Regina Brett - Bóg zawsze znajdzie Ci prace

Plik jest zabezpieczony znakiem wodnym ===LU IgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE ===LU IgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WC...

84 downloads 898 Views 1MB Size

Plik jest zabezpieczony znakiem wodnym

===LU IgTCVLIA5tAm9Pfk h7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ 2WChE

===LU IgTCVLIA5tAm9Pfk h7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ 2WChE

Tytuł oryginału God Is Always Hiring. 50 Lessons for Finding Fulfilling Work Copyright © 2014 Regina Brett. All rights reserved. Grand Central Publishing, Hachette Book Group, 237 Park Avenue, New York, NY 10017 www.HachetteBookGroup.com Wszystkie cytaty z Biblii pochodzą z IV wydania Biblii Tysiąclecia. Przekład Olga Siara Redakcja i korekta Dominika Pycińska, Maria Brzozowska Konwersja Tomasz Brzozowski Copyright © for this edition Insignis Media, Kraków 2014. Wszelkie prawa zastrzeżone. ISBN-13: 978-83-63944-67-4

Insignis Media ul. Szlak 77/228–229, 31-153 Kraków telefon / fax +48 (12) 636 01 90 [email protected], www.insignis.pl facebook.com/Wydawnictwo.Insignis twitter.com/insignis_media (@insignis_media) instagram.com/insignis_media ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Dla Bruce’a, mojego męża, mojego cheerleadera, mojego wiecznego chłopaka ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Wstęp

W ciągu minionych pięciu lat miałam przyjemność przemawiać przed tysiącami osób podczas niezliczonych wykładów i spotkań z czytelnikami. Pytanie, które słyszę najczęściej, brzmi: „O czym będzie twoja następna książka?”. Kiedy mówię publiczności, że chcę napisać książkę, która pomoże odnaleźć głębszy sens w pracy oraz w życiu codziennym, tak by stały się one prawdziwą pasją, słyszę brawa. Od moich czytelników wiem, że domagali się oni tej książki jak najszybciej. Oto i ona. Bóg zawsze znajdzie ci pracę to zbiór inspirujących esejów, historii i felietonów, które mają pomóc ludziom ujrzeć ich pracę i życie w nowym świetle. To książka dla wszystkich tych, którzy przestali kochać to, co robią. I dla tych, którzy kochają swoją pracę, ale pragną odnaleźć głębszy sens także w innych sferach życia. Dla tych, którzy są bezrobotni, wykonują pracę poniżej swoich kwalifikacji albo czują się nieszczęśliwi w życiu zawodowym. Dla tych, którzy zeszli z obranej niegdyś drogi, chwilowo albo bezpowrotnie. Dla tych, którzy dopiero rozpoczynają karierę zawodową i chcą się dowiedzieć, jak zapisać tę czystą kartę. Dla tych, którzy przeszli na emeryturę albo nie mogą już dłużej pracować, a chcą wieść pełniejsze życie. Dla tych, którzy kochają swoją pracę tak bardzo, że chcą zainspirować innych i pomóc im odnaleźć życiową pasję. Dla tych, którzy – jak ja – czuli się kiedyś zagubieni w życiu i błądzili krętą ścieżką, dopóki ta nie zaprowadziła ich w idealne miejsce. Wierzę, że każdy z nas ma takie miejsce. Musimy je tylko odszukać. Albo odprężyć się i pozwolić, żeby to ono odszukało nas. Napisałam tę książkę, żeby pomóc ci znaleźć pracę, którą pokochasz, i zbudować wokół niej życie pełne miłości. Niezależnie od tego, kto jest twoim szefem, ile zarabiasz i jak sobie radzi gospodarka, masz dość siły, żeby rozwijać, wzbogacać i pogłębiać własne życie i życie ludzi wokół siebie. Te lekcje są owocem moich doświadczeń jako matki samotnie wychowującej dziecko przez osiemnaście lat, moich refleksji z okresu walki z rakiem, a także inspiracji życiem innych ludzi, których poznałam, gdy szukałam dla siebie drogi zawodowej, oraz w ciągu dwudziestu dziewięciu lat pracy dziennikarskiej. Mam nadzieję, że każda z tych lekcji pomoże ci zerwać się rano z łóżka, poczuć przypływ energii w porze lunchu, a wieczorem spokojnie zasnąć – albo po prostu poruszy cię i stanie się iskrą, która nada sens twojej pracy i twemu życiu.

===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

===LU IgTCVLIA5tAm9Pfk h7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ 2WChE

Lekcja 1 Kiedy nie dostajesz tego, co chcesz, dostajesz coś lepszego – doświadczenie

Większość życiorysów nie pokazuje krętej ścieżki, którą wiedzie nas los, ani etykietek, jakie przyklejali nam ludzie po drodze. Wygładzamy swoje CV, zmieniamy nazwy dawnych stanowisk, pomijamy te epizody, których chętnie byśmy sobie oszczędzili. Kiedyś moje CV zmieniało się co pół roku. Mniej więcej tyle czasu wytrzymywałam w większości miejsc pracy jako dziewczyna. Sześć miesięcy. Musiałam się jeszcze wiele nauczyć. Ale nauka szła mi opornie. Mottem mojego życia stało się powiedzenie: „Jestem kobieta pracująca, żadnej pracy się nie boję”. Odnajdywałam się także w piosence country, zatytułowanej It’s Five O’Clock Somewhere („Gdzieś wybiła już piąta”), która opisuje moment, gdy tracisz nad sobą panowanie i masz ochotę wygarnąć szefowi, co o nim myślisz, ale zamiast tego lepiej po prostu pójść do domu. Któregoś dnia nie dałam rady. Rzuciłam pracę jako kelnerka i wypadłam jak burza z restauracji. Nie zatrzymałam się nawet po to, żeby opróżnić słoik z napiwkami. Niektórzy ludzie pną się po szczeblach kariery. Ja przemykałam pod drabiną. Przez lata szczęście jakoś mi nie dopisywało, za to miałam szczęście do pecha. Moja pierwsza szefowa była prawdziwą suką. Mówię poważnie. To była pudlica o imieniu Mam’selle, która mieszkała w domu obok. Pierwsze pieniądze zarobiłam, wyprowadzając psa sąsiadki. Mam’selle miała jaskrawoczerwony manicure i kokardę. Po długim spacerze ta biała kulka wreszcie załatwiła swoją potrzebę, więc odprowadziłam ją do domu. Właścicielka uniosła puchaty czubek ogona. „Nie… nie wytarłaś jej?!” – wykrztusiła zaskoczona. Przysięgam, że Mam’selle posłała mi złośliwy uśmieszek. Nie utrzymałam długo tej pracy. Sądziłam, że mam wyprowadzać psa, a nie go czyścić mu futro. Potem zatrudniłam się jako asystentka w nowo otwartym teatrze, gdzie musiałam do upadłego czyścić garderoby i łazienki. Chodziłam jeszcze do szkoły średniej, a wracałam do domu po północy. Z tej pracy zwolnili mnie moi rodzice. Później awansowałam na kasjerkę w aptece Clark’s Pharmacy, gdzie przez większość czasu ścierałam kurz z opakowań witamin, próbując wyglądać na zajętą i nie dać się złapać na podjadaniu batonów. Rzuciłam to, żeby pracować jako kelnerka w restauracji Widener’s i wyławiać kilka centów napiwku z kałuży keczupu. Stamtąd przeszłam do miejscowego szpitala, gdzie nosiłam różowy fartuch i siatkę na włosy. Godzinami stałam w białych butach, nakładając chorym pacjentom mus z suszonych śliwek na tace przy długim taśmociągu. Na moim identyfikatorze pracowniczym widniał uroczy tytuł „Pomoc kuchenna”.

W życiorysie przemianowałam się na Asystentkę ds. diety. Zachowałam tę siatkę na włosy i identyfikator – wkleiłam je do swojego albumu, żeby przypominały mi o tym, jak od szóstej rano do trzeciej po południu spłukiwałam w szpitalnej kuchni tace i naczynia umazane wymiocinami i krwią pacjentów. Nie pamiętam nawet, czy nosiliśmy wtedy rękawice ochronne. Przez pewien czas pracowałam jako sekretarka. To był okres prehistoryczny – przed erą komputerów. Wtedy szczytem marzeń była elektryczna maszyna do pisania i taśma korekcyjna. Od siłowania się z kalką maszynową miałam całe ręce w tuszu, za to po mistrzowsku posługiwałam się korektorem. Dziwię się, że szef nigdy nie zastał mnie zemdlonej od tych wszystkich oparów. Nienawidziłam tej pracy. Któregoś dnia cały poranek zajęło mi wystukanie na maszynie trzystronicowego listu. Niestety, szef wręczył mi go z powrotem, zamaszyście podkreśliwszy literówki na czerwono. Gdyby tego nie zrobił, mogłabym pokryć je korektorem, a tak musiałam przepisać wszystko od nowa. Pracowałam w wielu miejscach, zanim zrozumiałam, że pragnę czegoś więcej niż praca. Do pracy chodzi się po to, żeby mieć pieniądze na opłacenie rachunków. Praca to miejsce, w którym karane jest pięciominutowe spóźnienie, nawet jeśli zatrzymałeś się, żeby pomóc kierowcy w potrzebie. Praca to miejsce, z którego idziesz na zwolnienie lekarskie, żeby mieć czas szukać lepszej posady. Praca może być stabilna i bezpieczna, ale równocześnie jest nudna. Robisz to, czego się od ciebie oczekuje, a potem wracasz do domu. Idziesz na zwolnienie, kiedy tylko nadarzy się okazja, bo tak naprawdę chciałbyś się zwolnić na dobre. Dzięki pracy zarabiasz na życie. Dzięki karierze możesz je kształtować. Praca oznacza wypłatę. Kariera oznacza wyższą wypłatę. Kariera wymaga wykształcenia, kwalifikacji i gotowości do podejmowania ryzyka. Dlatego postanowiłam znaleźć karierę dla siebie. Sześć razy zmieniałam kierunek studiów, od biologii przez botanikę, ochronę przyrody, język angielski i public relations aż po dziennikarstwo. Uniwersytet Stanowy w Kent zlitował się nade mną i przepuścił mnie na następny rok, chociaż oblałam chemię i dostałam kiepskie oceny z zoologii i psychologii dziecięcej. Dwanaście lat zajęło mi ukończenie czteroletnich studiów, ponieważ przerwałam je, żeby pójść do pracy i urodzić dziecko. Rozpoczęłam naukę w 1974 roku, ale zakończyłam ją z rocznikiem 1986, mając trzydzieści lat. Potem przyszedł czas na magisterium z dziennikarstwa i odnalezienie mojej życiowej misji. Dawniej myślałam, że tylko tacy ludzie jak Matka Teresa albo Gandhi mają życiową misję. Ale wszyscy ją mamy. Jak ją odnaleźć? Wsłuchując się w swoje życie. A co ze wszystkimi ślepymi zaułkami na mojej ścieżce kariery? Nie ma czegoś takiego. W boskiej gospodarce nic się nie marnuje. Z czasem wszystkie kropki dają się połączyć. W dzieciństwie uwielbiałam książeczki z rysunkami powstającymi z połączonych kropek. Każda miała swój numer, dzięki czemu łatwiej było odtworzyć rysunek. W prawdziwym życiu kropki nie są ponumerowane. Wyboista ścieżka mojej kariery długo wyglądała na labirynt bez wyjścia, dopóki któregoś dnia wszystkich kropek nie połączyła jedna linia. Jak to mawia pewien mój przyjaciel, Bóg pisze równo, chociaż stawia krzywe litery. Uwielbiam ten wers z piosenki zespołu Rascal Flatts: „Bóg pobłogosławił krętą ścieżkę, która doprowadziła mnie prosto do ciebie”. Bóg naprawdę pobłogosławił moją krętą ścieżkę. Nigdy nie zgubiłam drogi. Bóg zawsze dokładnie wiedział, gdzie jestem.

Te wszystkie zajęcia, które wydawały mi się niedorzeczne i bezmyślne, bardzo mnie wzbogaciły. Tyle że wtedy tego nie dostrzegałam. Skromna pensja w wysokości dwustu dolarów tygodniowo przesłaniała mi bogactwo doświadczeń, jakie zdobywałam. Zajęcia uważane przez niektórych za niewdzięczne nadały mojemu życiu sens. Odrabiając pańszczyznę jako kelnerka, nauczyłam się współczucia dla niewidomego mężczyzny, który w każdą środę przychodził do restauracji na wątróbkę z cebulą i miał zwyczaj przepędzać ludzi z drogi swoją białą laską, wykrzykując zamówienie. Praca w domu pogrzebowym nauczyła mnie pocieszać ludzi w żałobie, dlatego wiele lat później, już jako reporterka, wiedziałam, jak rozmawiać z ojcem, którego syn został postrzelony, gdy wracał do domu na rowerze. W zespole ratownictwa medycznego walczyliśmy z czasem o życie pacjenta – takie doświadczenie uczy więcej o nieprzekraczalnych terminach niż jakikolwiek redaktor w newsroomie. Na stanowiskach asystenckich nauczyłam się szybciej i lepiej pisać na maszynie. Prowadząc terapię dla alkoholików, zaczęłam rozpoznawać, kiedy mój rozmówca kłamie – jak wtedy, gdy siedziałam naprzeciwko pewnego mężczyzny z wyrokiem za zamordowanie człowieka po pijanemu, ale nadal nie przekonanego, że ma problem z alkoholem. W kolegium do spraw wykroczeń drogowych wpisywałam do protokołów informacje o mandatach. Dzięki temu wiedziałam, gdzie szukać rejestrów sądowych, gdy zbierałam informacje do artykułu o mężczyźnie skazanym trzydzieści dwa razy za prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości, któremu zwracano prawo jazdy, dopóki nie zabił w wypadku dwóch studentów. Przepisując długie pisma procesowe jako sekretarka w kancelarii prawnej, poznałam zasady funkcjonowania systemu sądowniczego, dlatego mój artykuł o niewinnym człowieku oczekującym na wykonanie wyroku śmierci doprowadził do zmiany prawa w Ohio, dzięki której oskarżyciele nie mogą już ukrywać dowodów. Po dwudziestu latach od aresztowania bohater tamtego tekstu wyszedł na wolność. Mówi się, że życie to coś, co upływa, kiedy ty jesteś zajęty snuciem planów na przyszłość. To samo dotyczy twojego CV. Jeśli mu na to pozwolisz, zacznie żyć własnym życiem. Niektórzy próbują wytyczyć swoją ścieżkę kariery i zaplanować każdy krok, ale rzeczywistość jest dużo bardziej szczodra. Ślepy zaułek tak naprawdę prowadzi okrężną drogą na nową trasę, którą nie planowałeś iść. Każde doświadczenie wzbogaca twoje życie już teraz albo na przyszłość. Chociaż nie zdawałam sobie z tego sprawy, wszystkie chałtury, które ledwo znosiłam, przygotowywały mnie do wykonywania pracy, którą kocham. Kiedy dopiero zaczynasz się rozwijać, nie zawsze dostrzegasz, że wzrastasz. Jeśli jesteś jedną z tych osób, które czują się zagubione w życiu, głowa do góry. Może zagubiony trafisz właśnie tam, gdzie życie i tak miało cię zawieść. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 2 Wszystko się zmienia, kiedy ty się zmieniasz

To był klucz do mojej przyszłości albo pakt z diabłem. Nie mogłam się zdecydować, która wersja jest prawdziwa, dlatego nie wiedziałam, co zrobić z dokumentem trzymanym w dłoni. W wieku dwudziestu dwóch lat stałam się żerującym na rodzicach pasożytem. Nie miałam pracy ani żadnych perspektyw zawodowych. Jako samotna matka nie mogłam utrzymać ani siebie, ani mojego nowo narodzonego dziecka. Czułam się nie w porządku, mieszkając z mamą i tatą i za nic nie płacąc. Miałam wrażenie, jakby na moim ubraniu widniała szkarłatna litera A. A jak Antytalent. Nie radziłam sobie jako córka, siostra ani matka. Nie mogłam szukać pomocy u ojca mojej córki. Postawiłam na nim krzyżyk, jeszcze zanim się urodziła. Powiedziałam mu, że nie chcę wyjść za niego za mąż, więc teraz nie mogłam się do niego zwrócić. Bałam się, że mi ją odbierze; że będzie chciał przekonać sąd, że może zapewnić jej lepsze życie niż ja. Kiedy zaszłam w ciążę, rzuciłam studia. W czwartym miesiącu odeszłam z pracy w zespole ratownictwa medycznego. Oprócz ratowania życia musiałam jeździć po zmarłych do szpitali, domów opieki i prywatnych mieszkań. Odbieranie zwłok nie było prestiżowym zajęciem, ale dzięki niemu miałam z czego opłacić rachunki i, jak żartowaliśmy, przynajmniej nikt nie narzekał. Ale kiedy zaszłam w ciążę, nie mogłam ryzykować, że uszkodzę sobie kręgosłup albo narażę zdrowie dziecka, podnosząc ludzi ważących sto pięćdziesiąt kilogramów. Zakład pogrzebowy nie chciał trzymać więcej niż dwóch pracowników na dyżurze, więc odeszłam. Nie wiedziałam, gdzie szukać następnej pracy ani co zrobić z dzieckiem w ciągu dnia. Moja córka miała tylko jednego rodzica. Gdybym znikała na cały dzień, nie zostałby jej już żaden. Nie mogłam ustawiać zmian tak, by wszystko pogodzić, bo grafik był z góry ustalony. Praca od siódmej do piętnastej oznaczałaby, że moja córka codziennie po przebudzeniu widziałaby obcego człowieka. Na zmianie od piętnastej do dwudziestej trzeciej nigdy nie mogłabym utulić jej do snu. Z kolei gdybym pracowała od dwudziestej trzeciej do siódmej, mała nigdy nie spałaby w domu. Aplikowałam na różne stanowiska, ale nie miałam wystarczających kwalifikacji. Nie potrafiłam nawet pisać na maszynie. Własny samochód był poza moim zasięgiem, więc pożyczałam auto od taty. Dla rodzica samotnie wychowującego dziecko marzenia to za mało. Potrzebne są jeszcze pieniądze, żeby je spełnić. Nie miałam nic oprócz dziecka – pod każdym innym względem byłam bankrutem. I dlatego teraz trzymałam w rękach ten dokument. Jego oficjalny tytuł brzmiał: Pomoc dla rodzin o niskich dochodach. Ale w moim miasteczku nazywaliśmy sprawy po imieniu: zasiłek. Zastanawiałam się, co zrobić z trzydziestodwustronicowym

formularzem. Przejście na zasiłek wydawało się znacznie łatwiejsze od znalezienia pracy i przedszkola, które nie pochłonie całej mojej pensji. Korzystając z pomocy społecznej, uzyskałabym też ubezpieczenie zdrowotne dla siebie i swojej córki. Wydało się to rozsądnym rozwiązaniem. Ale za każdym razem, kiedy próbowałam podpisać formularz, coś mnie powstrzymywało. Musiałabym oficjalnie zgłosić, kto jest ojcem mojej córki, żeby urzędnicy mogli ściągnąć od niego alimenty. Nie podałam jego nazwiska nawet do aktu urodzenia. Koniec końców nie podpisałam tych dokumentów z jednego powodu – bałam się, że jeśli kiedykolwiek zacznę pobierać zasiłek, to już nigdy nie przestanę. Opieka społeczna ma pewne pułapki. Najpierw przypomina linę ratunkową, na końcu której znajduje się wolność, ale może zamienić się w pęta, które nie pozwolą ci ruszyć z miejsca. Zawsze, kiedy chcesz zarobić dodatkowe pieniądze, ryzykujesz utratę wszystkich świadczeń i opieki zdrowotnej. Bez samochodu trudno znaleźć pracę w małym miasteczku. Nie ma w nim autobusów, metra ani żadnych innych środków transportu publicznego. Jest tylko transport prywatny. Ogranicza cię odległość, jaką możesz pokonać pieszo do pracy i z powrotem. Zakład pogrzebowy oddalony o niecałe dwa kilometry mieścił się w tym obszarze. Nie chciałam znów odbierać zwłok, ale zaoferowano mi pracę biurową, więc ją przyjęłam. A potem się zakochałam. Nie w pracy, tylko w moim szefie. Kiepski pomysł, ale rozpacz jest złym doradcą. Potrafi wmówić człowiekowi, że agresywny alkoholik to książę z bajki. Zakochałam się we wszystkim, co miał: w jego sukcesach, pieniądzach i szczęściu. Mieszkał we wspaniałym domu. Chodził do pracy w garniturze. Jadał w restauracjach. Cóż z tego, że trochę popijał? No dobrze, więcej niż trochę. Urwany film, jazda po pijanemu, nieprzychodzenie do pracy. Przez tych kilka miesięcy, kiedy się spotykaliśmy, robiłam wszystko, żeby go uratować. Gdyby mi się udało, moglibyśmy żyć długo i szczęśliwie. Postanowiłam stać się dla niego tak ważna, żeby przestał pić. Spędziliśmy wiele godzin na głębokich rozmowach, których później nie pamiętał. Umawialiśmy się na ósmą, a on o dziesiątej dzwonił z baru, że już jedzie. Pojawiał się wreszcie o drugiej nad ranem, po zamknięciu knajpy, zbyt pijany, żeby ustać na nogach, i padał nieżywy na kanapę. W końcu przyjaciele, którzy znali zasady AA, wyjaśnili mi, że muszę się od niego życzliwie odsunąć, przestać liczyć, ile drinków wypił, i przestać liczyć, że się zmieni. Nie miałam z nim przyszłości, ale nie interesowała mnie przyszłość bez niego. Uwielbiałam jego dom. Miał jadalnię, dużą werandę i sypialnie dla wszystkich dzieci, jakie chciałam mu kiedyś urodzić. Ale zanim zdążyłam porzucić te marzenia, on porzucił mnie. W tym czasie moja córka uczyła się już chodzić. Dorastała, chociaż ja wciąż zachowywałam się jak dziecko. Wreszcie zebrałam dość oszczędności, żeby wyprowadzić się z domu rodziców do mieszkania oddalonego o dwie przecznice. Bałam się. Moja skromna wypłata musiała teraz wystarczyć na dwieście dziesięć dolarów czynszu i wszystkie rachunki. Poza tym pierwszy raz byłam zdana tylko na siebie. Nie wyjechałam z miasta na studia ani nie wyprowadziłam się do akademika. Nigdy wcześniej nie musiałam wziąć za siebie pełnej odpowiedzialności. Kiedy zaszłam w ciążę, w moje życie wtargnął chaos; teraz z tej rozsypanej układanki zaczął wyłaniać się jakiś obraz. Co sześć miesięcy zmieniałam pracę na lepiej płatną. Poznałam nowe koleżanki, a jedna

z nich zabrała mnie na rekolekcje, chcąc pomóc mi odnaleźć życiową drogę. Tam pewien ksiądz poradził mi, żebym zmieniła model swoich relacji z mężczyznami. Nie miałam czasu skorzystać z tej rady. Dwa tygodnie później byłam zakochana. David mierzył ponad metr osiemdziesiąt, jeździł mazdą RX-7, świetnie się ubierał i nie pił alkoholu. Emocjonalnie był na poziomie nastolatka, ale ja też. Któregoś dnia przyjechał po mnie podrasowaną corvettą, a potem mknęłam autostradą z prędkością ponad dwustu kilometrów na godzinę. Wyjeżdżaliśmy na weekendy bez uprzedzenia, podrzucając moją córkę babci. David przysyłał mi kwiaty, kupował ubrania i zabierał mnie na wakacje. Nigdy nie kończyły mu się pieniądze. Kiedy wydawał je na mnie, byłam zadowolona; kiedy wydawał je na coś innego, wpadałam w furię. Nie wiedziałam, że nie należały do niego, tylko do jego rodziców. Po którymś wyjeździe operator kart kredytowych przysłał pracownika do domu Davida, żeby przeciął wszystkie jego karty. David studiował za darmo dzięki stypendium rządowemu, ale zamiast chodzić na zajęcia, grał w pokera i jeździł na motocyklu. Ja pracowałam do późna i mało zarabiałam. On jeździł drogim samochodem – ja miałam używanego, jaskrawo pomarańczowego forda fiestę, którego kupiłam za 2300 dolarów z własnych oszczędności. Żeby się nie rozpadł, mój tata okleił go taśmą i uszczelnił okna kitem. Jak wyobrażałam sobie przyszłość? Moją przyszłością był David. Chciałam skończyć studia, zamieszkać we własnym domu i mieć rodzinę. Ślub z Davidem otworzyłby mi do tego drogę. Kiedy się zaręczyliśmy, diament w pierścionku był tak duży, jak sobie wymarzyłam. Wreszcie miałam wszystko. Straciłam to dwa miesiące później. Podczas gdy ja przymierzałam suknie ślubne, on sypiał z innymi kobietami. Na domiar złego dowiedziałam się o jego zdradach na kręgielni. Od wielu dni dziwnie się zachowywał, więc w końcu zapytałam go wprost, półżartem: „Zdradzasz mnie czy co?”. Kiedy nie odpowiedział, wybiegłam na zewnątrz. I wtedy podjęłam decyzję – nie, nie wracam do domu, żeby wypłakiwać oczy w samotności. Wróciłam do środka i zaczęłam się na niego wydzierać, złapałam go nawet za kołnierzyk i podarłam koszulę od znanego projektanta. Miałam go dość, ale co gorsza, miałam też dość osoby, którą się stałam. To był koniec. Zwróciłam mu pierścionek i powiedziałam, żeby dał mi go wtedy, kiedy będzie chciał mnie i tylko mnie. Nigdy nie dostałam tego pierścionka z powrotem. Ale dostałam coś lepszego. Dostałam furii. Byłam wściekła na niego. I na siebie. I dzięki tej złości wreszcie wzięłam się w garść. Miałam dwadzieścia sześć lat. To był najwyższy czas, żeby dorosnąć. Zrywając z nim, zerwałam też z osobą, którą nie chciałam już być. Nadszedł moment, żebym wzięła odpowiedzialność za siebie i swoje życie. Bez Davida moja przyszłość była czystą kartą. To ode mnie zależało, jak ją zapiszę. Musiałam przejąć kontrolę nad swoim życiem. Najpierw oddałam mu wszystko, co zostawił w moim domu – łącznie z „Playboyami”, które schował w komodzie. Seksowną minispódniczkę i wyzywającą czarną sukienkę, które od niego dostałam, wymieniłam na praktyczne spódnice i spodnie odpowiednie do pracy. Potem sięgnęłam po katalog kursów uniwersyteckich i zaczęłam go przeglądać. Nie miałam pojęcia, kim chcę zostać ani co chcę robić, ale wiedziałam jedno: chcę być szczęśliwa. Wtedy świat się przede mną otworzył. Wszystko w moim życiu zaczęło się zmieniać, kiedy

postanowiłam zmienić siebie. Wcale nie musiałam znaleźć właściwej osoby dla siebie. Musiałam stać się właściwą osobą. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 3 Jeśli ukryjesz swój talent, nigdy nie rozkwitnie

