSP Bierna, - OSP Miedziana, - OSP Studniska Dolne, - OSP Stary Zawidów, - OSP Radzimów. Zrzeszają one 138 członków zwyczajnych (czynnych). Łącznie w sześciu jednostkach zrzeszonych jest 161 członków, w tym: • 138 członków czynnych, z czego powołanych w skład JOT – 73 (w tym 10 kobiet), • 12 członków honorowych, • 10 członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, • 1 członek wspierający. Zarząd Oddziału Gminnego Związku OSP RP ul. Dworcowa 5 59-975 Sulików

MIEJSCA NOCLEGOWE GOSPODARSTWO EKOAGROTURYSTYCZNE „FARMA NA ROZDROŻU” Noclegi na polu namiotowym i we własnych przyczepach kempingowych lub w czteroosobowym pokoju z łazienką, zwanym różanym. W soboty i niedziele wypiekanie chleba orkiszowego tradycyjną metodą (na zakwasie). Główne atrakcje dla dzieci: kucyk, zabawy, wspinaczka po stogu siana, ścieżki edukacyjne m.in. „Lalka w ogrodzie”, „Od ziarenka do bochenka”, „Od najmniejszego do największego jajka, wiata grillowa, sobota i niedziela wstęp wolny tzw. świnka skarbonka. Hodowla zwierząt: owce wrzosowe, kozy, osioł, krowa, ptactwo hodowlane i ozdobne. Uprawa żyta, owsa oraz orkiszu. Gospodarstwo organizuje spotkania towarzyskie, rodzinne, integracyjne, warsztaty dla dzieci i młodzieży oraz osób starszych w oparciu o programy i projekty o tematyce ekologiczno-przyrodniczej oraz sprzyjające kultywowaniu tradycji ludowych. Rękodzieło gospodarzy posiada Atest Krajowej Komisji Rękodzieła i Etnografii w Warszawie. Kontakt: Farma na Rozdrożu Dzieciom w Mikułowej Mikułowa 48, 59-975 Sulików Tel. 75 77 76 565, e-mail: [email protected] www.farmanarozdrozu.pl ZAKŁAD USŁUGOWO HANDLOWY DANUTA KRYŃSKA

Wszystkie jednostki OSP wyposażone są w niezbędny sprzęt potrzebny do ratowania życia i mienia podczas pożarów i powodzi. Najlepiej wyposażoną pod względem technicznym i najlepiej wyszkoloną w Gminie, w tym w zakresie ratownictwa medycznego, technicznego, pracy w aparatach ODO jest jednostka OSP Studniska Dolne. Jedyna w Gminie jednostka wchodząca w skład Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Jednostkę Operacyjno Techniczną zakwalifikowaną do II kategorii, tworzy 28 wyszkolonych ratowników.

24

Dom weselny, noclegi, możliwość zabawy w budynku i na powietrzu. Obiekt drewniany z kominkiem urządzony w stylu wiejskim. Serwowane dania kuchni tradycyjnej i regionalnej wykonane z własnych wyrobów. Zakład organizuje imprezy okolicznościowe m.in. wesela, komunie, sylwester, a także spotkania towarzyskie, rodzinne i integracyjne. Możliwość pobytu weekendowego. Główne atrakcje: plac zabaw dla dzieci, stawy hodowlane. Dom weselny usytuowany jest w cichej, spokojnej okolicy w sąsiedztwie lasów. Położony tuż przy rzadko uczęszczanej drodze powiatowej prowadzącej do miejscowości Łowin. Kontakt: Miedziana-Łowin 20, 59-970 Zawidów Tel. 507-304-192

25

26

27

Subscribe

© Copyright 2013 - 2019 AZDOC.PL All rights reserved.