Któregoś dnia wypełnialiśmy w liceum test predyspozycji zawodowych, żeby sprawdzić, kim zostaniemy w przyszłości. Wyniki nas rozśmieszyły. Mnie wyszedł terapeuta oddechowy, a mojej przyjaciółce Betsy – kierowca ciężarówki. Dziś Betsy jest pielęgniarką. Ja zostałam pisarką. Kto by pomyślał? My, w głębi duszy. W głębi duszy wszyscy wiemy, kim jesteśmy. Ale potrafimy wspaniale ukrywać swoje największe pasje. Robiłam wszystko, co w mojej mocy, żeby nie wykorzystać swojego talentu. Ukryłam go najgłębiej, jak potrafiłam, i walczyłam z każdym, kto próbował go wydobyć. W dziewiątej klasie pan Ricco, mój nauczyciel języka angielskiego, kazał nam pisać jeden akapit tygodniowo. Buntowałam się. Odkładałam to na ostatnią chwilę i wybierałam najnudniejsze tematy, żeby go zniechęcić. Ale to on wyszedł z tego starcia zwycięsko – chociaż nie zdawałam sobie z tego sprawy, zrobił ze mnie pisarkę. Wciąż mu się opierałam. Nigdy nie pisałam do gazetki szkolnej, nie pomagałam przy publikacji rocznika i nie uczestniczyłam w żadnych fakultetach pisarskich. Tak bardzo bałam się zostać tym, kim rozpaczliwie pragnęłam być – pisarką. Wiele osób w głębi duszy zna swoje przeznaczenie. Wiedzą, co chcieliby robić w życiu, ale są zbyt przerażeni, żeby faktycznie się tym zająć, bo to oznacza ryzyko porażki. Wolimy ukryć ten talent głęboko w sobie, bo tam będzie bezpieczny, nietknięty i niewykorzystany. Dużo łatwiej jest o czymś marzyć i śnić, niż naprawdę zacząć działać, narażając się na klęskę i odrzucenie. Pisałam w tajemnicy, zapełniając kolejne pamiętniki i dzienniki. Pewnego dnia z brawury albo głupoty dałam je do przeczytania siostrom. Później, kiedy zrozumiałam, co zrobiłam, wrzuciłam wszystkie zapiski do metalowego kosza na śmieci przed domem i spaliłam je. Kiedy płomienie trawiły moje słowa, miałam wrażenie, że gaszą też ogień we mnie. Ale on wciąż się tlił. W dziesiątej klasie, kiedy poznałam twórczość Henry’ego Davida Thoreau, otworzyła się we mnie nowa przestrzeń. Poczułam się tak, jakbym mogła nabrać do płuc więcej powietrza. Nie stać mnie było na własny egzemplarz Waldena, więc przepisałam tekst słowo w słowo ze szkolnego wydania, zaczynając od wyjaśnienia, dlaczego autor zamieszkał w lesie. Sama też prawie skończyłam w lesie, żeby uniknąć pisania. Wszyscy znamy powiedzenie: „Jeśli chcesz rozśmieszyć Boga, opowiedz mu o swoich planach na przyszłość”. Gdyby bogowie spojrzeli

łaskawym okiem na moje plany, zostałabym leśniczym. Tak bardzo bałam się pisać, że rzuciłam to i zmieniłam kierunek studiów na ochronę przyrody. To prawdziwa ironia losu, że ostatecznie pracuję jako dziennikarka, zapełniając słowami gazety i książki. Mam nadzieję, że leśnicy zdołają ocalić dość drzew, żeby nie zabrakło dla mnie papieru. Gazety pokochałam już jako dziecko, kiedy przesiadywałam u stóp mojego ojca, przy jego butach do pracy ze stalowymi noskami. Po powrocie do domu zatapiał się w lekturze najświeższych wiadomości, a ja udawałam, że czytam strony, które zrzucał na ziemię. Ciekawiło mnie, co go tak fascynuje po wielu godzinach łatania dachów. Gdy moja mama znajdowała chwilę na lekturę, co nie zdarzało się prawie nigdy przy jedenaściorgu dzieci, lubiła felietony Ermy Bombeck. Czytając teksty Ermy, miałam wrażenie, że pisanie jest proste. I było proste, dopóki pisałam w pamiętniku. Moje słowa pozostawały bezpiecznie schowane przez wiele lat. Ukrywałam swój talent ze strachu, że okaże się niewystarczający. Puszczałam mimo uszu prośby, żebym z niego korzystała. Powtarzałam Bogu, że nie jestem jeszcze gotowa, aż któregoś dnia przyszło mi do głowy: „A co, jeśli Bóg przestanie mnie o to prosić?”. Możesz się bać, kiedy Bóg wzywa cię do wykorzystania twojego talentu, ale jeszcze bardziej przerażająca jest myśl, że kiedyś się podda i zajmie się kimś innym. Prześladowała mnie biblijna przypowieść o talentach. Pewien człowiek dał jednemu ze swoich sług pięć talentów, drugiemu dwa, a trzeciemu jeden. Pierwszy sługa obracał przekazanymi mu monetami, dzięki czemu zarobił kolejnych pięć. Drugi sługa również podwoił swój stan posiadania. Tymczasem mężczyzna z jednym talentem wykopał dziurę w ziemi i ukrył w niej pieniądze ze strachu. Kiedy pan wrócił, nagrodził pierwszych dwóch mężczyzn. Sługa, który zakopał swój talent, oddał nietkniętą monetę. Pan wpadł w gniew, zabrał mu talent i wyrzucił go z domu. Następnie oznajmił pierwszym dwóm sługom: „Każdemu bowiem, kto ma, będzie dodane, tak że nadmiar mieć będzie. Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię” (Mt 25,14–30). Jeśli dobrze wykorzystasz to, czym zostałeś obdarzony, otrzymasz więcej. Nie dostaniesz więcej talentów, dopóki nie zaczniesz korzystać z tych, które już masz. Każdy z nas otrzymał pewien dar, ale niektórzy nigdy go nie rozpakowali. Każdy ma jakieś powołanie, życiową misję, wyjątkowy talent. O twoim powołaniu nie musi świadczyć zajmowane w pracy stanowisko. Niekoniecznie przeczytasz o nim na swojej wizytówce, w opisie obowiązków albo w CV. Masz je raczej wypisane w sercu. Robiłam wiele rzeczy, zanim znalazłam to miejsce w życiu, które pisarz Frederick Buechner nazywa „miejscem, gdzie spotyka się twoja największa radość i największy głód świata”. Co powinieneś zrobić z tymi darami, które otrzymałeś od Boga? Bóg chce, żebyś z nich korzystał. Nie oszczędzaj ich na później. Kiedy Izraelici cierpieli głód w drodze do Ziemi Obiecanej, Bóg zesłał im mannę z nieba. Chleb za darmo! Ludzie ze strachu odłożyli trochę na następny dzień, ale chleb pokrył się pleśnią. Bóg chciał, żeby uwierzyli, że wystarczy im jego codzienna łaska. Nie oszczędzaj swojego talentu. Musisz wykorzystać wszystko, czego się nauczyłeś i co odkryłeś, zanim dostaniesz więcej. Moje pisanie musiało wyjść poza granicę mojej sypialni. Ale kto miałby czytać

moje słowa? Kto miałby je opublikować? Kto miałby za nie zapłacić? To już nie była moja sprawa. Nadszedł czas na działanie. Chociaż w modlitwie mówiłam Bogu: „tak”, to słowo nic nie znaczy, jeśli nie poprzesz go działaniem. Do czego jesteś powołany? Odpowiedź leży w tobie samym. Zamiast dręczyć rodzinę i przyjaciół pytaniem, czym powinieneś się zająć, przyjrzyj się swojemu krajobrazowi wewnętrznemu i poszukaj tam duchowej interpretacji własnego życia. Bóg zdradził ci już rozwiązanie tej zagadki, tylko szeptem. Większość z nas żyje zbyt szybko i hałaśliwie, żeby się wsłuchać w jego słowa. Wielu ludzi nie odnajduje swojego powołania nie dlatego, że go nie zna, lecz dlatego, że boi się je poznać, bo wtedy musieliby zacząć działać. Kiedyś na przyjęciu przysłuchiwałam się, jak pewna kobieta narzekała licznie zgromadzonym wokół niej słuchaczom, że ma mnóstwo możliwości zawodowych, tylko nie potrafi spośród nich wybrać. Za każdym razem, kiedy ktoś dawał jej dobrą radę, natychmiast ją odrzucała, wzdychając: „Nie wiem, co zrobić”. Dostawała dużo uwagi i zainteresowania dzięki swojej niewiedzy i bezradności. Nagle usłyszałam podszept intuicji, zajrzałam jej w oczy i zapytałam cicho: „A chcesz się dowiedzieć?”. Spojrzała na mnie z oburzeniem. Wszyscy wokół ucichli. A potem jej spojrzenie złagodniało. „Tak”, odpowiedziała i podzieliła się z nami tym, co kochała robić tak bardzo, że aż się tego bała. Ktoś opowiedział mi kiedyś piękną historię. Zanim przychodzimy na świat, każdy z nas posiada całą wiedzę, jakiej potrzebujemy w tym i przyszłym życiu. Ale tuż przed narodzinami anioł kładzie nam palec na ustach, jakby chciał nas uciszyć, i zostawia nad nimi ślad, a my zapominamy wszystko, co wiemy. Przez resztę życia próbujemy odzyskać tę utraconą wiedzę. Czasem kładę sobie palec na górnej wardze, dokładnie w tym niewielkim zagłębieniu, i słucham. Spróbuj sam. To ci przypomni, żeby przestać mówić i wsłuchać się w to, co już wiesz. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 4 Nieważne, jak na ciebie mówią. Ważne, kiedy odpowiadasz

Ludzie stale to robią. Zapytaj kogoś: „Czym się zajmujesz?”, a usłyszysz to okropne, pięcioliterowe słowo: „tylko”. „Jestem tylko dozorcą”. „Jestem tylko sanitariuszem”. „Jestem tylko kierowcą autobusu”. „Jestem tylko sekretarką”. Tylko? Uwielbiam spotykać ludzi, którzy nie mogą się doczekać, żeby mi powiedzieć, czym się zajmują. Wymyślają dla siebie własne tytuły stanowisk i cieszą się z tego, kim są. Kobieta, która robi klientom manikiur, mówi o sobie: technik stylizacji paznokci. Facet, który naprawia pianina, na wizytówkach mianuje się dyrektorem technologii pianistycznej. Mężczyzna w parku rozrywki, który naprawia karuzelę, uważa się za specjalistę do spraw płynnej jazdy. Dziewczyna, która czyści pływalnię miejską, nadała sobie tytuł menadżera konserwacji pływalnianej. Pracownik ochrony hotelowej nazywa się dyrektorem ds. przeciwdziałania stratom. Co oznacza tytuł zawodowy? Wszystko i nic. To zależy od tego, o jakim tytule mowa, kto ci go nadał, a przede wszystkim – czy dodaje ci skrzydeł, czy cię ogranicza. Zamiast się kulić, żeby nie wyjść poza granice swojego stanowiska, czasem trzeba poszerzyć szufladkę, do której się trafiło, i samemu stworzyć odpowiedni tytuł. Zasada jest prosta: wykonuj swoje obowiązki, ale wygospodaruj też trochę czasu na zajęcia nadobowiązkowe, które zaprowadzą cię na stanowisko, o jakim marzysz. Kiedy dostałam pracę jako reporterka działu biznesowego w dzienniku „Beacon Journal” w Akron, przepłakałam całą drogę do domu. Byłam zadowolona z wynagrodzenia i świadczeń pracowniczych, ale nie chciałam mieć nic wspólnego z biznesem. Nie chciałam pisać o wynikach sprzedaży, dorocznych walnych zgromadzeniach i kwartalnych sprawozdaniach finansowych. Nienawidziłam liczb i danych. Nie pasowały do mantry, jaką wpojono nam na wydziale dziennikarstwa: „Piszcie o ludziach!”. Gdzie kryli się ludzie w rzędach notowań i statystyk giełdowych? Musiałam ich znaleźć i tak właśnie zrobiłam. Pisałam wiadomości biznesowe, ale oprócz tego przygotowywałam materiały o przedstawicielach ciekawych zawodów. Bohaterami moich tekstów byli: kominiarz, kierowca betoniarki i pilot sterowca. Pisałam reportaże o pracownikach trzeciej zmiany

i rolnikach; towarzyszyłam też pewnej kobiecie w jej drodze przez akademię policyjną. Na początku nie wszystkim podobał się mój zapał, ale produkt końcowy zwykle spotykał się z uznaniem. Zbyt wielu szefów szufladkuje pracowników. Niezależnie od tego, do jakiej szufladki trafisz, spróbuj zrobić w niej więcej miejsca dla siebie. A najlepiej wyłam jej ścianki, roztrzaskaj ją o podłogę i zamień na ogromną czystą kartę, którą zapiszesz, czym tylko chcesz. Nie pytaj nikogo o pozwolenie. Po prostu działaj. W końcu lepiej prosić o przebaczenie niż o zgodę. Każdego ranka przed pracą zdecyduj, kim chcesz być – i bądź właśnie tą osobą. To zależy od ciebie i od nikogo innego. Sam odpowiadasz za treść swojego CV, sam musisz stawiać sobie ambitne wyzwania i nadać znaczenie temu, co robisz od dziewiątej do piątej. Zanim dostałam wymarzoną posadę felietonistki, mówiłam ludziom: „Jestem felietonistką bez felietonu”. Dzięki temu mogłam wybiec myślami poza stanowisko reporterki i zobaczyć się na wymarzonym stanowisku. Uwielbiam te słynne słowa poetki Lucille Clifton: „Nieważne, jak na ciebie mówią; ważne, kiedy odpowiadasz”. To zależy od ciebie. Thelma, sąsiadka moich rodziców, pracowała w szpitalnej kuchni. Była w wieku mojej mamy i dorastając, współczułam jej, że przez całe życie nosi w pracy różowy fartuszek i siatkę na włosy, dopóki nie zrozumiałam, dlaczego to robi. Chociaż pracowała jako pomoc kuchenna, Thelma uważała się za kogoś więcej. Piekła najlepsze kruche ciasto w mieście. Pacjenci dostawali prawdziwy rarytas. Nieważne, jak nazywało się jej stanowisko. We własnych oczach była cukiernikiem. Pomyślałam o Thelmie, kiedy poproszono mnie o wystąpienie na ceremonii na cześć pracowników centrum medycznego Cleveland Clinic z dwudziestopięcioletnim stażem. To mógł być nudny wieczór; cała seria machinalnych uścisków dłoni, pozowania do zdjęć i wręczania zegarków. Bezduszne widowisko, ograniczające się do taśmowych podziękowań dla dwustu pracowników. Mogli zostać potraktowani jak trybiki w ogromnej maszynie medycznej, jaką jest Cleveland Clinic. Zamiast tego poczułam się tam tak, jakbym otworzyła skrzynię ze skarbem cenniejszym od jakichkolwiek klejnotów. Każdy pracownik został uhonorowany za rolę, jaką naprawdę pełnił w szpitalu – jako kluczowy członek zespołu, który ratuje chorych i podnosi jakość życia pacjentów, ich rodzin i swoich kolegów. Wszyscy zaczęli pracować w szpitalu przed erą komputerów, kiedy dokumenty wypełniano ręcznie, pielęgniarki nosiły białe czepki i nikt nie płacił za parking. W tamtych czasach gabinety były wielkości wind, a niektóre naprawdę znajdowały się w dawnych szybach windowych. Tej nocy, podczas uroczystości na ich cześć, na sali balowej nie dało się odróżnić lekarzy od pracowników archiwum. Nie miało znaczenia, kto ile zarabia i jaki nosi tytuł. Tej nocy wszyscy byli sobie równi. Wszyscy poświęcili szpitalowi dwadzieścia pięć najlepszych lat życia. W programie znajdowały się krótkie biografie każdego pracownika, ale nie były to punkty zaczerpnięte z ich CV, tylko informacje, które liczą się naprawdę: „Zawsze uśmiechnięty. Świetny rozmówca. Niespożyta energia. Opowiada ciekawe historie. Skromny”. W programie znalazła się wzmianka o tym, że jedna z oddziałowych w Centrum Onkologii często

ślęczała do późna przy biurku, usiłując skoordynować zapisy pacjentów. Człowiek, którego nazwalibyśmy salowym, nie ograniczał się tylko do sprzątania; pomagał również odwiedzającym chorych trafić do właściwej sali. Szef służby przeciwpożarowej też był kimś więcej. Ten mistrz punktualności przez pierwszy rok pracy codziennie przyjeżdżał do Cleveland z Columbus i ani razu się nie spóźnił. To dwie i pół godziny drogi – w jedną stronę. Pewien pediatra słynął z naśladowania głosu Kaczora Daffy’ego, czym podczas badań rozśmieszał nawet najbardziej przerażone dzieci. Zyskał też uznanie za to, że przyczynił się do wprowadzenia w życie przepisu o obowiązku noszenia kasku podczas jazdy na rowerze. Jedną z pielęgniarek określono mianem aktorki, artystki komediowej i autorki z publikacjami na koncie. Miała przydomek Zaklinaczki Chorych. Jakie wypowiadała zaklęcia? Zapewne: „Wyzdrowiej, wyzdrowiej, wyzdrowiej”. Na sali usłyszałam o lekarzu, który specjalizował się w protetyce twarzy. Dawał pacjentom szansę na nowe życie z nowymi oczami, uszami, nosem i ustami. Dzięki niemu pacjenci mogli znów rozkoszować się napojem, posiłkiem albo pocałunkiem. Mężczyzna, który prowadził magazyn artykułów sypkich i uzupełniał zapasy, zawsze dbał o to, żeby noworodki miały co jeść. Pilnował, czy w szpitalu jest wystarczająco dużo mieszanki dla niemowląt i sond do karmienia. Wyszłam z tej uroczystości przekonana, że salowi tego świata znaczą tyle samo co kardiochirurdzy i że to nieważne, jak nazywają nas inni. Sami decydujemy, kim naprawdę jesteśmy. I sami musimy usunąć słowo „tylko” z nazwy swojego stanowiska. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 5 W dramacie życia nie ma małych ról

Tak wielu z nas patrzy na świat zbyt ciasno, nie pozwalając sobie dokonać czegoś wspaniałego. Powstrzymujemy się przed okazaniem komuś życzliwości, bo wolimy zostawić to innym albo obawiamy się, że nam się nie uda. Czasem właśnie tak czują się ludzie na niższych szczeblach kariery, niewidzialni w swoich boksach: anonimowi pracownicy działu księgowości, bezimienne głosy z działu fakturowania w słuchawce. Tymczasem wystarczył tydzień, żeby kilka z tych osób odmieniło życie jednego człowieka. I to na zawsze. Wszystko zaczęło się pewnej letniej nocy w 2003 roku, kiedy Marty Kenny stracił prawą dłoń w wypadku samochodowym. Jeden z jego towarzyszy zostawił go na moście we Flats, przemysłowej dzielnicy Cleveland, a drugi został i uratował Marty’emu życie. Tamten ciepły czerwcowy dzień rozpoczęli w najlepszej komitywie. Marty i Dean Stecker od rana montowali siding winylowy, wbijając gwoździe w palącym słońcu. Potem trafili na imprezę, na której spotkali Grega, kumpla Marty’ego. Greg zawiózł ich do baru we Flats. Kiedy wyszli o 23.30, Greg ruszył z miejsca tak ostro, że koła boksowały na żwirze. Jechał prawie sto kilometrów na godzinę w miejscu, w którym limit prędkości wynosił czterdzieści. Nagle wcisnął gaz do dechy. Marty krzyknął do niego, żeby zwolnił, a potem ze strachu zaparł się dłonią o drzwi. Samochód wpadł w koleinę i na moście podnoszonym oderwał się od ziemi. Bach! Auto wbiło się w ścianę mostu z taką siłą, że obróciło się w powietrzu i tarło o stalową konstrukcję od strony pasażera, zgrzytając o ząbkowany metal jak pociąg z zaciągniętym hamulcem. Zatrzymało się na boku siedemdziesiąt metrów dalej. Dean wyczołgał się przez okno, ale Marty utknął pod autem. Nie miał już prawej dłoni. Dean pchnął mocno samochód, żeby postawić go z powrotem na koła i uwolnić Marty’ego. Oszołomiony Greg kręcił się obok; jego wizytówki spadały na wodę jak confetti. Dean ściągnął koszulę i zacisnął ją na ręce Marty’ego. Zawołał, żeby Greg wezwał pogotowie, a potem patrzył wstrząśnięty, jak kolega przystaje, podnosi urwane boczne lusterko i odjeżdża z jedynym telefonem komórkowym. Jego nadzieja na ratunek zgasła, kiedy czerwone światełka zniknęły w mroku. Dean przytulił się całym ciałem do krwawiącego przyjaciela. Siedzieli razem na moście zawieszonym nad rzeką Cuyahoga. Marty tracił tyle krwi, że spływała przez stalowe pręty jak deszczówka. Dean kołysał Marty’ego w ciasnym uścisku, jakby to mogło zatrzymać krwotok. Obaj byli przesiąknięci jego krwią.

Na tym ciemnym, pustym moście w przemysłowej części Cleveland Dean dopingował Marty’ego, żeby się trzymał, żeby nie tracił przytomności. Kiedy Marty umilkł, Dean kołysał go w ramionach i mówił mu to wszystko, co powinien usłyszeć umierający człowiek: „Twoja żona cię kocha, twój syn cię kocha i ja cię kocham”. Nagle usłyszał dudnienie i zobaczył światła samochodu. Wypuścił Marty’ego z objęć, wybiegł przed przejeżdżające auto i zaczął wzywać pomocy. Kierowca zadzwonił po ambulans. Zaimprowizowana opaska uciskowa Deana ocaliła Marty’emu życie. Później na sali sądowej sędzia uniósł zdjęcia okaleczonej ręki Marty’ego. Greg stał z dwiema zdrowymi dłońmi, skutymi kajdankami za plecami. Marty patrzył na nie z zazdrością, gniewem i smutkiem. Greg został skazany za spowodowanie wypadku drogowego i ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Marty sięgnął po dłoń żony, ale nie miał czym jej chwycić. Żona położyła palce na kikucie jego ręki i ścisnęła go. Ten dwudziestojednolatek już od czterech miesięcy zmagał się z codziennymi czynnościami: wiązaniem butów, wypisywaniem czeków, zmienianiem pieluch nowo narodzonej córeczce i grą w baseball z czteroletnim synkiem. Utrzymywał się z pieniędzy, które zaoszczędzili z żoną na naprawę domu. Stałam na moście, na którym stracił dłoń, kiedy odwiedził to miejsce pierwszy raz od wypadku. Przesunął palcami po chropowatej kratownicy, przyjrzał się śladom hamowania i spojrzał na rzekę. „Szukam swojej dłoni” – zażartował, ale widziałam, że jest w tym trochę prawdy. Zostawił na tym moście część siebie. Marty niewiele pamięta z tej nocy. Dean nie może jej zapomnieć. Napisałam długi artykuł o tym wypadku, ich przyjaźni i wysiłkach Deana, żeby uratować przyjaciela. Razem uczcili koniec procesu. Usiedli przy stole w domu Marty’ego, odsuwając na bok stosy rachunków za leczenie. Dopóki Marty nie pracował, a jego żona nie zarabiała zbyt dużo w przedszkolu, mogli liczyć na to, że zostaną pokryte z programu Medicaid. Ale Marty nie wiedział, jak zapłacić za protezę, o której marzył. Jego syn chciał, żeby tata miał mechaniczną dłoń i przybijał mu piątkę. Dean martwił się, że Marty podupadnie na duchu, jeśli nie będzie mógł wziąć do rąk kija baseballowego, założyć przynęty na haczyk albo równocześnie trzymać obu dzieci za ręce. Po tym, jak mój artykuł o Martym ukazał się w gazecie, szeregowe pracowniczki firmy Hanger Prosthetics & Orthotics w South Euclid w stanie Ohio, producenta protez, kobiety przekładające papiery i odbierające telefony w swoich szarych boksach, nie mogły przestać myśleć o jego twarzy. I jego dłoni. Kiedy Lisa Kowardy pierwszy raz zobaczyła wydrukowane zdjęcie Marty’ego, poczuła się strasznie. „Spotkało go coś nieludzkiego – stwierdziła. – My chciałyśmy potraktować go po ludzku”. Kim jest Lisa? Wzruszenie ramion. „Jestem tylko menadżerem do spraw fakturowania”. Tylko? Jej praca polegała na obsłudze należności. Nigdy nie widywała pacjentów, tylko ich rachunki. Gdy przeczytała historię Marty’ego, ona i reszta kobiet stłoczonych w niewielkim biurze nad

magazynem zwróciły się do kierownictwa firmy z prośbą o pomoc. Lisa zrobiła kopię artykułu i przekazała ją Kimberly Reed, kobiecie odpowiedzialnej za dopasowywanie protez. Inna kobieta skontaktowała się z Martym. Wszystkie kobiety z tego biura – Charon Speights, Alida Van Horn, Irene Flanik, Rose Johnson i Annette Phillips – chciały pomóc Marty’emu, żeby mógł grać z synem w baseball i karmić córeczkę butelką. Dzięki ich zapałowi i zaangażowaniu Marty dostał za darmo protezę wartą pięćdziesiąt osiem tysięcy dolarów. Kamery telewizyjne zarejestrowały, jak Marty testuje swoją nową dłoń – podnosi chusteczkę, składa podpis, chwyta butelkę. Nie nagrały jednak momentu, kiedy dziękował kobietom, którym ją zawdzięczał. Wszystkie wzdychały z zachwytu, kiedy przyjechał pochwalić się swoją dłonią. „Moje kochane, to po prostu niesamowite! – powiedział im. – Jesteście wspaniałe”. Bez przerwy rozwierał i zaciskał dłoń, opowiadając o sile nacisku palców, która wynosiła aż dziesięć kilogramów. „To teraz się podrap, jak to facet” – zażartowała Lisa. „Nie tą dłonią!” – zaśmiał się Marty. Podwinął rękaw, żeby ją pokazać. „O Boże, jaka piękna!” – zawołała Irene. „To przekroczyło moje najśmielsze marzenia” – powiedział Marty. Wszyscy usiłowali powstrzymać łzy. Obiecał wrócić do nich ze swoją żoną i dwójką dzieci, a potem uniósł nową dłoń i jak gdyby nigdy nic pomachał im na do widzenia. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 6 Daj innym drugą szansę zrobić pierwsze wrażenie

Często słyszymy: „Nie dostaniesz drugiej szansy, żeby zrobić pierwsze wrażenie”. Na szczęście życzliwi ludzie na mojej drodze dali mi całe mnóstwo drugich szans. Złe pierwsze wrażenie to była moja specjalność. Pierwszy raz przestąpiłam próg newsroomu jeszcze na studiach. Na spotkanie z moim mentorem ubrałam się w czarną bluzkę w paski ze srebrnego brokatu, z żabotem i rękawami rozdętymi na ramionach jak balony. Całości dopełniała zwiewna biała spódnica, czarne rajstopy i lśniąco białe buty. Ktoś powinien był donieść na mnie policji stylu. Wróciłam tam dwa lata później na rozmowę kwalifikacyjną. Tym razem podeszłam do sprawy poważnie. Włożyłam swoją jedyną garsonkę. Wiele zależało od tej rozmowy w dzienniku „Beacon Journal” w Akron. Byłam trzydziestoletnią samotną matką bez grosza przy duszy, za to z wielkimi marzeniami. Chciałam zostać prawdziwą dziennikarką, czyli taką, która swoim pisaniem zarabia na życie. Miałam za sobą serię fatalnych pierwszych wrażeń z okresu, kiedy ubiegałam się o staż. W „Pittsburgh Press” redaktor zagadnął mnie o hobby i zainteresowania. Opowiedziałam mu, jak kocham muzykę skrzypcową, ale godzinę później, kiedy zapytał o Isaaca Sterna, całkiem mnie zamurowało. Miałam pustkę w głowie. Straciłam również szansę na staż w „Detroit Free Press”. Redaktorowi spodobało się moje CV, więc poprosił, żebym napisała esej. Wystukałam przejmujący tekst na tak kiepskiej maszynie, że musiałam nanieść poprawki ołówkiem. Redaktor już się nie odezwał. W końcu, po trzydziestu listach odmownych, „Lorain Journal”, niewielka gazeta w Lorain w stanie Ohio, przyjęła mnie na staż, który w 1986 roku zamienił się w etat. Czasem to my potrzebujemy kolejnej szansy, czasem od nas zależy, czy ją komuś damy. A czasem jedno i drugie równocześnie. Tak było w wypadku najsurowszego szefa, z jakim miałam okazję pracować. Krążyły o nim niesamowite historie, a większość z nich prawdziwa. Ciskał koszami na śmieci. Bez namysłu wyrzucał ludzi. Doprowadzał dorosłych mężczyzn do łez. Mój pierwszy redaktor naczelny, John Cole, był jak Lou Grant na sterydach. Przydzielił mi biurko pod dzwonkiem alarmowym uruchamianym, kiedy nadchodził termin oddania tekstów. Ale od dzwonka gorsze było to, że siedziałam tuż przed drzwiami jego biura. Wszyscy drżeli przed gniewem Johna. Zwalniał ludzi i przyjmował ich z powrotem, czasem tego samego dnia. Kiedyś zniesmaczony tym, co przeczytał w gazecie, wszedł na biurko na środku newsroomu, wygłosił długą tyradę o tym, że ma ochotę dać sobie spokój z tą pracą i umrzeć ze wstydu, a potem położył się na podłodze.

Innym razem fotograf pokazał mu zdjęcie zakonnicy w habicie pluskającej się w jeziorze Erie. „Co o tym myślisz?” – zapytał mnie John. Podchwytliwe pytanie. Nie byłam pewna, czy jemu się podobało. „Ciekawe…?” – odparłam pytająco. „Nie, nieciekawe – odparował John. – Zwykły banał”. A potem podarł zdjęcie na strzępy i patrzył, jak skrawki papieru opadają na buty fotografa. John był twardzielem. I zrobił z nas większych twardzieli. Taki szef zmienia cię na zawsze. Zostawia po sobie niezatarty ślad – i blizny. Redaktorem naczelnym został, mając dwadzieścia dziewięć lat. Wszyscy współpracownicy opisywali go w ten sam sposób: jest nieprzewidywalny, wymagający, inteligentny, nieustraszony, oddany, zasadniczy, szorstki. Nazywali go bojownikiem o prawdę, który gardził korupcją i nigdy nie unikał konfrontacji. John stawał w naszej obronie. Często słyszałam, jak rozmawiając ze źródłem, krzyczy do słuchawki: „To moi reporterzy! Jeśli ktoś ma problem z moim reporterem, to ma problem ze mną!”. I po problemie. Byłam jeszcze całkiem nowa w redakcji, kiedy kolega postanowił wyręczyć się mną przy swoim temacie, który go nie interesował. Kolejny dzień musiałabym zostać w pracy do późna, a miałam jeszcze podsumować wiadomości z ratusza. Siedziałam przy biurku, ocierając łzy. „Brett, do mnie!” – wrzasnął John. Powiedział, że muszę być twardsza. „Żadnych łez w moim newsroomie” – warknął. Och, gdyby tylko wiedział, ile łez już w nim wylano. „Nie pozwól nikomu sobą pomiatać!” – huknął. Dziwne, ale wychodząc z jego biura, czułam się lepiej – jakby natchnął mnie odwagą. Potem wezwał mojego kolegę. Próbowałam powstrzymać uśmiech, słysząc krzyki dobiegające z gabinetu. Po kilku minutach kolega podszedł do mojego biurka i nie patrząc na mnie, poprosił, żebym oddała mu jego temat, a potem dodał: „John powiedział, że możesz iść do domu”. John przejmował się tym, co się naprawdę liczyło. Nauczył mnie, że nikt nie jest zbyt mały, żeby wpłynąć na świat, ani zbyt ważny, żeby widzieć w tym zaszczyt. Pracowałam dla niego dopiero od sześciu miesięcy, kiedy któregoś dnia, tuż przed terminem składania tekstów, w redakcji zadzwonił telefon. Lada chwila spodziewałam się dźwięku dzwonka alarmowego, kiedy sekretarka przekazała mi wiadomość od człowieka, którego nazwisko nic mi nie mówiło. Oddzwoniłam, a po drugiej stronie zgłosił się John Greenman z dziennika „Beacon Journal”. Nie miało to związku z artykułem, nad którym pracowałam, więc powiedziałam mu, że mam termin złożenia tekstu, i odłożyłam słuchawkę. I nagle do mnie dotarło: „No pięknie, właśnie przekreśliłam swoją przyszłość. Rozłączyłam się z redaktorem gazety, dla której chciałam pracować. Kolejne fatalne pierwsze wrażenie”. Kiedy oddzwoniłam, okazało się, że zaimponowało mu, jak poważnie traktuję swoją pracę, i zaprosił

mnie na rozmowę kwalifikacyjną. Był rok 1986, a sir James Goldsmith podjął właśnie próbę przejęcia firmy Goodyear, największego pracodawcy w Akron. Dziennik skierował do tego tematu swoich najlepszych dziennikarzy biznesowych i potrzebował kogoś, kto zajmie się mniej istotnymi wiadomościami z tej dziedziny. Nie miałam pojęcia o świecie biznesu. Nigdy nie czytałam nawet stron biznesowych w gazetach, więc byłam kompletnie nieprzygotowana. Przyjechałam w swojej jedynej garsonce, żeby wyglądać możliwie elegancko i profesjonalnie. Wyciągnęłam wnioski z poprzedniej katastrofalnej czarno-białej kreacji. Zaproszono mnie do gabinetu redaktora naczelnego. W środku roiło się od mężczyzn w jaskrawożółtych krawatach. Rozmowa szła dobrze, dopóki redaktor naczelny nie zapytał mnie, jak zabrałabym się za tekst, którego bohaterem byłby Martin Marietta. Nigdy o nim nie słyszałam, ale zaczęłam szczegółowo opisywać, w jaki sposób zebrałabym informacje o panu Marietcie. Wtedy zauważyłam, że redaktor wygląda, jakby miał urodzić kamień nerkowy. Wszyscy patrzyli na mnie z zażenowaniem, słuchając moich wywodów na temat pana Marietty. W końcu ktoś mi wyjaśnił, że nie chodzi o osobę, lecz o dużą firmę z sektora obronności. Au! Poczułam się jak kretynka. W drodze na rozmowę odmówiłam modlitwę, a w gabinecie redaktora naczelnego przez cały czas trzymałam prawą dłoń otwartą, wyobrażając sobie, że trzymam Boga za rękę. I co teraz? Pomodliłam się, wzięłam głęboki oddech i powiedziałam coś w stylu: „Och, nie ukrywam, że nie znam świata biznesu, więc jeśli potrzebujecie doświadczonego dziennikarza biznesowego, to nie jestem właściwą kandydatką. Umiem za to relacjonować wydarzenia i pisać, i jestem gotowa nauczyć się wszystkiego, co będzie mi potrzebne w tej pracy”. Przyjęli moje słowa życzliwie i uścisnęli mi dłoń. Jeden z mężczyzn odprowadził mnie do windy. Wciskając guzik, poczułam, jak opuszcza mnie nadzieja. Prawdopodobnie właśnie zmarnowałam swoją największą szansę na pracę w świetnej gazecie. Zanim drzwi windy zdążyły się otworzyć, redaktor prowadzący podszedł do mnie, pytając, od kiedy mogę zacząć. Jak to? Mimo wszystko chcieli mnie zatrudnić? Owszem. Później dowiedziałam się, że przyjęli też adiustatorkę, która w CV zrobiła błąd we własnym nazwisku. To tyle w temacie pierwszego wrażenia. Trudno mi było powiedzieć mojemu redaktorowi w Lorain, że już po sześciu miesiącach odchodzę z pierwszej prawdziwej pracy w zawodzie. Przy pożegnaniu John Cole życzył mi szczęścia, ale nie był zbyt wylewny. Tydzień później zadzwoniła do mnie mama. John Cole przysłał moim rodzicom list, w którym pogratulował im świetnej roboty. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 7 Każda praca ma w sobie tyle magii, ile jej dostrzegasz

Jaką pracę wspominasz najgorzej? To świetny sposób na rozpoczęcie rozmowy. No dalej, popytaj o to ludzi. Ale bądź ostrożny. To, co ty wspominasz najgorzej, ktoś inny może wspominać najlepiej. Mam świetny pomysł – globalna zamiana miejsc pracy! Gdyby każdy rzucił pracę, której nienawidzi, ktoś, kto naprawdę ją kocha, mógłby go z radością zastąpić. Jaką pracę sama wspominam najgorzej? Wożenie zwłok do domu pogrzebowego. Kiedy pracujesz w domu pogrzebowym, zajmujesz się wszystkim po trochu. Drukujesz karty pamiątkowe, myjesz karawany, czuwasz przy wystawionych zwłokach, jeździsz po ciała. Nigdy nie zapominasz pierwszych odebranych zwłok. Na mojej pierwszej nocnej zmianie nie miałam pojęcia, czego się spodziewać. Po prostu idziesz spać, a jeśli ktoś potrzebuje twoich usług, budzi cię telefonem. U mnie dzwonek rozległ się o trzeciej rano. Trochę się bałam, jadąc karawanem wymarłymi ulicami (gra słów zamierzona) po zwłoki. To była czterdziestoparoletnia kobieta z gęstymi czarnymi włosami. Minęło kilkadziesiąt lat, a ja wciąż pamiętam jej twarz. Chorowała od pewnego czasu; leżała w łóżku i nadal miała otwarte oczy. Lekarz rodzinny przyjechał wcześniej stwierdzić jej zgon. W obecności rodziny musiałam zachowywać się tak, jakby dotykanie zmarłej zupełnie mi nie przeszkadzało. Nie zdawałam sobie sprawy, jak trudno jest unieść zwłoki, dopóki nie spróbowałam jej dźwignąć. Pomyślałam, że śmierć jest ciężka – dosłownie. W domu pogrzebowym musieliśmy rozebrać zmarłą, obmyć jej ciało i odpowiednio ułożyć jej głowę i ręce przed wystawieniem zwłok. Branża pogrzebowa potrafi wytrącić z równowagi. Tydzień po tygodniu pracujesz otoczony śmiercią i żałobą. Masz kontakt z rozkładającymi się zwłokami, odnalezionymi po wielu tygodniach – nie przypominają już ludzi. Musisz ukryć rany, jakie kule pozostawiły w ciałach samobójców, ale nie możesz nic poradzić na rany w sercach ich najbliższych. Odór śmierci dławi cię w gardle, dopóki nie zastąpi go smród płynu do balsamowania zwłok, który wyciska ci łzy oczu. Ale nic nie jest gorsze od maleńkich trumien. Noworodki, dzieci zmarłe przy porodzie, rozwiane nadzieje i marzenia o nowym życiu, po których zostaje pusty pokój dziecinny i zastygli w bólu rodzice, niepewni, czy wciąż mogą nazywać się rodzicami. Co w tym magicznego? Widząc śmierć z bliska, uczysz się naprawdę cenić życie. Któregoś dnia balsamista zgodził się, żebym pomogła mu przy pracy. Pokazał mi, jak lata niezdrowego odżywiania mogą zwęzić tętnicę szyjną. Nigdy nie zapomniałam przekroju zatkanej tętnicy tego mężczyzny. Myślę o niej za każdym razem, kiedy mnie

kusi, żeby zjeść frytkę. Innego dnia w sali do balsamowania przywitał mnie widok mężczyzny z otwartą klatką piersiową; wyglądał jak rozłożona książka. Ciało miało zostać poddane sekcji zwłok, a balsamista musiał je wcześniej otworzyć. W pierwszym momencie ogarnęło mnie przerażenie i odskoczyłam w tył, ale później strach zastąpiła fascynacja. Podeszłam bliżej i przyjrzałam się dokładnie wszystkim żebrom i tkankom, które kiedyś utrzymywały bijące serce na swoim miejscu. To był piękny moment. Jak często mamy szansę zajrzeć do wnętrza ludzkiego ciała? Przez lata pracy dziennikarskiej przeprowadziłam wywiady z przedstawicielami najrozmaitszych zawodów, począwszy od pilotów sterowców, na robotnikach sezonowych skończywszy. Każdy z nich wykonywał pracę, która dla jednego z nas byłaby spełnieniem marzeń, a dla drugiego – najgorszych koszmarów. Wiele tygodni rozmawiałam z emigrantkami zatrudnionymi na farmie w Hartville w stanie Ohio. Wydawało mi się, że większość ludzi nienawidziłaby tego zajęcia. Kobiety, które udzieliły mi wywiadów, wolały określenie „praca na roli” od „emigracji zarobkowej”. Nie podobało im się piętno związane z tym sformułowaniem. Jedna z nich powiedziała mi, że słowo emigrant kojarzy się z biednym, brudnym, niewykształconym człowiekiem, który zasługuje na litość. „Mówią o nas emigrantki, ale ja siebie tak nie widzę. Lubię ścinać sałatę. Stawka jest uczciwa – wyjaśniła. – Jeśli nie mam ochoty pracować, to nie pracuję. Po prostu mniej zarabiam”. Te kobiety przebyły daleką drogę z Karoliny Południowej, Florydy i Teksasu do pracy na rozległych polach gospodarstwa K.W. Zellers & Son w Hartville w stanie Ohio. Przywiozły ze sobą swoje dzieci, swoje ubrania robocze i swoje Biblie. Zamieszkały w starych wiejskich domach, stodołach i przyczepach kempingowych. Nosiły jaskrawożółte wodoodporne kombinezony, dopasowane kolorem do żółtych płaszczów przeciwdeszczowych, i dojeżdżały starymi autobusami szkolnymi w głąb czterystuakrowej farmy. Sadziły i zbierały sałatę masłową, sałatę rzymską i cykorię, która lśniła niemal fluorescencyjnym blaskiem w czarnej glebie. Zatykały włosy pod kolorowe chusty i szerokie słomkowe kapelusze, okręcały na kostkach gumki recepturki, żeby robaki nie wpełzały im do nogawek, a potem wsuwały stopy w czarne gumiaki. Każdego dnia jednoczyły się z przyrodą. Ich muzyką był szelest przesuwanych równocześnie kolan, świst zimnych noży na ciepłej, zielonej sałacie i dobiegające spod sombrero ciche pieśni śpiewane Jezusowi. Nieraz słyszałam ich serdeczny śmiech. Przez jeden dzień zbierałam z nimi cebulę i wróciłam do domu z potwornym bólem krzyża. Kiedy wydmuchałam nos, na chusteczce została ziemia. Nie wytrzymałabym w tej pracy nawet doby. One nigdy nie narzekały. Cieszyły się ptasim gniazdem znalezionym na polu. Codziennie tam zaglądały i opowiadały sobie, co nowego u matki i jej piskląt. Układały rzodkiewki w pęczki, okręcając łodyżki recepturkami. Nie przerywały pracy ani w rzęsistym deszczu, ani w palącym słońcu. Kiedy upał za bardzo im doskwierał, chichocząc, przebiegały między zraszaczami na polach. Ciskały w siebie garściami sałaty. Plotkowały o romansach w operach mydlanych. Rozmawiały o tym, jak wydadzą zarobione pieniądze w centrum handlowym. Powiedziały mi, że wolą słońce, wiatr i niebo od najlepszej pracy wewnątrz. Współczuły ludziom uwięzionym przez cały

dzień w biurze, za grubą szybą dzielącą ich od świata. „W tej pracy czujesz się wolna, bo nie siedzisz stale w zamknięciu” – wyjaśniła mi Willa Mae. Nauczyły mnie, że w każdej pracy jest tyle magii, ile jej dostrzegamy. Czasem magia nie kryje się w wypłacie czy premii. Może nią być każdy ślad, który po sobie zostawiasz – od gniazda doglądanego na polu aż po pęczek rzodkiewek, który trafi na sklepową półkę. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 8 Na wszystko przychodzi czas, ale nie zawsze w tym samym momencie

Na początku mojej kariery dziennikarskiej dostałam od szefa ostrą reprymendę. Łączyłam wtedy role samotnej matki i świeżo upieczonej dziennikarki, i obie chciałam odgrywać doskonale. Któregoś dnia w newsroomie podekscytowany redaktor oznajmił, że ma dla mnie wspaniałą szansę. Miałam zająć się ważnym tematem z ostatniej chwili – co oznaczało wyjazd do innego stanu. Sądził, że będę zachwycona. Który dziennikarz by nie był? Ja. Moja córka miała tylko mnie. Ojciec nie uczestniczył w jej życiu. Sama musiałam zapewnić dziecku opiekę. Nie wiedziałam, czy tak szybko znajdę kogoś, kto zajmie się nią przez kilka nocy. Powiedziałam temu redaktorowi, że w tej chwili nie mogę dać mu odpowiedzi. Rzucił mi kwaśne spojrzenie, pokręcił głową i rzucił: „Brett, będziesz musiała się zdecydować, czy jesteś matką, czy reporterką”. Naprawdę? Ale jak to zrobić? Potrzebowałam tej pracy, żeby utrzymać siebie i córkę. Jemu łatwo było oddzielić życie zawodowe od prywatnego i skupić się w stu procentach na pracy. Miał żonę, która prowadziła dom i wychowywała dziecko. W tamtych czasach pragnęłam zostać gwiazdą dziennikarstwa, a równocześnie zasłużyć na tytuł najlepszej matki na świecie. Jak pogodzić te dwa cele? Wydawało mi się to niemożliwe. Trudno jest łączyć pracę z wychowywaniem dziecka. Kiedy już ci się wydaje, że opanowałeś tę ciężką sztukę, obowiązki nagle się mnożą i znów nie wiesz, w co włożyć ręce. Kiedyś nie dostałam pracy właśnie dlatego, że byłam samotną matką. Wiele lat przed tym, jak zaczęłam zajmować się dziennikarstwem, firma brukarska szukała sekretarki, która pełniłaby również funkcję dyspozytorki. Byłam stworzona do tej pracy. W zespole ratownictwa medycznego nauczyłam się używać radiotelefonu i miałam doświadczenie jako kierowniczka biura. Wspaniale. Przedstawiciel firmy zadzwonił do mojego ówczesnego pracodawcy i zadał mu tylko jedno pytanie: „Czy biorę wolne, żeby opiekować się dzieckiem?”. Nie dostałam tej pracy. Jak być świetnym rodzicem i świetnym pracownikiem? Czy trzeba się zdecydować na jedno albo drugie? Dopiero wiele lat później wyjaśniła mi to pewna kobieta: „Możesz mieć wszystko, tylko nie w tym samym momencie”. Nie w tej samej godzinie, w tym samym dniu albo tygodniu. Kiedyś prowadziłam wykład na weekendowych rekolekcjach dla kobiet pod hasłem „Oddychaj” w Camp Robin Hood w miejscowości, nomen omen, Freedom (Wolność) w stanie New Hampshire.

Uczestniczki miały do wyboru różne zajęcia sportowe: piesze wycieczki, jazdę na rowerze, pływanie wpław i kajakiem. Ja skończyłam na strzelnicy ze strzelbą w rękach. Paf! Paf! Paf! Ekscytowała mnie nie tyle moc broni, co skupienie i koncentracja konieczne, by trafić w cel oddalony o sześć metrów. Zabrałam kilka papierowych tarcz i wykorzystałam je w swojej prezentacji. Mówiłam o tym, jak mierzyć w dziesiątkę i nie tracić czasu na zewnętrzne kręgi tarczy. Jamie Cole, organizatorka tych rekolekcji, przyznała, że nie wie, jak skupić się tylko na jednym celu, skoro w różnych momentach jej życia pojawia się ich całe mnóstwo, czasami w ciągu jednego dnia albo jednej godziny. Ma na głowie pracę i dzieci, ma swoje pasje. Wszyscy przeżywamy ten sam dylemat. Co uznać za najważniejsze, kiedy nie ma rzeczy nieważnych? Wróciłam na strzelnicę i tam znalazłam odpowiedź. Na jednym ze stanowisk mierzyło się nie do jednej, tylko do pięciu małych tarcz. Na każdej tarczy widniała odrębna dziesiątka. Czasem trzeba przeskakiwać z jednego celu na drugi. Jamie była zachwycona. Zamiast postawić sobie jeden nadrzędny cel w życiu i umieścić dzieci albo pracę na zewnętrznych kręgach tarczy, mogła umieścić obie te kwestie w samym środku dwóch różnych tarcz. Rozmawiałyśmy o tym, że w pracy skupiamy się na sukcesie zawodowym. Koncentrujemy się na danym zadaniu, projekcie, zleceniu, planie do wykonania. Często mamy kilka różnych celów w tym samym momencie, a niekiedy wszystkie wymagają uwagi w tej samej chwili. Nauczyłam się zatrzymywać na chwilę, żeby sprawdzić, jaki cel pojawił się właśnie w moim życiu. Wyłączam się na moment, a potem wracam do swoich spraw z nową intencją, godzina po godzinie. Kiedy byłam gospodynią cotygodniowej audycji radiowej, w czasie tych przerw wyłączałam się na chwilę, a potem mówiłam sobie, że zaraz będę prowadzić z kimś wywiad, więc powinnam słuchać go uważnie i być obecna tu i teraz. Kiedy odwiedzam swoje wnuczęta, wyłączam się na chwilę, a potem mówię sobie, że jestem ich zwariowaną, pomysłową babcią, która przychodzi się z nimi bawić, siłować, czytać im i tworzyć niesamowite budowle z klocków. Zawsze, kiedy wkraczam w nową rolę, robię chwilę przerwy, wyłączam się, a później przyjmuję odpowiednią tożsamość. Upewniam się, czy jestem we właściwej roli, czy wybrałam odpowiednią wersję siebie, godzina po godzinie, etap po etapie. Dzięki temu celebruję swoje życie, jestem w nim obecna, a każde spotkanie z drugim człowiekiem staje się uświęcone. Za każdym razem upewniam się, co jest moim celem na tej konkretnej tarczy. Być jak najlepszym rodzicem. Jak najlepszym szefem. Jak najlepszą babcią. Kiedy przyjeżdżam do wnuków, nie zabieram już ze sobą nic do zrobienia. Nie sprawdzam już poczty elektronicznej przy zabawie klockami LEGO. Kiedy jesteś w domu, chcesz trafić w dziesiątkę jako rodzic. Kiedy spędzasz czas ze swoimi dziećmi, jesteś z nimi w stu procentach. Wyłącz swojego BlackBerry, iPhone’a, iPoda, nie sprawdzaj skrzynki mailowej i bądź w pełni obecny. Kiedy mój mózg gubi się w hierarchii celów albo nie wie, jak między nimi wybrać, zatrzymuję się na chwilę i podejmuję decyzję, co jest dla mnie priorytetem w danym momencie, a później skupiam się na nim ze wszystkich sił, żeby trafić w dziesiątkę na tej konkretnej tarczy. Nikt z nas nie radzi sobie ze wszystkim, a przynajmniej nie ze wszystkim radzi sobie idealnie. Nigdy

nie zapomnę kampanii pogardy, jaka rozpętała się wokół Ann Romney, żony jednego z kandydatów na prezydenta, która wychowała pięciu synów. Jakaś kobieta stwierdziła kpiąco, że Ann „nie przepracowała ani jednego dnia w życiu”. Jej słowa wywołały dyskusję o tym, co to znaczy być dobrą matką, chociaż wszyscy wiemy, że kobieta mająca pięciu synów przepracowała każdy dzień swojego życia. Ta krytyczna uwaga uderzyła w bardzo czuły punkt, odwieczną kobiecą wątpliwość: „Czy jestem wystarczająco dobra?”. W każdej matce toczy się nieustanna bitwa. Czy robię wystarczająco dużo dla moich dzieci, jeśli pracuję poza domem? Czy robię wystarczająco dużo dla siebie i dla świata, jeśli nie pracuję? Co gorsza, któregoś tygodnia magazyn „Time” miał czelność zapytać na okładce: „Czy jesteś wystarczająco dobrą matką?”. Pikanterii sprawie dodawał fakt, że okładka przedstawiała seksowną młodą matkę w obcisłych dżinsach, która karmiła trzyletniego syna, przyciskając go do nagiej piersi. Niektórych ludzi poruszyła ta fotografia, ale wszystkich powinno poruszyć postawione pytanie. Czy jesteś wystarczająco dobrą matką? Zdarza się wiele takich dni, kiedy nasza odpowiedź brzmiałaby: „Nie”. Na przykład ten dzień, kiedy moja córeczka uniosła łyżkę pełną krążków cheerios, żeby mi pokazać zwisającego z niej robaczka. O nie! Kiedy minął termin ważności tych płatków? Albo to popołudnie, kiedy wreszcie znalazłam chwilę, żeby poczytać książkę w ogródku przed domem, a moje dziecko wybiegło na ulicę. Albo moment, gdy poszłam po córkę do kołyski i zastałam ją na zabawie tym, co wypadło z niezaklejonej pieluchy. A może poranek, kiedy wzięła sobie kostkę masła na śniadanie, bo nauczyła się otwierać drzwi lodówki? Albo te dni, kiedy musiałam odginać jej palce, zaciśnięte na drzwiach samochodu na parkingu przed podstawówką, bo zaczęła się bać szkoły. Nie wiedziała, że później, w drodze do pracy, płakałam jeszcze głośniej niż ona. Jeśli wystawiamy sobie oceny z przedmiotu o nazwie „Wychowanie dzieci”, to będą takie dni, kiedy wszyscy byśmy oblali. Moja córka jest dla swoich pociech dużo lepszą matką, niż ja kiedykolwiek byłam dla niej. Nauczyła je samodzielnie się uspokajać, zawijała je w kocyk niczym burrito, malowała im obrazki na śpioszkach i przyszywała wstążki na śliniaczkach. Postanowiła nawet rzucić pracę i zostać pełnoetatową mamą. Są dni, kiedy dzwoni do mnie cała we łzach. Czasem płacze z radości, czasem z poczucia winy. Przy trzyletnim synu i dziesięciomiesięcznej córce ma mnóstwo wątpliwości. Czy jest wystarczająco dobrą matką, kiedy zmęczony Asher szlocha w samochodzie o swój kocyk w paski i błaga ją, żeby po niego zawróciła, a ona tego nie robi? Albo kiedy czeka, aż Ainsley zaśnie zapłakana, bo zmęczone dziecko najbardziej potrzebuje snu? Żadna matka nie jest idealna. Ani ta, która zostaje z dziećmi w domu, ani ta, która chodzi do pracy. Ani ta, która za każdym razem sterylizuje butelkę i smoczek, ani ta, która karmi dziecko piersią, dopóki jej pociecha nie zda matury. Pamiętam dzień, w którym moja mama wystawiła sobie dwóję z macierzyństwa. Od samego rana się zamartwiała, bo mój młodszy brat zapomniał zabrać kanapek do szkoły i uważała, że to jej wina. Pomyślałam wtedy: „O rany, to ona aż tak się nami przejmuje?”. Moja mama radziła sobie najlepiej jak

umiała przy jedenaściorgu dzieci. Czasami zasługiwała na ocenę celującą. Czasami tylko na dostateczny. Czasami nie udawało się jej zdać w pierwszym terminie. Ale zawsze stawała do egzaminu, niezależnie od tego, jak czuła się wyczerpana. Mierząc swoje sukcesy, warto odwołać się do statystyk baseballowych. Świetna średnia uderzeń wynosi 0,3. To oznacza, że w siedemdziesięciu procentach przypadków ponosisz porażkę. Nawet najskuteczniejsi gracze zostają wyautowani. Niektórzy z najlepszych baseballistów wszechczasów figurują też na liście stu zawodników pierwszoligowych z największą liczbą strike outów: Reggie Jackson, Hank Aaron, Willie Mays, Babe Ruth, Mickey Mantle, Sammy Sosa i Barry Bonds. W tym samym roku, w którym Babe Ruth pobił rekord największej liczby home runów w jednym sezonie, został wyautowany najwięcej razy spośród wszystkich zawodników pierwszej ligi. Jakie to pocieszające. Każda matka gra w pierwszej lidze. Wykonujemy najważniejszą pracę na świecie. Nasze błędy wynikają z faktu, że codziennie wychodzimy na boisko i dajemy z siebie wszystko. Czy jesteśmy wystarczająco dobrymi matkami? No pewnie. Każda z nas radzi sobie najlepiej, jak potrafi. Dlatego ogłośmy rozejm w wojnie o to, jak być dobrą matką. Koniec ze złośliwymi poradami, co „powinno się” robić. Wyrzućmy to słowo z naszych słowników. Po prostu róbmy, co w naszej mocy, i niech to nam wystarczy. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 9 Sam decydujesz, ile jesteś wart

To pytanie przyzwyczajasz się zadawać przy każdym zamówieniu: „Życzy pan sobie do tego frytki?”. Pracowałam w McDonaldzie jedynie przez tydzień, ale zostawiło to we mnie ślad na całe życie. Jeden na ośmiu Amerykanów pracował kiedyś w McDonaldzie, dlatego mój redaktor polecił mi zatrudnić się w tej restauracji i napisać o tym artykuł z okazji Święta Pracy. Byłam szczera z menedżerką położonego najbliższej mnie McDonalda – powiedziałam, że pracuję w gazecie, i poprosiłam, żeby traktowała mnie tak samo jak innych. Żadnych przywilejów. To oznaczało, że musiałam przejść przez rozmowę kwalifikacyjną, wysiedzieć na nudnym szkoleniu i nosić strój firmowy, który był na mnie o dwa rozmiary za duży. Trudno się denerwować przed rozmową o pracę, gdy na drugiej stronie formularza zgłoszeniowego widnieje rysunek Ronalda McDonalda do pokolorowania. Kartki, którymi wykładano tace, służyły równocześnie jako podania o pracę. Zostałam przyjęta na zmianę od siódmej rano do czternastej. Na kursie wprowadzającym wręczono mi torbę z logo McDonalda z dwoma uniformami w środku. Obejrzeliśmy filmy szkoleniowe o tym, jak myć ręce oraz jak traktować klientów. Obowiązywała zasada „MJK” – „Myśl jak klient”. Mieliśmy pod żadnym pozorem nie używać słów fast food. Pracowaliśmy w „restauracji szybkiej obsługi”. W domu otworzyłam torbę i wyciągnęłam z niej czarne poliestrowe spodnie, koszulkę polo w czerwone, szare i niebieskie pasy oraz jaskrawoczerwoną czapeczkę z wielką literą M i słowami: „Moc z Nami”. Czapka sterczała mi na głowie o kilkanaście centymetrów za wysoko. Moja córka dostała ataku śmiechu i kazała mi pokazać się w pełnym stroju. Przynajmniej teraz miałam choć to jedno ubranie, którego nie chciała ode mnie pożyczyć. Każdego dnia musiałam stawiać się w pracy pięć minut przed rozpoczęciem zmiany. Niewielki pokój socjalny oklejony był plakatami, które przypominały nam nieustannie: „Rozmawiaj z klientami”, „Uśmiechaj się” i „Zapytaj klienta o imię”. Menedżerka pokazała mi film instruktażowy pokazujący, jak przyrządzić śniadanie, zatytułowany „Serwując uśmiech”. Wszystko, co przygotuję, miało wyglądać tak samo jak na obrazkach i zająć mi najwyżej pięćdziesiąt dziewięć sekund. Ostatecznie trafiłam do okienka obsługi kierowców. Szkoliła mnie Robbin. Na każdego klienta przypadało trzydzieści sekund, a ona próbowała w tym czasie zmienić świat. Umiała poznać, kto się spieszy, kto potrzebuje miłego słowa, a kto chciałby poczuć się ważny. Znała imiona stałych bywalców i wstukiwała ich zamówienia, zanim zdążyli je podać. Nie zniechęcały jej wykrzywione ziewaniem,

ponure, nieogolone twarze – wszystkim posyłała uśmiech. „Zwykle patrzę ludziom w oczy i czytam z wyrazu ich twarzy, jak się czują i o czym myślą” – wyjaśniła mi. Słysząc, że ma trzydzieści jeden lat i pracuje w McDonaldzie, wiele osób jej współczuło. Nie rozumiała dlaczego. Była dumna ze swojej pracy. Oszczędzała na dom. Praca była ciężka. Nie miałam gdzie usiąść, a od całodziennego stania bolały mnie kolana i stopy. Dla rozrywki zaglądałam ludziom do samochodów, żeby sprawdzić, co wieszają na lusterku wstecznym (futrzane kostki, odświeżacze powietrza, zegarki) i co wożą na tylnym siedzeniu (odkurzacz, zwinięty dywan, kije golfowe). Jedyną chwilą, kiedy mogłyśmy usiąść, była trzydziestominutowa przerwa. Miałam wrażenie, że zaraz eksplodują mi stopy. Dłonie śmierdziały mi tłuszczem. Uniform kleił się do ciała. Przed końcem pracy musiałam napełnić kosze frytkownic mrożonymi ziemniakami. Wyszłam skonana. Następnego dnia stałam przy kasie. Wszystkich należało witać słowami: „Witamy w restauracji McDonald’s. Czy mogę przyjąć państwa zamówienie?”. Ale kolejka była tak długa, że szybko zaczęłam krzyczeć: „Następny proszę!”. Tego dnia szkolił mnie siedemnastoletni Carlos. Był ode mnie młodszy o dwadzieścia lat. Ani przez moment nie traktował mnie z góry, zbyt dobrze znał to uczucie. Przewrócił oczami, kiedy jeden z kierowników kazał mu wysłać mnie na salę jadalną i sprzątnąć stoliki. „Nie wyślę cię tam, tylko cię o to poproszę” – sprostował. Nie chciał szczycić się najwyższym miejscem w hierarchii, w której ja znajdowałam się na samym dole. Dla niego wszyscy członkowie zespołu byli sobie równi. Carlos chciał kiedyś zostać lekarzem i pomagać dzieciom narkomanów na oddziale noworodków. Odkładał pieniądze na studia medyczne. Pracował trzydzieści pięć godzin tygodniowo i ukończył szkołę średnią rok przed czasem. Stwierdził, że McDonald nauczył go odpowiedzialności. W wolnych chwilach między realizacją zamówień wrzucaliśmy krasnoludki do pudełek Happy Meal ozdobionych rysunkiem Królewny Śnieżki i bez końca przecieraliśmy ladę. Nasze motto brzmiało: „Kto się opiera, ten wyciera”. Nie można dać się przyłapać na bezczynności. Raz popełniłam ten błąd i skończyłam, czyszcząc damską toaletę. Nie mogłam pojąć, jak odchody mogą trafić na ścianę. Na ścianę! Musiałam wyszorować całe pomieszczenie. Tego dnia jeszcze długo po wyjściu z pracy śmierdziałam środkiem dezynfekującym. Wieczorem uczestniczyłam w obowiązkowym spotkaniu integracyjnym. Przypominało wiec polityczny – na sali było mnóstwo balonów, ozdób z krepiny i jedzenia (oczywiście z McDonalda). Spotkanie było okazją, żeby porozmawiać o problemach (na przykład o tym, że klienci nie dostają przypraw w okienku obsługi kierowców), wygrać nagrody za wiedzę o McDonaldzie („Ile waży porcja lodów w McDonaldzie?” – „Pięć uncji”) i otrzymać odpowiedź na nietypowe pytania („Co zrobić, jeśli klient prosi o osiemnaście paczek grzanek do jednej sałatki?”). Menedżerowie zwrócili nam uwagę, żebyśmy nakładali jedzenie szczypcami i w rękawiczkach, a nie gołymi rękami. Omówili też wyniki ankiet przeprowadzonych wśród klientów – dziewięćdziesiąt pięć procent naszych gości oceniło, że łazienki są brudne. (Najwyraźniej wypełnili ankiety, zanim ja się zabrałam do sprzątania). Następny dzień był dniem mięsa w McDonaldzie. Ja, wegetarianka, musiałam obsługiwać grill. Przez

cały poranek wpatrywałam się w skwierczące kiełbaski i bekon. Potem miałam podgrzewać muffinki, ale stale zapominałam wyciągnąć je z pieca, kiedy włączy się brzęczyk. Słyszałam wokół siebie tyle sygnałów i dzwonków, że nie mogłam się zorientować, z których maszyn dobiegają. Czułam się jak na statku kosmicznym, na którym co dziesięć sekund wybucha alarm. Sarah, królowa grilla, pokazała mi, jak podkręcić tempo pracy. Ściągała z rusztu cztery kiełbaski naraz, przytrzymując je palcami tak, żeby nie spadły na ziemię. Od czubków palców aż po łokcie jej ręce pokrywały blizny od pryskającego tłuszczu. Otwierała lokal o czwartej rano i wychodziła o trzynastej. Miała trzydzieści siedem lat i zaczęła pracować w McDonaldzie jako nastolatka. Marzyła o własnej restauracji. Uwielbiała obsługiwać grill. „Jest ciężko. Pracujesz non stop. Przy takiej pracy przekonasz się, ile jesteś wart” – powiedziała. W porze lunchu składałam burgery, big maki, mcroyale i potrójne cheeseburgery. Zawsze sądziłam, że potrójny cheeseburger to jeden burger z trzema plastrami sera. Kto zmieści w ustach trzy kawałki wołowiny naraz? Między 11.30 a 13.00 ruch był największy. Klienci zamawiali po kilkanaście burgerów jednocześnie. Według szkoleń mieliśmy podnosić mięso szczypcami, ale to spowalniało pracę. Próbowałam wciągnąć na dłonie gumowe rękawiczki, ale kleiły mi się palce. Koniec końców brałam mięso gołymi rękami, parząc opuszki. Następnego dnia miałam dyżur przy drugim okienku drive-thru, z którego kierowcy odbierali zamówienia. Musiałam tylko podać im jedzenie. Nic prostszego, prawda? Nikt nie uprzedził mnie o barierze językowej. Na ekranie nad moją głową wyświetlały się hasła: „KICHCI”, „KIBAJA” czy „KIJACI”. Minęła godzina, zanim złamałam ten szyfr: KI to kiełbaska; CI – ciastko; BA – babeczka; JA – jajko; CH – cheeseburger. Co kryło się pod hasłem „ROWAN”? Rożek waniliowy. Na śniadanie? Owszem. Nie byłam jedynym upośledzonym żywieniowo człowiekiem, który lubił jeść lody przed południem. Kay, moja opiekunka tego dnia, przypominała mi, żebym zawijała torebki zamiast je miąć, i nie wychylała się przez okno. Nie podniosła na mnie głosu nawet wtedy, gdy upuściłam zamówienie między samochód a okienko. Kay miała trzydzieści siedem lat i dwójkę dzieci. Pracowała w McDonaldzie dwunasty rok. „Uwielbiam to – stwierdziła. – Jest ciężko, ale życie na zasiłku to żadne życie”. Rotacja personelu jest duża. Większość pracowników odchodzi, żeby pójść na studia albo znaleźć inną pracę. Niektórzy nie radzą sobie ze stresem. Ostatniego dnia zrozumiałam dlaczego. Pewien klient posadził na ladzie swojego synka i zamówił potrójnego cheeseburgera. Potem stwierdził, że pomyliłam jego zamówienie. Prosił o cały zestaw. Przygotowałam dla niego zestaw. Znów wytknął mi pomyłkę. Zamawiał zestaw bez sera na hamburgerach. Kiedy go dostał, nadal był niezadowolony. Menedżer musiał pięć razy odblokowywać moją kasę. Byłam bliska złamania siódmego przykazania z dekalogu McDonalda: „Nie kłócimy się i nie dyskutujemy z klientami”. Facet miał szczęście, że nie złamałam jednego z prawdziwych przykazań: „Nie zabijaj”. Ten klient uznał mnie za nieudacznika dlatego, że pracowałam w fast foodzie. Wiele osób popełnia ten

błąd. Mylą się. Karmienie ludzi i dodawanie otuchy nieznajomym to szlachetna praca. Martin Luther King Jr. miał rację, mówiąc, że każda praca, która podnosi ludzkość na duchu, jest godna i ważna. Wszyscy, z którymi pracowałam w tym McDonaldzie, podnosili bliźnich na duchu. Wiedzieli też, jak chronić swoją godność. To nie była niewdzięczna praca. To był pierwszy krok do spełnienia ich marzeń. Wystarczy zapytać ich poprzedników, którzy zaczynali od przerzucania hamburgerów: Jaya Leno, Star Jones, Shanię Twain, Rachel McAdams i Jeffa Bezosa, założyciela księgarni Amazon. Kiedy moja kariera w branży fast food dobiegła końca, właściciel restauracji zapytał mnie o wrażenia z pracy w McDonaldzie. Powiedziałam mu, żeby zrezygnował z czapeczek, ustawił przy okienku obsługi kierowców stołek, żeby pracownicy mogli odpocząć, i dał wszystkim dużą podwyżkę. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 10 Na błędy też jest miejsce

Proces tworzenia zawsze zaczyna się od bezkształtnej bryły gliny. Garncarz zostawia część siebie we wszystkim, co tworzy. Tylko garncarz słyszy glinę. Nasłuchuje, żeby poznać granice jej wytrzymałości, odkryć jej skazy, a potem usunąć je albo zaakceptować, ukazując ich piękno. Nigdy nie próbowałam swoich sił w garncarstwie, ale patrzyłam, jak Tom Gedeon siada przy kole, sięga po bryłę ciemnopomarańczowej gliny, wygładza ją dłońmi wzdłuż całej długości i próbuje odpowiednio ustawić. Powiedział mi, że to właśnie jest klucz do sukcesu – odpowiednie nastawienie. Goście Jezuickiego Domu Rekolekcyjnego w Cleveland próbują odnaleźć w sobie ten dar – odpowiednie nastawienie i wewnętrzną zgodę na to, żeby Pierwszy Garncarz nadał kształt ich życiu. W wieku siedemdziesięciu ośmiu lat ojciec Gedeon, przez wszystkich nazywany Tomem, nadal uważał się za bryłkę gliny w dłoniach Garncarza. Pewnie mógłby zacytować Księgę Jeremiasza: „Oto bowiem jak glina w ręku garncarza, tak jesteście wy, domu Izraela, w moim ręku” (Jr 18,6). Ale wolał przemawiać językiem gliny niż cytatami z Biblii. Tom, jezuita wyświęcony na księdza w 1956 roku, prowadził dom rekolekcyjny przez szesnaście lat, a przez kolejnych dwadzieścia jeździł po kraju jako dyrektor wykonawczy stowarzyszenia Retreats International. Założył organizację branżową, która obecnie zrzesza ponad pięćset domów rekolekcyjnych w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Po przejściu na emeryturę żartował, że w życiu religijnym nie ma miejsca dla emerytów, więc mówił o sobie, że jest „artystą rezydentem”. Krzątał się po pięćdziesięciosiedmioakrowym sanktuarium i próbował poprzez swoją sztukę pomóc innym usłyszeć „powszechne wezwanie do świętości”. W 1962 roku, kiedy był jeszcze dyrektorem ośrodka, powiesił w salach dzieła tradycyjnej sztuki sakralnej – rembrandtowskie wizerunki Maryi, Jezusa i słynnych kościołów. „Zmuszałem ludzi, żeby na to patrzyli” – powiedział, krzywiąc się na ich widok. Kiedy wrócił w 2000 roku, zdjął ze ścian te święte obrazy i zastąpił je swoimi fotografiami. Przedstawiały kwitnące lilie wodne, łodzie wiosłowe zacumowane w zamglonej zatoce, kwiat wystający przez ponure szare ogrodzenie; dowód na to, że nawet w trudnych chwilach życia wciąż towarzyszy nam piękno. „To są prawdziwe święte obrazy – przekonywał. – Przez przyrodę Bóg opowiada nam o pięknie”. Każda fotografia ukazywała moment, który go zachwycił. Uwieczniał go aparatem, by zachwycił też innych. Robił zdjęcia przez całe życie, ale z gliną zaczął pracować dopiero kilka lat temu za namową

jednej z sióstr zakonnych. Jaka to przyjemność – zamienić bezkształtną glinę w wazon, misę albo dzbanek do herbaty. Nazywał sztukę „najbardziej prymitywnym doświadczaniem Boga”. W pokoiku wielkości szopy na narzędzia obok garażu miał dokładnie tyle miejsca, żeby zmieścić się razem z kołem garncarskim. Jego rzadkie siwe włosy skręcały się od wilgoci – kiedy kończył pracę nad misą, sterczały jak u Einsteina. Naczynie miało lekkie wgniecenie, którego nie dostrzegłby nikt poza nim. „Ma kilka skaz” – ocenił, ale nie był rozczarowany. Skazy go intrygowały. Podobno amisze celowo zostawiają je na każdej uszytej przez nich kapie. Ma im to przypominać, że tylko Bóg tworzy rzeczy doskonałe. Tom nie dążył do doskonałości. Niedoskonałość przynosiła mu radość. Glina stwardniała na tyle, że przyszedł czas odwrócić misę. Tom zawahał się. To była największa misa, jaką kiedykolwiek wytoczył, i nie był pewny, czy jego stare ręce udźwigną prawie czterdziestokilogramowy ciężar. „Jestem dorosłym mężczyzną, ale nie wstydzę się łez…” – ostrzegł mnie, odwracając naczynie. Misa nie straciła kształtu. Ale nawet gdyby tak się stało, garncarz nie wierzy w błędy. I Garncarz też nie. Kiedyś Tom próbował uformować wazon z długą szyjką przy pomocy patyka, ale glina się odkształciła i oblepiła patyk. Porażka? Wcale nie. Wszyscy chcieli kupić ten nieforemny wazon. Glina obracająca się na kole wyciska ci z dłoni pot, więc garncarz naprawdę zostawia część siebie w każdym dziele. Może dlatego Tomowi tak trudno było się z nimi rozstać. Kiedyś robił zdjęcie każdemu naczyniu, żeby go nie zapomnieć. Sprzedawał je za dwadzieścia albo trzydzieści dolarów; mógł podyktować wyższe ceny, ale chciał, żeby każdy mógł sobie na nie pozwolić. Tocząc powoli kolejną misę na kole, opowiadał mi o swojej wdzięczności za to, że – jak samo powiedział – u „schyłku życia” może wciąż dawać ludziom radość. „Wspaniale byłoby mieć przed sobą jeszcze dziesięć lat” – stwierdził. Dostał tylko dwa. Zmarł w 2005 roku w osiemdziesiątym roku życia. Waza, którą mi podarował, stoi na półce w moim salonie. Kiedy na nią patrzę, myślę o tym, jak piękne mogą być nasze ułomności, kiedy niczym glina poddamy się dłoniom Garncarza. Trudno się im poddać. Sama wciąż dążę do perfekcji, jakby była osiągalna w każdej dziedzinie, chociaż w rzeczywistości dobro, które mnie spotyka w życiu, i dobro, które spotyka innych dzięki mnie, najczęściej przychodzi w postaci niedoskonałości. To przez nasze błędy, nietrafione decyzje, niewykorzystane szanse wnosimy dobro w życie innych ludzi. Cały ten bałagan ma swój sens. W moim chaotycznym życiu jest pewien „niewidzialny porządek”, o którym pisał William James. Co za ulga. Mimo to trudno mi poczuć tę ulgę, kiedy ktoś wytyka mi niedociągnięcia w pracy, nie dlatego, że jest ich tak wiele, lecz dlatego, że tak bardzo chcę być idealna. Mam potrzebę nieustannie wszystkim udowadniać, że nie jestem nieudacznikiem, bo tak właśnie czułam się w głębi duszy przez niemal całe dzieciństwo. Jak jeden wielki błąd. Od czasu do czasu wciąż wraca do mnie wstyd z tamtych lat, kiedy ktoś krytykuje moją pracę. Jeszcze nie uwolniłam się od przekonania, że kiedy popełniam błąd,

sama okazuję się błędem; że to nie mój projekt jest nieudany, tylko ja. Zawsze podobało mi się, że przez jedno z niebieskich oczu mojej córki biegną trzy brązowe kreski. Domalowywała je sobie na każdym rysunku. Nie uważała ich za defekt, tylko za ślad Boga, dzięki któremu była wyjątkowa. Wszyscy powinniśmy widzieć w naszych wadach coś pięknego i pożytecznego. Garncarz z domu rekolekcyjnego przypomniał mi, że na wszystkim, co stworzymy, pozostają dwa ślady: nasz i Boski. Oba są dobre. Oba mają swoje miejsce w naszym życiu. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 11 Jeśli masz w coś wątpić, zwątp w swoje wątpliwości

Jeden z moich wykładowców nauczył mnie kiedyś krótkiej, prostej modlitwy na pokonanie strachu: „Boże, chronię się w Tobie przed moim tchórzostwem”. Tymi słowami koi swój lęk profesor Zeki Saritoprak, islamista na John Carroll University w Cleveland, gdzie zdobyłam tytuł magistra religioznawstwa. Większość z nas nie uważa się za tchórzy, a mimo to nieustannie wątpimy w siebie zamiast w swoje wątpliwości. Dawniej myślałam, że być odważnym to znaczy nie czuć strachu. Parsknęłam śmiechem, gdy usłyszałam inną definicję: „Odwaga to stan, kiedy nikt inny nie wie, że się boisz”. Wszyscy tylko udajemy odważnych. Po prostu niektórym z nas wychodzi to lepiej niż innym. Przez lata przyświecała mi zasada: „Nadrabiaj miną, aż ci się uda”. Moja przyjaciółka Vicki nauczyła mnie jeszcze lepszej zasady – „Nadrabiaj wiarą, aż ci się uda” – która będzie mi przyświecać już zawsze. Wiele lat temu rozmawiałam z pewną kobietą przed salą parafialną w Wadsworth w stanie Ohio. Opowiadała mi o swojej córce Dianie, która pragnęła zostać pisarką. Matka była dumna, że dziewczyna wie, co chce robić w życiu. Jej twarz jasniała, kiedy opowiadała mi, że Diana stale pisze w swoim pamiętniku; że pomaga przy roczniku szkolnym; że w miejscowej gazecie ukazało się jej opowiadanie. Tymczasem wszyscy odradzali jej córce wybór zawodu, o którym marzyła. Te same zniechęcające komentarze słyszałam, kiedy sama zaczynałam karierę. Mówiono mi: „Dla dziennikarzy nie ma pracy”. „Pisanie nie przynosi pieniędzy” – ostrzegano mnie. „Na świecie nie ma miejsca na twój głos” – twierdzono. Gdyby wzięła sobie do serca ich – i swoje – wątpliwości, nie pracowałabym od prawie trzydziestu lat jako dziennikarka. Pamiętam, jak się martwiłam, słuchając życzliwych przestróg: „Nie bierz się za pisanie, nie opłacisz z tego czynszu”. „Nie bierz się za pisanie, prasa chyli się ku upadkowi”. „Nie bierz się za pisanie, już i tak za dużo ludzi pisze”. Trudno było puścić to mimo uszu. Ostatecznie co ja wiedziałam o życiu? Byłam samotną matką bez grosza przy duszy, za to z wieloletnimi zaległościami względem rówieśników. Oni skończyli studia w wieku dwudziestu jeden lat, ja miałam już trzydziestkę na karku i więcej zapału niż faktycznego talentu. Mimo to poszłam po prostu za głosem serca i pozwoliłam, żeby mnie prowadził. Nie było to łatwe, bo często zagłuszały go moje wątpliwości. Za kogo ty się masz? Skąd u ciebie taki tupet?

Kogo obchodzi, co masz do powiedzenia? Początki mojej drogi zawodowej były wyboiste. W pierwszej pracy ledwo starczało mi na czynsz. Przez cały czas ludzie przekonywali mnie, że prasa umiera. Mówili mi to w latach osiemdziesiątych, kiedy w całym kraju przestawano wydawać popołudniówki. I mówią mi to dziś, kiedy cyfrowe wiadomości zastępują gazety drukowane. Nikt nie może być pewny, co przyniesie przyszłość. Ludzie, którzy udzielali mi tych przestróg, byli ode mnie starsi i mądrzejsi, więc zaczęłam kwestionować swój wybór. Ci ludzie rozumieli mechanizmy gospodarcze, prawa podaży i popytu, zawiłości rynku pracy i globalnej gospodarki. Co z tego? Musiałam pójść za głosem serca, a oni nie wiedzieli, co mi podpowiada. Nikt oprócz nas nie wie, co dyktuje nam serce. Nikt nie wie, jak głośno domaga się posłuszeństwa, jak marzy i tęskni za tym, co kocha. Takich ludzi jak ja jest całe mnóstwo. Nie wszyscy marzą o pisaniu. Niektórzy pragną być malarzami, architektami, stolarzami, dentystami albo przedsiębiorcami pogrzebowymi, ale ktoś ich wciąż zniechęca albo już zniechęcił do pójścia za głosem serca. Znałam mężczyznę, który pragnął prowadzić zakład pogrzebowy, ale ostatecznie przejął rodzinny sklep spożywczy. Tkwił w nim kilkadziesiąt lat, zanim wreszcie uwolnił się i spełnił swoje marzenie. Pracowałam dla przedsiębiorcy pogrzebowego, który chciał zostać muzykiem jazzowym, ale ku swojej konsternacji przez całe życie prowadził rodzinny zakład pogrzebowy. Nigdy nie zmienił pracy. Mama Diany zwierzyła mi się, że chciała zostać artystką, ale ostatecznie poszła na studia chemiczne, których nienawidziła. Po czterdziestce wróciła do swoich marzeń i znalazła pracę jako rysowniczka. Uwielbia ją. Nie możesz słuchać krytyków. Świat jest ich pełen. Wydaje mi się, że są nimi ci sami ludzie, którzy zdradzili swoje marzenia i cierpią za każdym razem, kiedy ktoś inny pozostaje wierny własnym. Nieważne, czego pragniesz – na świecie jest na to miejsce. Ktoś potrzebuje tego, co masz do zaoferowania. Na świecie jest miejsce na twój głos. Ktoś czeka właśnie na niego. W końcu powiedziałam sobie: „Pisanie jest jak muzyka”. Piosenek nigdy za wiele. Są ludzie, którzy nienawidzą muzyki country, a kochają rap – i na odwrót. Człowiek, którego porusza Szekspir, może nie znosić Johna Grishama. Czytelnicy, którym nie odpowiada mój styl pisania, mogą pokochać twój. Ludzie będą ci mówić, że świat jest pełen pisarzy, ale większość z nich trwoni słowa i pomysły na nienapisane powieści, wychylając w barze kieliszek za kieliszkiem z obawy przed porażką. Wolą uwierzyć w swoje wątpliwości, niż spróbować spełnić swoje marzenia. Żeby sięgnąć po to, czego chcesz od życia, musisz uciszyć swoich krytyków, zaczynając od tego największego – samego siebie. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 12 Czasem praca, o której marzysz, to praca, którą już masz

Kiedy dostałam pracę w „Beacon Journal”, całą drogę do domu przepłakałam. Łzy ciekły mi z oczu przez godzinę. Lały się strumieniami. Dlaczego? Właśnie przyjęłam pracę na stanowisku reporterki biznesowej. Nienawidziłam wiadomości biznesowych. Może popełniłam koszmarny błąd? Po sześciu miesiącach pisania sprawozdań sprzedażowych i finansowych rzeczywiście zaczęłam się nudzić. Nosiło mnie. Miejscowy magazyn zaoferował mi pracę w dziale publicystycznym. Mądry kolega z newsroomu namawiał mnie, żebym została tu, gdzie jestem, bo to będzie lepiej wyglądało w moim CV, a poza tym odłożę trochę na emeryturę i nabiorę doświadczenia. „Pracujesz tu dopiero od kilku miesięcy – powiedział. – Daj newsroomowi szansę. Daj sobie szansę tu zaistnieć. Nie pożałujesz”. Miał rację. Do mojej „nudnej” działki należały tematy, których nie chciał nikt inny: rolnictwo, ubezpieczenia zdrowotne i sterowce. Można umrzeć z nudów. W końcu kto chciałby pilotować sterowiec… Co?! Właśnie tak. Miałam pomysł na tekst o sterowcu firmy Goodyear. Razem z fotografem pojechaliśmy z Akron do South Bend w stanie Indiana i weszliśmy na jego pokład na czas transmisji meczu futbolu amerykańskiego ze stadionu Notre Dame. Przez wiele dni prowadziłam wywiady z ekipą naziemną. To cudowni ludzie. Nie budzą takiego podziwu jak piloci, za to witają gości i dbają o ich komfort, kiedy ci stoją w kolejce, chcąc zobaczyć sterowiec. Lot sterowcem to wyjątkowe doświadczenie. Nie masz wrażenia, że lecisz w powietrzu. Czujesz się raczej jak w łódce. Jakbyś kołysał się na niebie. Jest przyjemnie, choć głośno. Ekipa telewizyjna wymontowała drzwi i wsunęła w ich miejsce ogromną kamerę, żeby transmitować mecz. Zrobiło się tak głośno, że musieliśmy włożyć słuchawki. Lataliśmy nad Notre Dame, machaliśmy do Jezusa na muralu i złotej kopuły uniwersytetu i oglądaliśmy walkę lokalnej drużyny Fighting Irish z Michigan State. W przerwie pilot odwrócił się do mnie i powiedział: „Siadaj, teraz twoja kolej”. Ja? Ja za sterami Spirit of Akron? Wow. Jak mogłam odmówić? Nadal trudno mi było uwierzyć, że jestem na pokładzie sterowca Goodyear. To rzadki zaszczyt zarezerwowany zwykle dla grubych ryb z korporacji, najlepszych klientów producenta

opon. A teraz miałam nim sterować? Wow. Pilot wyjaśnił mi, jakie to proste, wskazując na dwa wskaźniki: wysokościomierz z liczbami i tarczę podzieloną na pół, której górna połowa była niebieska. „To niebo. Trzymaj się nieba”, poradził. Ostrzegł, żebym nie pozwoliła wskazówce wysokościomierza zbyt mocno podskoczyć, bo wtedy sterowiec uniesie się wyżej, a jego powłoka rozgrzeje się i napnie. Kazał mi też trzymać sterowiec na niebieskim polu drugiej tarczy. „Pilnuj, żeby nie opadł w dół, na ziemię”. Nie ma sprawy. Co w tym trudnego? Świetnie mi szło, dopóki pilot nie poszedł do łazienki. Owszem, na sterowcu jest łazienka. A raczej coś na kształt łazienki. Nie ma sedesu, tylko rurka. Na zewnątrz płyn po prostu „rozprasza” się w atmosferze. Tak przynajmniej twierdził pilot. (Dobra rada: nigdy nie stawaj bezpośrednio pod sterowcem Goodyear). Przeszedł przez gondolę do tylnej części sterowca, a ja zostałam sama za sterami. Trwała przerwa. Patrzyłam na występ orkiestry, gdy nagle wskazówka wysokościomierza podskoczyła. Postanowiłam skierować sterowiec lekko w dół. Wskazówka odchyliła się jeszcze bardziej, więc nachyliłam sterowiec mocniej. Przednia część gondoli jest przeszklona, więc patrzyłam prosto na ziemię, zapierając się stopami, żeby nie wypaść przez szybę. O nie! Sterowiec nie znajdował się już na niebieskim polu. Z dołu musiało to wyglądać jak scena z filmu katastroficznego, kiedy sterowiec przygotowuje się do awaryjnego lądowania na czterdziestym piątym metrze. W drodze powrotnej na swoje stanowisko pilot musiał przytrzymywać się siedzeń. Chwycił za stery, wyprostował sterowiec i rzucił: „Z tej toalety trudno skorzystać, nawet kiedy nie stoi się na głowie”. Obiecał mi też, że już nigdy, przenigdy nie siądę za sterami żadnego sterowca. Niezwykłe doświadczenie – i to w pracy, której podobno nie znosiłam. Kiedy postanowiłam podnieść sobie poprzeczkę, moja praca otworzyła przede mną wiele możliwości wykraczających poza dziedzinę biznesu. Z własnej inicjatywy pojechałam do Salwadoru, żeby relacjonować koniec wojny widziany oczami chłopca, który stracił nogę i otrzymał protezę w Ohio. Poleciałam do Irlandii Północnej, żeby lepiej zrozumieć, co przeżywają dzieci, które spędzały w Stanach Zjednoczonych wakacje, żeby odpocząć od problemów swojej ojczyzny. Sekret sukcesu w każdej pracy polega na tym, żeby nie odejść, kiedy zacznie cię ona nudzić, niecierpliwić albo drażnić – tylko zostać i znaleźć na to jakiś sposób. Czasem potrzebujemy po prostu zapuścić gdzieś korzenie. Moja serdeczna przyjaciółka kiedyś zmieniała pracę co pół roku. W żadnej nie czuła się dobrze. Próbowała sobie z tym poradzić, skacząc z miejsca na miejsce. Niestety, w każdym z tych miejsc wciąż była sobą. Wszyscy znamy takich ludzi. Wydaje im się, że rozwiązaniem każdego problemu ma być nowe otoczenie. W nowym otoczeniu znikną niesnaski w ich małżeństwie, ich kłopoty zawodowe i trudności finansowe, ich brak pasji do tego, co robią, i dręcząca ich nuda. Lepszym rozwiązaniem byłoby zmienić siebie, a nie pracę. Kiedy zmienisz siebie, praca też się zmieni. Dla części osób zmiana miejsca może być dobrym pomysłem, ale najczęściej jest jak w tej starej opowieści, w której nowy przybysz pyta miejscowego: „Jacy są ludzie w tym mieście?”, a zagadnięty

odpowiada pytaniem: „A jacy byli w poprzednim?”. Przybysz mówi: „Złośliwi i nieprzyjemni”. Miejscowy kwituje to krótko: „W takim razie i tu na takich trafisz”. Następnego dnia kolejny nowy mieszkaniec wchodzi do baru i pyta gości, jacy są ludzie w tym mieście. Miejscowy pyta: „A jacy byli w poprzednim?”. Przybysz odpowiada: „Życzliwi i szczodrzy”, na co miejscowy orzeka: „W takim razie i tu na takich trafisz”. Przyciągasz to, co masz w sobie. Albo, jak to ujął pan Brady, ojciec z serialu Grunt to rodzinka: „Gdziekolwiek pójdziesz, tam już jesteś”. Mnisi już dawno zmienili prostą ideę przebywania w jednym miejscu w święte śluby. To św. Benedykt wprowadził zasadę, że mnisi powinni zobowiązać się do pozostania w jednej społeczności. Chodziło o to, żeby zakonnicy przestali się tułać w poszukiwaniu idealnego miejsca na służbę Bogu – tak jakby istniało takie miejsce. Trapiście Thomasowi Mertonowi trudniej było dotrzymać ślubu stabilności niż ślubu ubóstwa. Stale zmagał się z pokusą, by opuścić klasztor. Sądził, że w samotności głębiej doświadczy Boga. Ostatecznie spędził życie w klasztorze w Kentucky, pisząc książki o świętości codziennego życia. Nie musisz być mnichem, żeby zrozumieć, że lepiej szukać szczęścia we własnym wnętrzu, zamiast przeprowadzać się co roku. Nigdy nie mieszkałam poza Ohio. Mój wewnętrzny niepokój zawsze przekładał się na zmiany w życiu zawodowym. Od blisko trzydziestu lat pracuję jako dziennikarka. Zdarzały się momenty i okresy, kiedy chciałam to rzucić w imię większych pieniędzy, większego prestiżu, większej satysfakcji. Może to oznaka wieku średniego, ale dziś coś we mnie woła: „Dosyć!”. A może nie odchodzę dlatego, że działają mi na wyobraźnię takie obrazy jak pocztówka z czerwonymi pantofelkami, którą dostałam od męża. Buty Dorotki z Czarnoksiężnika z krainy Oz mają mi przypominać, że: „Wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej”, a to, czego pragnę, może być na wyciągnięcie ręki. Znam dziennikarzy, którzy narzekają, że gdybyśmy naprawdę potrafili pisać, to mieszkalibyśmy w Nowym Jorku, pracując nad swoją powieścią albo publikując w „New York Timesie”. Sama tak kiedyś narzekałam. Ale Robin Witek, fotograf, z którą miałam okazję pracować, pokazała mi, że wystarczy być tu i teraz, żeby znaleźć spełnienie. Do życia i do fotografii podchodziła tak samo – wybierała swoje miejsce, a potem czekała, pozwalając, żeby wokół niej toczyło się życie. Podczas meczu koszykówki nie goniła za akcją, biegając tam i z powrotem wzdłuż boiska. Trwała w wybranym miejscu i dokumentowała to, co działo się wokół niej. Kiedy już wybierzesz miejsce, w którym osiądziesz na stałe, konkretny zawód albo miasto, jego krajobraz nigdy nie przestanie cię zdumiewać. Nieważne, gdzie postanowisz zapuścić korzenie, zawsze znajdziesz się na uświęconej ziemi. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 13 Najczęściej jedyną osobą, która stoi ci na drodze, jesteś ty sam

Kiedyś przykleiłam na komputerze żółtą karteczkę ze słowami: „Myśl jak mężczyzna”. Wydawało mi się, że mężczyźni potrafią szybciej piąć się po szczeblach kariery i na szczycie więcej zarabiają. Nigdy nie narzekali, że przeszkadza im szklany sufit albo lepka podłoga. Wyrzuciłam tę karteczkę, kiedy organizacja kobieca YWCA przyznała mi nagrodę Women of Achievement Award. Spotkanie odbyło się pod hasłem: „Na obcasach też można się wspinać po szczeblach kariery”. Nie wiem jak wy, ale ja nie potrafię nawet chodzić na obcasach, nie mówiąc już o wspinaniu się po drabinie. Wskazówki, jak się przebić, dawało mi wiele osób, zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Co zrobić, żeby dotrzeć na szczyt? Na początek sam zejdź sobie z drogi. Niektórzy z nas – a ja na pewno – znajdują mnóstwo przeróżnych wymówek, żeby nawet nie spróbować pokonać albo ominąć przeszkód, jakie stawia przed nami życie. Zrzucamy winę na swojego szefa, ojca albo nauczyciela z siódmej klasy. Obwiniamy system, gospodarkę, ludzi nad sobą, pod sobą i wokół nas. Mamy na swoją obronę mnóstwo „tak, ale…”. Tak, ale zawsze robiliśmy to w ten sposób. Tak, ale szef nigdy się na to nie zgodzi. Tak, ale zarząd tego nie zatwierdzi. Tak, ale jestem za stary. Za młody. Mam za mało doświadczenia. Mam za wysokie kwalifikacje. Mam za niskie umiejętności. Pora skończyć z tymi wykrętami. Mam cały katalog wymówek, żeby nie zająć się rzeczami, które budzą we mnie lęk albo niechęć. Większość z nich zaczyna się od słów: „Nie umiem”. Nie umiem. Jestem zbyt zajęta; zbyt zmęczona; zbyt przytłoczona obowiązkami, żeby się nauczyć. Nie umiem używać LinkedIn, Facebooka, Twittera, Excela, PowerPointa; to zbyt trudne i kłopotliwe. Nie umiem. Nie znam się na finansach, statystyce, liczbach, technologii, maszynach. Nie umiem. Jestem za głupia, żeby sama rozgryźć, o co w tym chodzi, więc wszystko pomylę. Są jeszcze tajemniczy „oni”. To „oni” mnie powstrzymują. Ale właściwie o kim mowa? Ktoś mi kiedyś powiedział: „Jeśli nie chcesz czegoś zrobić, znajdziesz wymówkę. Jeśli chcesz coś zrobić, znajdziesz sposób”. To naprawdę takie proste. Wszyscy znamy ludzi, którzy przez kwadrans tłumaczą, dlaczego nie mają czasu wykonać zadania, które zajęłoby im dziesięć minut krócej niż te wyjaśnienia. Sama taka byłam. Albo nie chciałam czegoś zrobić, albo bałam się, że zrobię to źle, więc nawet nie próbowałam. Mój mąż uwielbia mi przypominać, że kiedyś zarzekałam się, że nigdy nie będę używać poczty elektronicznej. Opierałam się technologii, bo nienawidziłam poczucia bezsilności, które mnie ogarniało, kiedy przestawała działać. Mój mąż zawsze

mi powtarza, że ten, kto narzeka albo się usprawiedliwia, przegrywa. W końcu przestałam narzekać i usprawiedliwiać swoje słabości. Zamiast tego nauczyłam się cieszyć technologią i czerpać z niej siłę. Teraz kocham pocztę elektroniczną za to, że zapewnia mi swobodę pracy z domu. Dawniej nie znosiłam Facebooka i Twittera, dopóki nie zatrudniłam kogoś, kto nauczył mnie korzystać z tych serwisów. Często ogranicza nas właśnie wiara we własne ograniczenia. Mój przyjaciel Michael mawiał często, że osioł, który przez długi czas stał uwiązany, nie ruszy z miejsca, kiedy sznur zniknie. Można tak się przyzwyczaić do życia na uwięzi, że wolność niczego nie zmieni. Co nas trzyma w miejscu? Niekoniecznie szklany sufit ani lepka podłoga. Zwykle to osoba stojąca między nimi – ty. Bierność często przynosi nam pewne korzyści: dopóki możesz winić kogoś innego, nie musisz brać odpowiedzialności za to, co idzie nie tak. Ale ma też złe strony: dopóki jesteś bierny, nic w twoim życiu nie zmieni się na lepsze. Wielkie wrażenie robią na mnie ludzie, którzy nie pozwalają sobie na wymówki od życia. Felietonista Victor Riesel powstrzymywał mnie przed usprawiedliwianiem własnej bezczynności. Nigdy go nie poznałam, ale zachowałam jego nekrolog i często go czytam. Był lewicowym felietonistą, który pisał o korupcji i związkach zawodowych. Pewnego dnia, kiedy wyszedł z restauracji na Manhattanie, jakiś człowiek oblał mu twarz kwasem. Victor stracił wzrok. Tamtej nocy w 1956 roku mogła się zakończyć jego kariera. Ale człowiek, który chciał go uciszyć, tylko wzmocnił jego głos. Victor wciąż pisał swoje felietony. Budził się wcześnie i zanim wyszedł do biura, żona czytała mu gazetę od deski do deski. W chwili ataku jego komentarze ukazywały się w stu dziewięćdziesięciu trzech gazetach. Kiedy przechodził na emeryturę w 1990 roku, było ich już trzysta pięćdziesiąt. O rany, jak znając jego historię, mogę nie pójść do pracy z powodu przeziębienia? Jak mogę się skarżyć, że ktoś stoi mi na drodze? Jak mogę narzekać na warunki pracy? Nie mogę. Znam rodziców, którzy zakazali dzieciom używać słów „nie umiem”. Ty też wykreśl je ze swojego słownika. To pierwszy krok, żeby zejść sobie z drogi. A oto kolejne: Oszczędzaj siły. Nie szukaj winnych, nie oskarżaj, nie rób z siebie ofiary. Nikt nie może cię zmusić, żebyś poczuł, pomyślał albo zrobił coś, co ci nie służy. Jeśli nie możesz zmienić jakiejś osoby, miejsca, sytuacji albo instytucji, zmień swoje myśli, emocje albo reakcje na ich temat. Mój przyjaciel Bob powtarzał mi: „Jeśli masz wszystkiego dość, sprawdź, czy nie masz dość siebie”. Może to nie szef albo kolega z pracy nawalił. Może sam narobiłeś sobie problemów, a może problemy biorą się z twojego nastawienia do życia. Bądź sobą, ale bądź najlepszą wersją siebie. Czy ci się to podoba, czy nie, ludzie wyrabiają sobie zdanie na temat twojego wieku, wykształcenia, wiarygodności i kompetencji na podstawie wydekoltowanych bluzek odsłaniających brzuch, minispódniczek, tatuaży, kolczyków w nosie i japonek. Jeśli chcesz wyróżnić się z tłumu, upewnij się, że zostaniesz zapamiętany z właściwych powodów.

Wiesz, co powinieneś zrobić, więc zacznij działać. Moi przyjaciele walczący z nałogiem uwielbiają opowiadać historię o żabach. Na kłodzie siedzą cztery żaby. Trzy postanawiają skoczyć. Ile żab zostało na kłodzie? Cztery. Te trzy żaby tylko podjęły decyzję. Nie podjęły działania. Zrób jeden mały krok, który posunie Cię naprzód. Wykonaj ten telefon. Wyślij ten e-mail. Poproś o podwyżkę. Otwórz się na nowe doświadczenia. Ja mam z tym trudność, bo brakuje mi pokory, żeby prosić o pomoc. Kiedy nie wiem, jak coś zrobić, uruchamia się we mnie wstyd z dzieciństwa i przekonanie, że jestem głupia. Ale pozwalam już sobie uczyć się od życia. Na świecie jest mnóstwo ludzi, którzy nauczą cię wszystkiego, co powinieneś wiedzieć. Zapłać im za to, jeśli trzeba. Jaki jest najlepszy sposób na to, żeby zejść sobie z drogi? Przejmij stuprocentową odpowiedzialność za swoje szczęście i sukces. Przestań wierzyć, że coś cię ogranicza. Możesz dalej szukać wymówek albo wreszcie zacząć działać. Wybór należy do ciebie. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 14 Bóg wciąż do nas mówi

Trudno sobie wyobrazić, że ktokolwiek odpowiedziałby na to dziwne ogłoszenie o pracę: „Nie oferujemy wynagrodzenia, żadnych rekompensat, nawet dnia urlopu, żadnego planu emerytalnego – jedynie dużo ciężkiej pracy, kiepskie zakwaterowanie, niewiele pociechy, mnóstwo rozczarowań, częste choroby oraz gwałtowną lub samotną śmierć. Cóż to za pracodawca? Zgromadzenie Sióstr Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny. Jak się pewnie domyślacie, zakonnice to twarde zawodniczki. Siostry Dominikanki uczyły mnie przez osiem lat w szkole im. Niepokalanego Poczęcia w Ravennie w stanie Ohio. Nie zdawałam sobie sprawy z roli, jaką siostry zakonne odgrywają w społeczeństwie, dopóki nie zobaczyłam w muzeum narodowym Women & Spirit wystawy przedstawiającej ich pracę na rzecz szkół, szpitali i instytucji charytatywnych. Katolickie zakonnice stworzyły największy system szkolnictwa prywatnego w Stanach Zjednoczonych. Założyły około stu uniwersytetów. Podczas wojny secesyjnej opiekowały się żołnierzami walczącymi zarówno po stronie Unii, jak i Konfederacji. Pewna siostra zakonna założyła towarzystwo ubezpieczeniowe dla drwali, żeby byli objęci opieką medyczną. Inna miała udział w wynalezieniu inkubatora. Kolejna przyczyniła się do powstania kliniki Mayo. Siostra Henrietta Gorris, która pomagała w odbudowie dzielnic biedoty po zamieszkach na tle rasowym w Cleveland w 1966 roku, kierowała się w życiu mottem, które pozostaje aktualne do dziś w zubożałych centrach miast: „Nie zmieniaj dzielnicy na lepszą, tylko na lepsze”. Jeszcze inna zakonnica przyczyniła się do uruchomienia programu AA w Akron. Siostra Mary Ignatia Gavin przemycała pijaków do Szpitala Świętego Tomasza, żeby mogli wytrzeźwieć w szpitalnych łóżkach. To prawda, że niektóre zakonnice siłą zmuszały nas do nauki – do dziś mam blizny na kłykciach. Na wystawie znalazła się subtelna wzmianka i o tym. Jedną z gablot opatrzono napisem: „Absolwenci szkół katolickich wspominają je bardzo różnie, część z rozrzewnieniem, część boleśnie”. Zajrzałam do środka, ale nie zobaczyłam wśród eksponatów drewnianej linijki. Zakonnice uczestniczyły w wielu ważnych wydarzeniach historycznych, pomagając i lecząc ludzi. Na ogromnym cylindrze wygrawerowano nazwy wszystkich zakonów: od Adoratorek Krwi Chrystusa po Zmartwychwstanki. Zmieniały świat nie siłą, tylko modlitwą i swoim oddaniem misji, by służyć innym – misji, która nieustannie ewoluowała. Zakonnice w mojej podstawówce nauczyły mnie czytać, pisać, dodawać, odejmować i odczytywać czas na zegarze. Nauczyły mnie też, że nie musimy mieć w życiu tylko jednej misji. Dawniej zastanawiałam się, do czego powołał mnie Bóg, usiłowałam odnaleźć tę jedną jedyną dziedzinę, którą

przeznaczył właśnie dla mnie. Jaka była moja życiowa misja? Zakonnice na własnym przykładzie pokazały mi, że nasza życiowa misja może nieustannie się zmieniać. Siostra Mary Ann Flannery kiedyś wykładała na uniwersytecie. Później została dyrektor Jezuickiego Domu Rekolekcyjnego w Parmie, który uważam za swoje miejsce na ziemi. Zdradziła mi, co jest ekscytujące w byciu zakonnicą: „Idziesz tam, gdzie prowadzi cię łaska. Pozwalasz, żeby twoją kaplicą stała się ulica. Pozwalasz, żeby twoimi ślubami stała się miłość do bliźnich”. Nie ogranicza jej jedno konkretne powołanie. Wie, że Bóg wciąż do niej mówi, więc codziennie nasłuchuje jego wskazówek. Najtrudniejsze w byciu zakonnicą, przynajmniej zdaniem tych, z którymi rozmawiałam, nie są śluby czystości. Media nie donoszą o skandalach z oszalałymi z żądzy siostrami w roli głównej. Najtrudniejsza jest utrata tego wszystkiego, co kochają w swoich zakonach, kiedy klasztory łączą się i zamykają. Obawiam się, że zakonnicom grozi wymarcie. Nauczyłam się od nich, że ostatnie słowo Boga nie może przesłonić Jego kolejnego słowa. Bóg wciąż do nas mówi. Mógł przeznaczyć nam jedną misję albo wiele różnych powołań, albo zmienić plan w toku naszego życia. Zakonnice nieustannie odkrywają się na nowo w rytmie swojego rozwoju wewnętrznego. Siostra Evangeline Doyle była moją nauczycielką w szóstej klasie. Starała się, jak umiała, ale uczenie rozwydrzonych chłopców i dziewcząt, zmagających się z burzą hormonów, wyraźnie nie przynosiło jej radości. Kiedy przestała uczyć, zrozumiałam dlaczego. Była artystką i miała wrażenie, że jeśli nie zacznie tworzyć, to eksploduje. Była niska i drobna, ale jak nikt inny potrafiła zaatakować młotkiem i dłutem dwutonową bryłę wapienia. Zamieniła habit na parę spranych dżinsów i podartą bluzę. Przez lata rzeźbiła potajemnie w klasztornej piwnicy. W końcu rzuciła uczenie i poświęciła się sztuce. Wciąż była zakonnicą, ale podpisywała swoje prace pseudonimem Vang. Namalowała niezliczone obrazy i stworzyła wiele rzeźb w drewnie, wapieniu i glinie, w tym ogromną rzeźbę ustawioną przed biblioteką publiczną w Akron. Chciała pomóc innym dostrzegać piękno wszędzie wokół, we wszystkim odnajdować Boga. Zachowałam obrazek pamiątkowy z jej pogrzebu. Są na nim jej słowa: „W kamieniu zaklęta jest pewna tajemnica życia, jest taki twardy i wytrzymały. W kamieniu artysta spotyka się z tajemnicą dzieła Bożego”. Nigdy nie podziękowałam jej za to, że pokazała mi, jak powiedzieć: „Tak” swoim marzeniom. Dlatego tak bardzo chciałam wyrazić wdzięczność mojej nauczycielce z drugiej klasy. Siostra Eleanor Wack nie uczyła nas tylko czytać – uczyła nas czytać twarz Boga. Uczyła nas widzieć twarz Boga nie tylko w mężczyźnie wiszącym na krzyżu, lecz także w przyrodzie, w sobie nawzajem i w każdym doświadczeniu, jakie przynosi nam życie. Kiedy podzieliła się z klasą swoją miłością do gwiazd, jeden z uczniów nie kładł się do późna, żeby zobaczyć, o co tyle krzyku. Następnego dnia pochwalił się jej z przejęciem: „Siostro, wczoraj w nocy widziałem Oriona!”. Siostra Eleanor dostrzegała Boga wszędzie, zwłaszcza w szczerbatych uśmiechach sześciolatków, którym wycierała nosy i wiązała sznurówki. Przez pięćdziesiąt lat nauczyła setki dzieci czytać elementarz i książeczki Dr. Seussa. W całym Akron dorośli podchodzili do niej w restauracjach, aby podziękować

jej za to, że zaszczepiła im miłość do czytania. Pierwszy dzień pracy w szkole zaczęła jako siostra Dismas, wiele lat temu, kiedy mnie uczyła. Ostatni dzień zakończyła jako siostra Eleanor. Miała siedemdziesiąt cztery lata i kolana odmówiły jej posłuszeństwa. Przyszłam się z nią pożegnać i podziękować jej. Była ostatnią dominikanką w szkole Our Lady of the Elms w Akron zatrudnioną na pełen etat. Kiedyś w zakonie było prawie dwieście dwadzieścia sióstr i niemal wszystkie pracowały jako nauczycielki. Ostatni dzień spędziła, ściskając dzieci, pocieszając zapłakane matki i witając się z byłymi uczniami. Był wśród nich zastępca komendanta policji w Akron. I ja. Ze świadectwa, które wręczyła mi po drugiej klasie, można wyczytać, że uczyła mnie fonetyki, ortografii i arytmetyki. Nie ma tam ani słowa o tym, że dzięki niej pokochałam naukę. W tamtych czasach chodziła owinięta dominikańskim habitem, który odsłaniał tylko jej twarz i dłonie. To wystarczało. W jej błękitnych oczach i delikatnych dłoniach z łatwością dostrzegaliśmy, jak bardzo kocha nas Bóg. Na świadectwach, które jej uczniowie wkleją do swoich pamiątkowych albumów, nie ma nic o tym, że nauczyła ich mówić: „Słucham?” zamiast: „Co?” oraz każdego wieczoru spędzać przynajmniej cztery minuty na modlitwie – dwie na mówieniu do Boga i dwie na słuchaniu, co odpowie. „Próbuję uczyć ich tego, co przyda im się w życiu, żeby każde stało się tym, kim chciał Bóg” – powiedziała. Już po wyjściu dzieci zdjęła z drzwi pokoju numer 109 tabliczkę z napisem „Pokój siostry Eleanor”. „Rzadko płaczę, ale w głębi duszy zalewam się teraz łzami” – wyznała. Przed ostatnim dzwonkiem przypomniała uczniom jeszcze jedną lekcję. „Co się mówi, kiedy ktoś jest dla nas niemiły?” – zapytała. Jeden z chłopców wyrecytował: „Nie jesteś moim przyjacielem, ale widzę w tobie Boga”. Siostra uśmiechnęła się i powiedziała mu: „Ta zasada poprowadzi cię przez życie”. I miała rację. Mnie poprowadziła. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 15 Pozwólmy łagodności opanować świat

Któregoś dnia wczesnym rankiem Zagubieni Chłopcy z Sudanu stali w ogromnym magazynie z lekami i sprzętem medycznym, czekając na szansę, żeby wysłać pomoc do domu. W pewnym momencie zaintonowali piosenkę, wyśpiewując w języku dinka słowa, które dodały im otuchy w 1983 roku, kiedy uciekali przed wojną domową w swoim kraju. Jako dzieci musieli uchylać się przed kulami, przekraczać rzeki pełne krokodyli i podążać tysiące kilometrów w palącym słońcu z Sudanu przez Etiopię do Kenii. Kiedy śpiewali w magazynie na dary należącym do organizacji MedWish International w Cleveland, jeden z nich, Majier Deng, wyjaśnił mi znaczenie tej piosenki. „To pieśń Boga – powiedział cicho – Kiedy tułaliśmy się z miejsca na miejsce, Bóg zawsze nam błogosławił i nas strzegł, niezależnie od tego, gdzie byliśmy i co robiliśmy”. Peter Manyiel skinął głową. „Bóg pomógł nam przetrwać – dodał. – Zawsze powierzaliśmy wszystko woli Boga. Dziś chcemy dać coś światu w zamian”. Zagubieni Chłopcy z Sudanu nie są już zagubieni i nie są już chłopcami. Sześciu mężczyzn śpiewało, żeby pobłogosławić leki wysyłane do Sudanu Południowego, a wokół nich z cichym szumem krążył wózek widłowy. Sześciu z Zagubionych Chłopców przyszło pomóc w pakowaniu pięciu ton leków i środków medycznych do dwunastometrowego kontenera. W Sudanie Południowym panuje taka bieda, że jedno na siedmioro dzieci umiera przed ukończeniem piątego roku życia. Aby dostać się do kliniki, ludzie muszą iść kilka godzin albo czekać na pomoc w cieniu drzewa. Nie ma tam szpitali, sprzętu medycznego, łóżek. Majier powiedział, że ta przesyłka pokaże mieszkańcom Sudanu, że ktoś o nich myśli. „To jest prawdziwa miłość, przejmować się losem kogoś, kogo nie znasz” – zauważył. Lee Ponsky założył organizację non profit MedWish International w 1993 roku, mając zaledwie dwadzieścia lat. Chciał zostać lekarzem i któregoś lata wylądował na praktykach w szpitalu Mt. Sinai w Cleveland. Chciał trafić gdzieś indziej i zmieniać świat. Swoją życiową misją uczynił zbiórkę leków, które inaczej skończyłyby na wysypisku śmieci, i wysyłanie ich do biednych krajów na całym świecie, by ratowały życie ich mieszkańcom. Podczas studiów pracował w klinice w Nigerii, gdzie widział, jak lekarze sami robią sól fizjologiczną, używają do szwów żyłek wędkarskich i muszą radzić sobie bez czystej wody podczas operacji. Zadanie Lee polegało na myciu, pudrowaniu i cerowaniu rękawiczek jednorazowych, żeby nadawały się do ponownego użycia.

Lee studiował na University of Rochester, a później ukończył wydział medycyny na Case Western Reserve University. MedWish założył w garażu rodziców. Później został dyrektorem kliniki urologii w Szpitalu Klinicznym w Cleveland. MedWish nazywa swoim hobby. To mi dopiero hobby. Lee zdobywa i ponownie wprowadza do obiegu leki i sprzęt medyczny, które szpitale i domy opieki inaczej wyrzuciłyby na śmietnik. Zamienia je w pomoc humanitarną dla krajów rozwijających się. Klinika w Cleveland Clinic pozwala mu korzystać z magazynu wielkości 3,5 tysiąca metrów kwadratowych, który Lee przekształcił w międzynarodową stację przeładunkową środków medycznych. MedWish gromadzi i dystrybuuje leki oraz sprzęt z pięćdziesięciu szpitali i domów opieki od Cleveland aż po Kalifornię. Wysyła je do ponad dziewięćdziesięciu krajów – od Belize po Zambię. Nie przyjmuje żadnych rządowych dotacji i utrzymuje się wyłącznie z darowizn. Wysyłka jednego kontenera kosztuje od pięciu do dziesięciu tysięcy dolarów. Zawartość każdego z nich jest dostosowana do potrzeb danego kraju i jego dostępu do czystej wody i elektryczności. MedWish sprawdza każdego odbiorcę. Kontenery są pakowane w Cleveland i ładowane na pociąg; stamtąd trafiają do miasta portowego i na statek. MedWish bierze na siebie problemy związane z procedurami celnymi, nieprzejezdnymi drogami, zmiennym klimatem politycznym i regułami, które w każdym kraju są inne. Organizacja potrafi połączyć dobre intencje z realiami na miejscu. MedWish kontroluje, kiedy kontener dociera na miejsce i kiedy zostaje zwolniony. Ludzie oddają balkoniki i wózki inwalidzkie, nieużywane bandaże i rękawiczki. Większość darczyńców woli zachować anonimowość. Pewien dom opieki przekazał organizacji łóżka. Jakiś szpital podarował śpiwory dziecięce i opatrunki ma oparzenia. W magazynie stoi mnóstwo łóżek szpitalnych, inkubatorów, lamp operacyjnych, materacy, stołów do badań, stojaków do kroplówek, rurek intubacyjnych dla niemowląt i butelek ze smoczkiem. Na transport czekają całe sterty łóżek, wózków inwalidzkich, maszyn do dializy, inkubatorów i lamp operacyjnych. „Wszystko, co widać w tym magazynie, trafiłoby na wysypisko – wyjaśnił mi Lee. – To, co my wyrzucamy, w innych częściach świata jest na wagę złota”. Spodobał mi się napis na niewielkim magnesie na lodówce w siedzibie MedWish: „Ten, kto mówi, że czegoś nie da się zrobić, nie powinien przeszkadzać temu, kto to robi”. Organizacja działa dzięki pomocy darczyńców, wolontariuszy i studentów z niepełnosprawnością umysłową, wynajmowanych do sortowania darów. Ogromne bannery na ścianach przypominają wszystkim, na czym polega ich misja. Każdy ukazuje twarz jednego dziecka z Afryki, Ameryki Środkowej, Bliskiego Wschodu lub Ameryki Południowej. Kiedy poznałam doktora Ponsky’ego, przypomniałam sobie te przejmujące słowa Roberta F. Kennedy’ego: „Poświęćmy życie temu, o czym Grecy pisali już przed wiekami – spróbujmy ujarzmić ludzką brutalność i pozwólmy łagodności opanować świat”. To właśnie nad tym pracuje Lee Ponsky. Ręczny resuscytator wysłany do Laosu uratował pięcioro dzieci. Przestarzały – według amerykańskich standardów – defibrylator reanimuje chorych w Gabonie. Zastawka serca, którą MedWish wysłał do Hondurasu, przywróciła do życia szesnastoletnią dziewczynę.

Grupa sześćdziesięciu siedmiu wolontariuszy zawiozła do Nikaragui leki uśmierzające ból pleców dla biednych rolników. Pacjent z ostrym zapaleniem stawów, który przyszedł w opatrunku ze zwiędłych liści kapusty na kolanie, wyszedł z bandażem elastycznym i szerokim uśmiechem. W MedWish jest też mapa świata i ogromna tablica, która głosi: „Obecnie prowadzimy wysyłki do Hondurasu, Ghany, Nikaragui, Peru, Ugandy”. Wylicza również najpotrzebniejsze towary: bandaże, rękawiczki, maść antybiotykowa, szpatułki i stetoskopy. Jeśli wyjeżdżasz na wakacje, możesz zabrać ze sobą paczkę leków i zamienić urlop w misję medyczną, ratującą życie potrzebującym. Lekarze podróżujący za granicę przychodzą do MedWish po leki i sprzęt. Pewien lekarz przed wyjazdem do Wietnamu wypełnił swoją walizkę nebulizatorami. Darczyńcy mogą wybrać, jak wesprą organizację – przekazując leki pediatryczne, materiały opatrunkowe, środki opieki położniczej, nici i instrumenty chirurgiczne, kroplówki, odzież ochronną – rękawiczki, maski i tym podobne. Do MedWish trafiają rurki intubacyjne dla dorosłych i niemowląt, butelki ze smoczkiem, cewniki, podkłady poporodowe i urządzenia odsysające. Zestawy położnicze zawierają wszystko, czego potrzebuje położna, żeby przyjąć poród. Zagubieni Chłopcy uśmiechnęli się na widok palet bandaży, opatrunków, maści, stojaków na kroplówki, stołów do badań, wózków inwalidzkich, noszy, łóżek i materacy dla Sudanu Południowego. Minęli rozwieszoną na ścianie mapę świata z pinezkami we wszystkich miejscach, do których wysłano kontenery, od Ameryki Środkowej i Południowej przez Afrykę i jeszcze dalej. Mapa Ohio była pełna pinezek symbolizujących wolontariuszy. „Dziękujemy, dziękujemy!” – zawołali Zagubieni Chłopcy, niemal śpiewając z radości. Chcieli dołączyć do sprzętu coś jeszcze. Usiedli przy stole i napisali listy, które też miały trafić do kontenera. Powoli i ostrożnie kreślili słowa nadziei do ludzi po drugiej stronie oceanu. „Przesyłka od MedWish to dopiero początek – napisał Majier. – Módlcie się dalej i ufajcie Bogu Wszechmogącemu. Mam nadzieję, że ten dar coś zmieni”. Lazarus Makhoi zastanawiał się przez chwilę, a potem napisał słowa, które pragnął usłyszeć przed laty, kiedy sam był chłopcem w obozie dla uchodźców: „Nie zapomniałem o was”. Jeśli chcesz pomóc zmieniać świat, wejdź na stronę www.medwish.org. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 16 Czasem odkrywasz swoją misję chwila po chwili

Życie zawsze daje nam to, czego potrzebujemy w danej chwili, a każda chwila jest dla nas szansą, żeby oddać mu coś w zamian. Charlotte Joko Beck, pionierka zen w Ameryce, powiedziała kiedyś: „Każdy moment jest guru”. Kartkę z tym pięknym cytatem trzymam na biurku, aby mi przypominał, że każdy błąd, każdy problem, każdy mandat, każdy szef, każdy guz, każdy siniak i każdy oddech czegoś nas uczą. W każdej chwili życia wypełniasz swoją misję. Ile trwa chwila? Nie wiem, ale kiedyś słyszałam, że minuta to chwila z uchwytami. Sześćdziesiąt sekund wystarczy, żeby zmienić świat. Nauczył mnie tego rak. Pielęgniarki i lekarze, którzy zajmowali się mną w szpitalu, nie mieli dużo czasu, żeby mnie pocieszać. Musieli myśleć o innych pacjentach, a mimo to nadawali sens każdej chwili, którą ze mną spędzali. Kiedy obudziłam się po biopsji, do mojej sali przyszedł lekarz, żeby odpowiedzieć na moje pytania. Doktor Leonard Brzozowski sięgnął po wyniki badania histopatologicznego, żeby sprawdzić, czy guz, który wyciął z mojej piersi, to rak – ale chwilę wcześniej zrobił coś, czego nigdy nie zapomniałam. Ścisnął mnie za palce u nóg. Ten przelotny moment kontaktu z drugim człowiekiem był równocześnie aktem ogromnej życzliwości. Leżałam w biustonoszu pooperacyjnym, owinięta cienką koszulą szpitalną, a na stopach miałam króciutkie szpitalne skarpetki. Czułam się taka bezbronna. Jego gest pomógł mi zaufać mu w tamtej chwili i później, kiedy nadszedł nasz wielki dzień. Tego dnia odwinął wszystkie warstwy bandaży z mojej klatki piersiowej, żebym mogła zobaczyć ją pierwszy raz po podwójnej mastektomii. Siedział obok mnie na łóżku szpitalnym, powoli i delikatnie ściągając ze mnie opatrunki, jakby otwierał kruchy prezent. Pozwolił mi celebrować chwilę, w której zobaczę swoje nowe ciało. Dzięki niemu i ja, i mój mąż ze spokojem przyjęliśmy widok mojej płaskiej klatki piersiowej. Była też pielęgniarka, która po operacji zadzwoniła do mnie do domu. Powiedziała, że chciała sprawdzić, jak sobie radzę. To mógł być rutynowy telefon, ale czułam po drugiej stronie słuchawki jej współczucie. Mówiła, jak jej przykro, że musiałam przejść przez nowotwór. W mojej karierze ratownika medycznego – i pacjentki – rozmawiałam z pielęgniarkami i pielęgniarzami z sal pooperacyjnych, oddziałów kardiologicznych, pediatrycznych i geriatrycznych, z pogotowia i traumatologii. Opowiadali mi o komicznych i tragicznych stronach swojego zawodu; o tym, z iloma wyzwaniami muszą się mierzyć każdego dnia; że ledwo starcza im czasu na pójście do toalety; że wracają do domu z krwią i wymiocinami na ubraniach.

Pielęgniarki i pielęgniarze są rzecznikami pacjentów, oczami i uszami lekarza i kozłem ofiarnym dla wszystkich wokół. Mogą wezwać twojego lekarza, ale nie sprawią, że w magiczny sposób pojawi się przy twoim łóżku. Moja siostra jest pielęgniarką i nosi po domu koszulkę z napisem: „Bądźcie mili dla pielęgniarek. To my pilnujemy, żeby lekarze nie zabili was przez przypadek”. Co dostają w zamian? Na powitanie słyszą: „Ej, ty…”, „Halo!”, „Psze pani…”, „Siostro, basen!” albo wiązankę, której przez grzeczność nie powtórzę. Ale mówi się też, że są sercem systemu opieki zdrowotnej. Tych kilka razy w życiu, kiedy miałam nieszczęście znaleźć się w roli chorego, zawsze mogłam liczyć na ich wsparcie. Szesnaście lat temu, kiedy zdiagnozowano u mnie raka piersi, nie byłam najłatwiejszą pacjentką. Kiedy przyszedł czas na ustalenie terminów chemioterapii, martwiłam się, że będą kolidowały z moimi meczami siatkówki. Jeszcze do mnie nie docierało, że cierpię na chorobę zagrażającą życiu. Tak się bałam, że stale szukałam powodów, żeby opóźnić chemioterapię. W końcu pielęgniarka spojrzała dla mnie i oświadczyła stanowczo: „Musi pani przemyśleć swoje priorytety”. Wpadłam w szał i zażądałam zmiany pielęgniarki, ale w głębi duszy wiedziałam, że ma rację. Kiedy nie pomagały mi leki przeciw nudnościom, to Pam Boone, moja pielęgniarka, męczyła lekarza, aż zalecił mi kroplówkę z lepszym specyfikiem, bo ja nie miałam siły się o to upomnieć. Pielęgniarz na radiologii, którego spotkałam tylko raz, zwrócił się do mnie: „kochanie” i obiecał mi, że sześć tygodni codziennej radioterapii minie jak z bicza trzasł. Miał rację. Opiekowało się mną wiele innych pielęgniarek i pielęgniarzy, których imion nigdy nie poznałam. Anonimowe zjawy w fartuchach, anioły w wygodnych butach, które okazywały nam współczucie, ściskając nasze dłonie, głaszcząc nas po policzkach, poprawiając nam poduszki. Pielęgniarki i pielęgniarze należą do tej samej kategorii co dziadkowie i aniołowie stróże. Służą słabym, zagubionym, cierpiącym fizycznie i psychicznie. Nie przejmują się, jeśli na nich zwymiotujesz, nie trafisz do basenu albo wciśniesz przycisk alarmowy w środku nocy tylko dlatego, że się boisz i nie chcesz być sam. Zrobią wszystko, żeby pomóc ci zwalczyć chorobę – zlokalizują lekarzy na polach golfowych, zostaną po godzinach, żeby jeszcze raz sprawdzić, jak się czujesz. Ujmują się za tobą minuta po minucie. Czego oni dla nas nie zrobią. Użerają się z rodzinami rodem z programu Jerry’ego Springera, które przemycają do szpitala piwo i przynoszą cukrzykom pączki, a potem żądają więcej insuliny i straszą sądem, jeśli się jej nie poda. Którzy biorą szpital za hotel, a pielęgniarkę – za gosposię. Pielęgniarki i pielęgniarze znoszą krzyki, kopanie, policzkowanie, bicie, plucie i molestowanie seksualne ze strony chorych psychicznie, pijanych lub po prostu aroganckich pacjentów. Ich pensja nawet w najmniejszym stopniu nie rekompensuje niezliczonych kilometrów, które przemierzają korytarzami, niedojadanych w pośpiechu posiłków, niespędzanych z rodziną świąt i wakacji. Są na nogach po dwanaście godzin, żeby zmyć krew i usunąć odłamki szkła ze skóry ofiary wypadku samochodowego, ustabilizować złamany kręgosłup, nauczyć matkę karmić nowo narodzone dziecko, uratować cukrzykowi nogę, pomóc pacjentowi hospicjum odejść w pokoju. Opowiadali mi o krewnych pacjentów, którzy wszczynali bójki, rozwiązywali chorych skrępowanych

pasami, dłubali w ich ranach postrzałowych, wnosili na salę dzieci, pozwalając im raczkować po podłodze, zamawiali do szpitala pizzę i zostawiali po sobie bałagan. Ludzie nie wybierają pielęgniarstwa z miłości do biurokracji albo uciążliwych pacjentów, rodzin pacjentów i lekarzy. Wybierają pielęgniarstwo dlatego, że chcą pomagać innym. To nie jest zwykła praca. To powołanie. Misja wypełniana minuta po minucie, chwila po chwili. Pielęgniarki i pielęgniarze nauczyli mnie, że wystarczy jeden moment, żeby odmienić czyjeś życie – natchnąć dumą świeżo upieczoną mamę i pocieszyć kobietę, której dziecko przyszło na świat martwe. Wystarczy jeden moment, żeby pomóc bezdomnym i samotnym poczuć się na świecie jak w domu. Dodać pewności siebie nastolatce chorej na raka, żeby nie wstydziła się pokazać łysej głowy kolegom z klasy na balu maturalnym. Pozwolić zachować godność osobom starszym, kiedy muszą skorzystać z basenu, cewnika czy pieluchy. Wystarczy jeden moment, żeby przekonać kobietę po usunięciu obu piersi, że pozostała w pełni sobą. Żeby pacjent, który po udarze nie może mówić, poczuł się zrozumiany. Żeby otrzeć komuś łzy, uścisnąć czyjąś dłoń albo powiedzieć synowi, że matka wybaczyła mu, zanim odeszła na zawsze. Pielęgniarki i pielęgniarze pomagają noworodkom zaczerpnąć pierwszy oddech, a ludziom starszym wydać ostatnie tchnienie. Pomiędzy tymi granicznymi oddechami dzieci czują się przy nich bezpieczne, a okaleczeni ludzie – piękni. Pielęgniarki i pielęgniarze wypełniają swoją życiową misję za każdym razem, kiedy odpowiadają na wezwanie pacjenta. Nieustannie przypominają mi, że każdy z nas może odpowiedzieć na wezwanie bliźnich. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 17 To, co wygląda na koniec, może być nowym początkiem

Jest takie stare powiedzenie: „Niektóre lata przynoszą pytania, inne przynoszą odpowiedzi”. Większość z nas bez wahania wybrałaby rok odpowiedzi. W życiu zdarzają się miesiące albo lata niepewności, kiedy masz wrażenie, że świat stanął w miejscu. Jakbyś tkwił pod grubą warstwą śniegu, gdzie nic nie może urosnąć. Dopiero z perspektywy czasu dostrzegasz, że w tym czasie zapuszczałeś korzenie. Są lata, kiedy widzisz owoce swojej pracy, kiedy się rozwijasz, rozkwitasz, pokazujesz, co potrafisz, a świat to zauważa i przyjmuje z zachwytem. Lata zapuszczania korzeni nie budzą takiego podziwu. Nie ma się wtedy czym pochwalić. Musi upłynąć dużo czasu, zanim zdasz sobie sprawę, że właśnie ten czas był najbardziej owocny. Przypomniało mi się to, kiedy usłyszałam historię Mary Ann Corrigan-Davis. Znalazła wymarzoną pracę, a potem ją straciła, by ostatecznie zrealizować jeszcze wspanialsze marzenie. Po romanistyce planowała zająć się międzynarodowymi stosunkami gospodarczymi. Ukończyła kurs MBA na Case Western Reserve University i była przekonana, że po studiach natychmiast dostanie świetną posadę w wybranej branży. Upłynął rok, zanim znalazła pracę. Po wielu rozmowach kwalifikacyjnych trafiła do działu sprzedaży firmy American Greetings, producenta kart okolicznościowych. To miała być praca na chwilę, krótki przystanek na drodze do wymarzonej kariery. Została tam dwadzieścia siedem lat. Pełniła funkcję dyrektor Działu Sprzedaży Detalicznej i odpowiadała za czterysta czterdzieści sklepów w czterdziestu stanach, przez jakiś czas pracowała w Australii i dotarła na wysokie stanowisko starszej wiceprezes do spraw innowacji biznesowych. I nagle jej życie wywróciło się do góry nogami. Została zwolniona. Później zmarł jej tata. A potem zachorowała na raka piersi. I to wszystko w tym samym roku. Powiedziała wtedy: „W porządku, Boże. Zwróciłeś moją uwagę. Co według Ciebie powinnam zrobić?”. Wtedy miała wrażenie, że w jej życiu zapanował chaos, ale później zrozumiała, czemu miał służyć ten okres. Mogła być przy tacie, kiedy odchodził. Mogła w spokoju wydobrzeć, bo powrót do zdrowia był jej pełnoetatową pracą. Mogła wzmocnić swoją wiarę podczas chemioterapii i radioterapii; wiarę pogłębioną przez lata nauki

w Saint Joseph Academy, katolickim liceum dla dziewcząt. Mary Ann przetrwała burzę, a kiedy gromy ucichły, na niebie pojawiła się ogromna tęcza. Znalazła pracę swoich marzeń, która nie istniała, dopóki nie straciła poprzedniej. Została dyrektorką Saint Joseph Academy, szkoły, którą zawsze kochała. Podoba jej się praca w miejscu, w którym poczucie misji jest ważniejsze od zysku. „Życie jest jak kolejka górska – powiedziała mi. – Czasem zbiera ci się na wymioty. Ale musisz wierzyć, że dalej będzie lepiej”. Jak zachować tę wiarę? Czerp siłę z przeciwności losu. Wierz mimo niesprzyjających prognoz. Wierz mimo swoich wątpliwości. Wierz mimo wszystko. Kiedy w 1998 roku zdiagnozowano u mnie nowotwór, najpierw się przestraszyłam, a później uznałam chorowanie za kolosalną stratę czasu. W zasadzie nie nadawałam się do pracy. Tak mi się przynajmniej wydawało. Wizyty u lekarzy i zabiegi medyczne zajmowały wiele godzin. Wszyscy wokół mnie skreślali kolejne punkty na swoich listach spraw do załatwienia i odnosili sukcesy. Na mojej liście był kolejny rezonans magnetyczny albo tomografia komputerowa, a sukcesem było przetrwanie kolejnej chemioterapii bez skutków ubocznych. Rak jest do dupy. Nie da się tego inaczej ująć. Wysysa z ciebie całą energię i entuzjazm. Nawet kiedy czujesz się dobrze, nie czujesz się normalnie. To tak, jakbyś miał grypę – przez rok. Musiałam zwolnić tempo. Wtedy nienawidziłam funkcjonowania na niższych obrotach, ale dziś jestem wdzięczna za to przeżycie. Dzięki niemu zaczęłam głębiej doświadczać każdego obszaru mojego życia i rozwinęłam się duchowo, emocjonalnie i fizycznie. Zawsze chciałam inspirować ludzi, żeby byli najlepszą wersją siebie. Mnie samej mnóstwo inspiracji przyniósł właśnie ten moment zatrzymania w biegu. Funkcjonowanie na niższych obrotach uczy cię, żeby najpierw zająć się tym, co niezbędne, a później zastanowić się, co jeszcze jest możliwe. Zanim się zorientujesz, okaże się, że nie ma dla ciebie rzeczy niemożliwych. Bardzo się wtedy bałam. W mojej rodzinie rak oznaczał śmierć. Wszyscy, którzy zachorowali na niego przede mną, już nie żyli. Na raka piersi zmarły moje ciotki: Veronica, Francie i Maureen. Ja zachorowałam, mając czterdzieści jeden lat. Rok później tę samą diagnozę usłyszały dwie z moich kuzynek. Wtedy wszystkie postanowiłyśmy poddać się badaniom genetycznym. Okazało się, że mam mutację w genie BRCA1. Podnosi ona prawdopodobieństwo zachorowania na raka piersi do osiemdziesięciu pięciu procent. Pięć z moich kuzynek już zostało zdiagnozowanych. Moja siostra Patricia również przeszła badania genetyczne. Miała tę samą mutację i postanowiła coś z tym zrobić. Teraz chwali się wszystkim: „Przechytrzyłam raka”. I to jak! Z odwagą, wdziękiem i determinacją. Jest najmłodszą dziewczyną z jedenaściorga dzieci w naszej rodzinie. Pamięta, jak razem z tatą odwiedzała w szpitalu jego siostrę Veronicę, która walczyła z chorobą. Tata przynosił jej peruki. Veronica zmarła, mając czterdzieści cztery lata. Osierociła sześcioro dzieci w wieku od dwóch do

czternastu lat. Patricia postanowiła działać, nie czekając na raka. Rok przed czterdziestką poddała się profilaktycznej podwójnej mastektomii z rekonstrukcją piersi. Jej syn miał wtedy dopiero dwa lata. Potem dowiedzieliśmy się, że moja córka również jest nosicielką tego genu. Odziedziczyła go po mnie. Byłam zrozpaczona, że przeze mnie jest narażona na chorobę zagrażającą życiu. Tymczasem ten gen odmienił jej życie i nadał mu nowy kierunek. Rok po tym, jak Gabrielle dowiedziała się, że jest nosicielką genu BRCA1, zaczęła pracować w University Hospitals przy projekcie prowadzonym razem z National Cancer Institute (Krajowy Instytut Onkologii). Wcześniej zajmowała się rekrutacją i tak natknęła się na to ogłoszenie. Uznała, że świetnie się sprawdzi w tej pracy. Jako koordynatorka programu partnerskiego NCI o nazwie Onkologiczne Centrum Informacyjne (Cancer Information Service) pomagała różnym organizacjom popularyzować najnowsze informacje na temat nowotworów i edukować ludzi w kwestii zmiany stylu życia, badań przesiewowych i badań klinicznych, żeby obniżyć ryzyko zachorowania na tę chorobę i zwiększyć szanse pacjentów na wyleczenie. Do jej zadań należało również udostępnianie informacji i zapewnianie dostępu do leczenia osobom nieubezpieczonym. W ten sposób ratowała im życie. Kiedy nie znalazła grupy wsparcia dla młodych nosicielek tego genu, pomogła ją założyć. Skontaktowała się z członkiniami internetowych grup wsparcia dla kobiet, które miały tę niebezpieczną mutację, ale dotąd nie zachorowały. Gen raka piersi budził w niej przerażenie, ale dzięki niemu odnalazła w sobie siłę. Edukowanie innych dawało jej poczucie kontroli nad czymś, czego nie mogła kontrolować. Zatroszczyła się też o naszą rodzinę. Zgromadziła diagnozy i historię choroby krewnych z nowotworami, umieściła te dane na drzewie genealogicznym i przekazała je wszystkim kuzynom i kuzynkom. Została naszym rodzinnym ekspertem do spraw onkologicznych i przesyłała nam informacje o najnowszych badaniach, konferencjach, próbach klinicznych i materiałach dostępnych w internecie. Gabrielle też usunięto obie piersi. Na początku było jej z tym ciężko, ale teraz, kiedy ma trójkę dzieci, przepełnia ją wdzięczność za każdy dzień, który z nimi spędza. Gdy została mamą, postanowiła rzucić pracę i przejść na stanowisko pełnoetatowej dyrektor generalnej we własnym domu. Nigdy nie była szczęśliwsza. Cała ta sytuacja przyniosła jeszcze jedną korzyść. Wiele lat temu, kiedy szukałam dla siebie sukienki na wesele córki, miałam problem ze znalezieniem eleganckiej kreacji bez odkrytych ramion albo głębokiego dekoltu. Sukienka musiała ukrywać grube ramiączka biustonosza po mastektomii, który podtrzymuje moje protezy piersi. Inne amazonki poradziły mi, żebym zaprzyjaźniła się z nowymi „towarzyszkami”, więc nazwałam je Thelma i Louise. Patricia pomagała mi szukać sukienki dla matki panny młodej i była zdumiona, jak trudno kobiecie po mastektomii znaleźć odpowiednie ubranie. Później, kiedy moja córka próbowała pogodzić się z tym, że czeka ją operacja i do końca życia będzie musiała nosić specjalne kostiumy kąpielowe, Patricia zabrała się do pracy. Wyciągnęła szkicownik i zaczęła rysować. Moja siostra, pani architekt, zaprojektowała luksusowe stroje kąpielowe dla kobiet po mastektomii. Nazwała swoją linię kostiumów Veronica Brett, na cześć naszej ciotki. Patricia chce, żeby każda kobieta czuła się piękna, elegancka i wyjątkowa. Uwielbiam to, jak się czuję i jak wyglądam w jej

kostiumach. Reklamujący je slogan pasuje do kostiumów kąpielowych, ale mógłby być mottem każdego, kto odważnie stawia czoła nadchodzącym zmianom: „Życie nigdy nie było bardziej sexy”. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 18 Zobacz w porażce krok do sukcesu

Porażki to żywioł mojego męża. Potrafi wspaniale przegrywać. Ale zawsze wraca do gry silniejszy. Zanim się poznaliśmy, próbował wielu różnych ścieżek kariery. W dniu naszego ślubu mógł się pochwalić długą listą niepowodzeń. Zawsze był przedsiębiorczy. W liceum produkował i sprzedawał naklejki na zderzaki i przypinki z hasłami miłości i pokoju. Próbował też innych zajęć. Pracował w wytwórni konstrukcji stalowych. Wytrzymał tam cały jeden dzień. Brygadzista wręczył mu kask i kazał rozładować ciężarówkę, po czym wskazał największy ciągnik z naczepą, jaki Bruce widział w życiu. W środku leżały pudła z panelami aluminiowymi. Były tak długie, że uginały się w połowie, kiedy je podnosił. Panował upał, pięćdziesiąt stopni w cieniu. Rozładunek zajął cały dzień. Po fajrancie Bruce oddał brygadziście kask. „To nie dla mnie” – stwierdził. Jedne wakacje przepracował w sklepie niedaleko domu. Kierownik spojrzał na niego i powiedział: „Ciebie jednego zatrudnię z całej okolicy. Tylko ty nie poprosiłeś ojca, żeby do mnie zadzwonił w twojej sprawie. Szukasz pracy na własną rękę”. Bruce nigdy nie zapomniał tej lekcji. Poszedł na studia, a jako dwudziestolatek ożenił się z córką właściciela sklepu jubilerskiego. Przejął część firmy i zajmował się sprzedażą biżuterii ozdobnej. Trwało to siedem lat. Bruce nienawidził każdej minuty spędzonej w tej pracy, ale poznał w niej tajniki sprzedaży. Chciał być biznesmenem, tylko nie odpowiadał mu ten biznes. „Nauczyłem się czerpać przyjemność z drobiazgów – mówił mi. – Znalazłem swoje antypowołanie”. Zawsze miał zmysł organizatorski i talent do polityki lokalnej. Kiedyś urządził ogromny kiermasz uliczny, w którym wzięło udział sześćdziesiąt tysięcy osób. Nakręcił o nim film dokumentalny dla lokalnego kanału telewizji kablowej. Ale wciąż nie mógł się zmobilizować do zmiany pracy. Zaczął działać dopiero wtedy, gdy znalazł się pod ścianą, bo stopy procentowe skoczyły do dwudziestu procent, a inflacja osiągnęła astronomiczny poziom. Klienci nie płacili faktur, a dostawcy domagali się gotówki. Bruce obciążył dom drugą hipoteką, żeby spłacić długi. Któregoś dnia zobaczył w gazecie ofertę pracy dla dyrektora zarządzającego w dużej synagodze i postanowił się zgłosić. Miał dopiero dwadzieścia siedem lat i nic nie wiedział o zarządzaniu synagogą dla tysiąca dwustu rodzin, ale organizując kiermasz, nauczył się rekrutować wolontariuszy i przydzielać im zadania, a w sklepie jubilerskim zajmował się księgowością. Jakimś cudem dostał tę pracę.

Przez pierwszy rok był tak zagubiony, że czuł się jak w akwarium. Widział, że ludzie otwierają usta i coś do niego mówią, ale nie rozumiał ani słowa. Zarządzał piętnastoma pracownikami, dwudziestoma pięcioma komitetami, dwoma cmentarzami i działalnością cateringową synagogi. Wytrwał tam trzy lata, aż któregoś dnia prezes go zwolnił. Zarząd chciał odnowić jego umowę, ale Bruce wiedział, że przyszedł czas na nowe wyzwanie. W weekendy wyprzedawał biżuterię, która została mu po biznesie jubilerskim. Jeździł z nią na pchle targi i wstawiał ją do sklepów, usiłując zarobić na ratę drugiego kredytu hipotecznego, dopóki teściowa nie zadzwoniła do niego ze złą wiadomością: „Przyjeżdżaj natychmiast. Twój dorobek przepadł”. Wiecie, co się stało z całą tą biżuterią, którą trzymał w piwnicy sklepu teścia? Pękła magistrala wodociągowa i piwnicę zalało. Stało w niej dwa i pół metra wody. Biżuteria się rozpadła. Bruce stracił wszystko. Do dziś pamięta ten smród, błoto i pleśń. Towarzystwo ubezpieczeniowe zaproponowało mu pięćdziesiąt centów za każdego straconego dolara. „Jak się panu nie podoba, może nas pan pozwać” – oznajmił agent. Bruce nie miał pieniędzy na proces. Przyjął ofertę. Zaczął sprzedawać telefony samochodowe, których wtedy używali tylko najbogatsi. Kosztowały ponad tysiąc dolarów. Trzy razy z rzędu był sprzedawcą miesiąca. W czwartym miesiącu nie wyrobił wyznaczonej normy. W kolejnym znów mu się nie udało i został zwolniony. Nigdy nie zapomniał tamtego dnia. Stał w budce telefonicznej, a po policzkach ciekły mu łzy, bo musiał zadzwonić do żony i powiedzieć jej: „Zwolnili mnie z pracy”. Mieli dwoje dzieci i żadnych dochodów. Bruce znalazł pracę w sieci dealerów samochodowych, gdzie zajmował się public relations i zmianą przeznaczenia ich nieruchomości. A później podjął największe ryzyko w życiu i otworzył własną agencję public relations. Pół roku głodował. Kiedy wyczerpał limit na dwóch kartach kredytowych, wyrobił sobie trzecią, żeby móc spłacić na nich minimalne raty. Jego długi sięgnęły 25 tysięcy dolarów. Był przerażony. Żona powtarzała mu: „Po prostu znajdź jakąś pracę”. Ale Bruce nie chciał kolejnego niskopłatnego zajęcia. Chciał być człowiekiem, który wypłaca ludziom pensję, a nie człowiekiem, który ją dostaje. Firma się rozwijała. Znalazł wspólnika i dalej ją rozwijał. A potem się rozwiódł, co wydawało mu się porażką. Dwa lata później poznał mnie. Kiedy go spotkałam, prowadził niewielką agencję public relations, która zajmowała się praktycznie wszystkim – od kampanii politycznych po kwestie urbanistyczne. Świetnie zarabiał aż do ataków terrorystycznych z 11 września. Te ataki przestraszyły przedsiębiorców w całym kraju. W obliczu niepewnej przyszłości zaczęli ograniczać wszystkie zbędne koszty. Telefon w firmie mojego męża zamilkł. Zlecenia ustały. Przez pół roku nie przepracował ani jednej płatnej godziny. Stracił tylu klientów, że firma zbankrutowała. Musiał ją zamknąć. Ostatniego dnia wrócił do domu zdruzgotany. Czuł się jak zbity pies. Kiedy opróżniał swój gabinet w agencji, razem z córką urządzałyśmy mu nowy w pokoju gościnnym. Wiedziałam, że kiedyś stanie na nogi, ale sądziłam, że najpierw zacznie szukać pracy. Kilka tygodni później oświadczył, że jest gotowy założyć nową firmę. Myślicie, że oszalał?

Chciał ją sfinansować z linii kredytowej pod zastaw naszego domu. Myślicie, że oszalał? Po długich modlitwach i naradach z przyjaciółmi stawiłam czoła własnym lękom i przystałam na jego plan. Myślicie, że i ja oszalałam? Nasz dobry przyjaciel Bob Smith, dyrektor generalny dużej firmy inwestycyjnej Spero-Smith, kazał Bruce’owi skończyć z podejściem typu mydło i powidło i skupić się na jednym obszarze. Przez lata Bruce miotał się od projektu do projektu bez żadnego planu. Nie chciał więcej popełnić tego błędu. Jakie miał umiejętności? Co kochał w swojej pracy? Zarządzanie komunikacją w kryzysie. W tym się wyspecjalizuje. To wyzwalało w nim adrenalinę. Postanowił, że wybierze jedną dziedzinę, zgłębi ją i będzie w niej nie do pobicia. Przez kilka miesięcy płaciłam wszystkie rachunki i wierzyłam, że mu się uda. W ciągu dwóch lat spłacił całe zadłużenie. Po pięciu zarabiał więcej niż kiedykolwiek wcześniej, a wciąż pracował z gabinetu w dawnym pokoju gościnnym. Znalazł wspólnika i zmienił nazwę firmy na Hennes Paynter Communications. W dziesiątym roku działalności agencja rozrosła się tak bardzo, że musieli ją przenieść ze swoich domów do centrum Cleveland na trzydzieste drugie piętro wieżowca Terminal Tower w samym sercu miasta. W najtrudniejszym roku dla amerykańskiej gospodarki oni odnotowali rekordowe wyniki. Stworzyli biznes odporny na recesję. Mają klientów w całym kraju. „Kocham to, co robię – mówi ludziom Bruce. – Od trzynastu lat nie przepracowałem ani jednego dnia”. To nie znaczy, że nie pracuje ciężko. Nie znam nikogo, kto pracowałby tak ciężko jak on. Niektórzy powiedzieliby wręcz, że pracuje za ciężko. (Ci niektórzy to ja). Mistyczka Julianna z Norwich napisała: „Najpierw upadamy, a potem odzyskujemy siły po upadku. Jedno i drugie dzieje się za sprawą Bożej łaski”. Albo, jak mawia mój przyjaciel Bob: „Upadam i wstaję. Jedno i drugie na chwałę Boga”. Ma rację. Z porażki można się najwięcej nauczyć. Jeśli w twoim życiu panuje chaos, to może jesteś dopiero na środku swojej historii. Środek zawsze jest zagmatwany. Po prostu nie wiadomo jeszcze, co będzie dalej. Historia Bruce’a potoczyła się lepiej, niż mógł to sobie wymarzyć. „Każdy poznany człowiek, każda wykonywana praca, każda przeprowadzona transakcja, wszystkie doświadczenia mojego życia przywiodły mnie do szczęścia i sukcesu, którymi cieszę się dziś” – mówi Bruce. Porażka przynosi niezliczone korzyści. Odziera cię ze strachu. Kiedy doznasz porażki, nie masz już nic do stracenia. Zdajesz sobie sprawę, że nadal żyjesz, nadal oddychasz, nadal jesteś sobą, a życie toczy się dalej. Kiedy przechodzisz w tryb przetrwania, uświadamiasz sobie, że tak naprawdę nie potrzebujesz zbyt wiele, żeby przeżyć albo służyć innym ludziom. Odkrywasz, na co naprawdę cię stać, i znajdujesz w sobie siłę, o którą nawet się nie podejrzewałeś. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 19 Masz wpływ na swoje przeznaczenie

Jak dokonać właściwego wyboru? Jak zdecydować, czy zmienić pracę, czy zostać tam, gdzie jesteś? Na który uniwersytet złożyć papiery? Jaki wybrać zawód? Łatwo się zdecydować, kiedy jedna opcja jest wyraźnie lepsza od drugiej. Trudniej, kiedy obie wydają się równie dobre albo równie złe. Przez czternaście lat pracowałam w redakcji dziennika „Beacon Journal” w Akron w stanie Ohio. W międzyczasie wyszłam za mąż i przeprowadziłam się do Cleveland. Przestałam żyć sprawami Akron. Felietonista powinien mieszkać blisko ludzi, o których pisze, żeby uchwycić atmosferę miasta. Chciałam, aby moje życie zawodowe i prywatne znów toczyło się w jednym miejscu. Umówiłam się na rozmowę w dzienniku „Plain Dealer” w Cleveland i dostałam ofertę pracy jako felietonistka. Zastanawiałam się, czy ją przyjąć. Sprawy komplikował fakt, że dowiedział się o tym redaktor naczelny „Beacon Journal” i zaproponował mi więcej pieniędzy, żebym została, niż „Plain Dealer”, żebym odeszła. Co miałam zrobić? Nie istnieje jedna, uniwersalna recepta – strategia, która sprawdza się w każdej sytuacji, kiedy mamy dokonać wyboru. A może istnieje, tylko inna dla każdego. Można pójść po linii najmniejszego oporu. Potrząsać magiczną kulą, dopóki nie pokaże odpowiedzi: „Zapytaj później”; sprawdzić horoskop; wróżyć sobie z tego, czy trafisz rzutkami w dziesiątkę; rzucić monetą albo zagrać w biblijne bingo. Gra polega na tym, że otwierasz tę mądrą księgę, celujesz palcem w losowo wybrany werset i voilà! – masz swoją odpowiedź. Jest też stary, sprawdzony sposób: spisujesz na kartce zalety i wady każdego rozwiązania i decydujesz się na to, przy którym lista zalet będzie najdłuższa. Można też wybrać dwie najlepsze opcje i przymierzać je przez jeden dzień jak parę nowych butów, żeby sprawdzić, jak leżą. Załóżmy, że chcesz przeprowadzić się do Kalamazoo albo do Chicago. Wybierasz któreś z tych miast i przez jeden dzień wyobrażasz sobie, że w nim mieszkasz. Zwracasz uwagę na to, co podpowiada ci twoja głowa, twoje serce i twoja intuicja. Następnego dnia testujesz alternatywny scenariusz. Zwykle do południa drugiego dnia wiesz już, na co się zdecydować. Słyszałam, że w razie wątpliwości warto oddzielić fakty od fikcji, a potem odrzucić fikcję. Gdy już zgromadzimy wszystkie fakty, oddzielamy informacje istotne od nieistotnych i podejmujemy decyzje tylko w oparciu o te pierwsze. Niczego nie zakładamy z góry. Jak mawiał jeden z moich wykładowców na wydziale dziennikarstwa, kiedy wychodzisz z jakiegoś założenia, możesz nigdzie nie dojść.

Moi przyjaciele z grupy AA nauczyli mnie stosować Cztery Absoluty Anonimowych Alkoholików: zasadę absolutnej uczciwości, absolutnej czystości, absolutnej bezinteresowności i absolutnej miłości. Stając przed jakimś wyborem, zadają sobie te pytania: Czy to prawda czy fałsz? Czy to słuszne czy niesłuszne? Jak to wpłynie na innych ludzi? Czy to brzydkie czy piękne? Można też po prostu wziąć prysznic. Mówię poważnie. Czasem warto dopuścić do głosu podświadomość, która podsunie nam rozwiązanie. Albo przeprowadzić ankietę. Naradzić się z najbliższymi przyjaciółmi. Stworzyć własny zarząd z ludzi, których darzy się największym szacunkiem, i skonsultować z nimi możliwe scenariusze. Możesz też zdać się na los. Ludzie często mówią: „Jest, jak jest”. Nie zdają sobie sprawy, że brak decyzji też jest decyzją. Sama najczęściej staram się szukać odpowiedzi w sobie, a nie poza sobą. Księża, których poznałam w Jezuickim Domu Rekolekcyjnym w Cleveland, podzielili się ze mną sposobem, którego nauczyli się od św. Ignacego Loyoli, założyciela ich zakonu. Wyzbywają się wszelkiego strachu, niepokoju oraz zwątpienia i skupiają na swojej misji, żeby sławić Boga i mu służyć. Obojętnieją na takie czynniki jak zdrowie, bogactwo, sława i długowieczność. Pragną tylko tego, co pozwoli im najlepiej służyć Bogu i ludziom – i to wybierają. Podoba mi się ta idea cierpliwego namysłu. Świadome proszenie o odpowiedź i czekanie na nią. Zwykle chwilę trwa, zanim myśli się uspokoją. Moje w niektóre dni są tak rozbiegane jak dzieci podczas przerwy w przedszkolu – każda ciągnie mnie w swoją stronę. Najważniejsze, żeby rozpoznać, który głos należy do Boga. Pewien ksiądz wyjaśnił mi, że słowa Ducha Świętego padają łagodnie jak krople wody na gąbkę, a to, co nie jest Bogiem, porywa nas jak wartki strumień, rozbijający się o skały. Z czasem coraz łatwiej się zorientować, który głos nie należy do Boga. Dla mnie jest to hałas i szum, które sprawiają, że czuję się winna albo zdezorientowana. Głos, przez który czuję się przygnębiona, zaniepokojona i rozdrażniona, nie pochodzi od Boga. Zagubienie, hałas i frustracja to dla mnie trzy sygnały, żeby skupić myśli. Moja przyjaciółka Ruth przypomina mi często: „Nie wierz we wszystko, co myślisz”. Muszę poczekać na ciszę, spokój i jasność umysłu, żeby się zorientować w sytuacji. Czasem naprawdę podnoszę dłoń i krzyczę: „Dosyć!”, i hałas cichnie. Kiedy czuję się obolała w środku, to nie Bóg mnie krzywdzi, tylko ja sama. Mój Bóg nie jest uzbrojony. Mój Bóg jest kochającym, radosnym, łagodnym Bogiem. Świadomość Bożej miłości wypełnia mnie kojącym spokojem, który otwiera lub zamyka przede mną daną drogę. Później, niezależnie od tego, na co się zdecyduję, konsultuję to z ludźmi, którym ufam najbardziej: moim mężem, moimi dziećmi i moimi najlepszymi przyjaciółmi. Kiedy czuję się zagubiona, wiem już, że mogę to przeczekać. Dezorientacja i zwątpienie miną – podobnie jak turbulencje w samolocie. Może mam przed sobą trudną drogę, ale nie zbaczam z kursu. Nie mogę pozwolić, żeby prowadzili mnie hałaśliwi pasażerowie. Najlepsze, co mogę zrobić, to poczekać. Nie dokonuję żadnych zmian, zanim moje myśli się nie uspokoją. Modlę się o jasność umysłu, a potem medytuję, żeby ją poczuć. Nauczyłam się nie podejmować żadnych decyzji pod wpływem rozpaczy, strachu lub zmęczenia.

Nie twierdzę, że powinieneś czekać z założonymi rękami. Módl się, medytuj, pisz dziennik, rozmawiaj z ludźmi, którym leży na sercu twoje dobro. Drzemki też pomagają. Czasem tuż przed zaśnięciem modlę się o przebudzenie duchowe. Jak to się mówi: „Odpowiedź zawsze przyjdzie – jeśli jej pragniesz”. Do mnie przyszła wtedy, kiedy przestałam bić się z myślami. Długo łamałam sobie głowę, czy zostać w „Beacon Journal”, czy przyjąć posadę w „Plain Dealer”, aż w końcu postanowiłam zapomnieć o tym na czterdzieści osiem godzin. Nie mogłam dłużej się modlić i zaglądać w głąb własnej duszy. Już poprosiłam o jasność umysłu i inspirację. Teraz przyszedł czas na to, żeby się zrelaksować i dać sobie trochę luzu, ufając, że odpowiedź pojawi się, gdy będę gotowa ją usłyszeć. Jechałam wiele godzin samochodem, żeby odwiedzić córkę na uniwersytecie. Spędziłyśmy razem wspaniały weekend, pełen spacerów po kampusie, zakupów i spotkań z jej przyjaciółmi. Kiedy się pakowałam, nagle poczułam, że już wiem, co zrobię. Przyjęłam odpowiedź z całkowitym spokojem. Tego ranka pożyczyłam od córki bluzkę, żeby pojechać prosto do redakcji „Beacon Journal” i powiedzieć, że odchodzę. Nie miałam o tym pojęcia, ale Sheryl, moja koleżanka z redakcji i najbliższa przyjaciółka, która też dostała ofertę pracy z dziennika „Plain Dealer”, podjęła taką samą decyzję. Poinformowała o tym naszego szefa tego samego dnia co ja. Nawet ubrałyśmy się tak samo: w czarne spodnie i białe bluzki. To przesądziło sprawę. I nigdy nie oglądałyśmy się za siebie. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 20 Nieważne, czego dokonasz. Ważne, czego dokona przez Ciebie Bóg

Są takie dni, kiedy uginamy się pod ciężarem złych wiadomości. Bieda. Bezrobocie. Wojny. Kto naprawi całe zło panujące na świecie? A potem słyszymy o takich ludziach jak Rick Burns, którzy postanawiają po prostu zacząć od własnego podwórka. Warsztat samochodowy Burnsa mieści się w narożnym budynku w miasteczku Bay Village w stanie Ohio. Klienci zawsze przyjeżdżali tu naprawić tłumik albo wymienić olej, ale któregoś dnia zaczęli też przynosić Rickowi pieniądze na tuning pewnego życia. Szyld przed wejściem do warsztatu reklamuje tłumiki i akcesoria tuningowe. Ale dopiero z tablicy informacyjnej w środku dowiesz się, co się tam naprawdę dzieje. Rick Burns ma kręcone włosy w kolorze karmelu. Nosi niebieskie spodnie robocze, które z tyłu wydają się czarne, bo wchłaniają olej i smar, kiedy majstruje przy samochodach, zagląda pod maskę i wsuwa się pod podwozie. Tata Ricka kupił stację benzynową, wymontował z niej pompy paliwa i przerobił ją na warsztat. Rick odkupił go od ojca dziesięć lat temu, mniej więcej w tym samym czasie, kiedy pojawił się Brian. Brian ma trzydzieści siedem lat i mieszka ze swoją mamą. Znają go prawie wszyscy mieszkańcy Bay Village. Fryzjer strzyże mu za darmo włosy, a w kawiarniach częstują go kawą. Brian urodził się z porażeniem mózgowym, przez które trudno mu kontrolować ruchy. Przez trzy dni w tygodniu pracuje w ratuszu. Opróżnia kosze na śmieci i uzupełnia zapas papieru toaletowego i mydła w łazienkach. Ratusz znajduje się naprzeciwko warsztatu, zaledwie półtora kilometra od jego domu. Świat Briana jest mały, ale tacy ludzie jak Rick rozszerzają jego granice. Brian zawsze siedział na siedzeniu pasażera, kiedy jego mama przyjeżdżała na wymianę oleju. Tak poznał Ricka. Brian nie może prowadzić samochodu. Dawniej snuł się bezczynnie po domu. Później zaczął dzwonić do warsztatu i prosić, żeby Rick go gdzieś podwiózł. Brian porusza się wolno i kuleje. Jego ciało przechyla się w lewo. Powłóczy lewą nogą i ciągnie stopę po ziemi. Przyciska do boku lewą rękę ze skuloną dłonią. Rick denerwował się za każdym razem, kiedy patrzył, jak Brian przechodzi przez ulicę, więc któregoś dnia zamieścił ogłoszenie w lokalnej gazecie „Villager”: Wszyscy w Bay Village znają Briana. Brianowi potrzebny jest dobry trycykl do jeżdżenia po mieście. Rick Burns z warsztatu samochodowego Burnsa na rogu Dover i Wolf chce złożyć świetny nowy trycykl dla Briana.

Zajrzyjcie do warsztatu Burnsa i weźcie udział w zbiórce pieniędzy na ten cel.

Nie podał numeru telefonu ani strony internetowej. Nie musiał. Ludzie zaglądali do warsztatu i wręczali Rickowi banknoty dziesięcio- i dwudziestodolarowe. Przez trzy tygodnie uzbierał dwieście dolarów. Rick kupił kobaltowy trycykl sportowy firmy Schwinn, daszek, który miał chronić Briana przed słońcem i deszczem, oraz akcesoria wartości stu dolarów. Pewna kobieta przyniosła do warsztatu lampkę rowerową. Policja przekazała dla Briana pomarańczową pałkę świetlną i słupek z odblaskowym znakiem niepełnosprawności na obrotowym czubku. Ktoś podarował amerykańską flagę. Kolejna osoba dorzuciła reflektor. Jason Tuneberg, współpracownik Ricka, skonstruował z tych elementów trycykl. Ma przednie i tylne światła, przednie i tylne hamulce, składany koszyk, podświetlane wentyle, prędkościomierz, pedały szosowe i, oczywiście, dzwonek. „Świetnie się sprawdzi na paradzie” – ocenił Rick. Rick sięgnął do koszyka i wyciągnął z niego zapięcie rowerowe i kluczyk. „To jego system zabezpieczeń – wyjaśnił. – Drugi kluczyk trzymamy warsztacie na wypadek, gdybyśmy musieli ratować Briana z opresji”. Tylne lusterko się odłamało. „Uderzyłem nim w ścianę garażu” – przyznał się Brian. Jak dotąd najszybciej jechał z prędkością dwunastu kilometrów na godzinę. „Staram się nie zjeżdżać z górki” – usłyszałam od niego. W warsztacie zlecenia naprawy leżą w równym rządku na ladzie. Rick ustawił zabawkowe ciężarówki na półce na poziomie wzroku dzieci, żeby miały co robić, czekając na odbiór samochodu z rodzicami. Tablica ogłoszeń nad półką jest obwieszona wyciętymi z gazet artykułami o zwycięstwach Cleveland Indians. Rick przypiął tam też kartkę od mamy Briana z podziękowaniem za trycykl. Pod nią wisi biała kartka z wypisaną misją jego warsztatu samochodowego. Nie chodzi tylko o naprawę tłumików i tuning aut. Oto definicja życia: Życie to nie suma oddechów. Życie to suma momentów, kiedy zapiera ci dech w piersiach. „Wyciągnęliśmy go z domu – ucieszył się Rick. – Wrócił na właściwą drogę”. I wrócił do życia. Kiedy napisałam felieton o Ricku, ludzie zaczęli wsuwać pod drzwi jego warsztatu koperty wypełnione gotówką. Jeden anonimowy darczyńca przekazał dwieście dolarów. Inny zostawił sto dolarów i list, w którym prosił Ricka o kupno szyby przedniej i opon zimowych do trycyklu Briana. Kolejny przysłał wielkie pudło z kaskiem rowerowym, rękawiczkami, radiem i bidonem. Na widok Ricka ludzie mówili: „To pan!”. Kobiety go przytulały, mężczyźni ściskali mu dłoń. Rick zebrał tysiąc dwieście dolarów. Zastanawiał się, na co przeznaczyć tę nadwyżkę. Wtedy do warsztatu przyjechała Jeannette na swoim starym trycyklu z przebitymi oponami, spadającym łańcuchem i rozchybotanym siodełkiem, które trzeba było przymocować taśmą. Jeannette jest samotną

matką z synem w liceum i córką w trzeciej klasie szkoły podstawowej. Porusza się powoli i wypowiada słowa w swój własny, charakterystyczny sposób. Kołysze się na boki ze splecionymi za plecami dłońmi, chyba że używa rąk do języka migowego, bo niedosłyszy. Ma czterdzieści jeden lat i każdemu, komu zaufa, zwierza się, że zdiagnozowano u niej zaburzenia rozwojowe. Jeannette jeździ trycyklem po zakupy, do banku i do lekarza. Nie może prowadzić samochodu, bo miewa ataki. Kiedy zobaczyła trycykl, który Rick skonstruował dla Briana, zaczęła się modlić o taki sam dla siebie. Bóg odpowiedział jej przez Ricka. Rick kupił jej taki sam trycykl jak Brianowi. Zamontował w nim różowy dzwonek, przednią lampkę, lusterka boczne i radio, zawiesił różowe frędzle na kierownicy i dorzucił dwie amerykańskie flagi. Kiedy przekazał jej trycykl, Jeannette ukryła twarz w dłoniach i zaczęła płakać. Rick trzyma w warsztacie album ze wszystkimi kartkami i listami, które przysyłają mu ludzie. Jedną stronę pokrywają karteczki samoprzylepne, na których spisuje datki: „50 dolarów – pani Camry; 50 dolarów – kobieta na ulicy; 100 dolarów – dziewięćdziesięciolatek; 20 dolarów – kobieta w kolejce w Walgreens; 5 dolarów – Dan, architekt zieleni”. Rick zdjął pokrywkę z niebieskiej puszki na kawę stojącej na ladzie. „Spójrz tylko” – powiedział, wyciągając garść banknotów. – Pieniądze wciąż napływają”. Co dalej? Rick wciąż rozdaje nowe i używane trycykle, które remontuje, maluje i przerabia razem ze swoim zespołem. „Uwielbiam to robić – powiedział. – Mam szczęście”. To my je mamy dzięki takim ludziom jak on. Któregoś wieczora zostawiłam samochód na parkingu i ruszyłam w stronę budynku, w którym miałam wygłosić wykład i podpisywać książki. Po drodze zatrzymała mnie jakaś kobieta, mówiąc, że z tylnej opony w moim samochodzie uchodzi powietrze. Nie wiedziałam, czy dziura jest duża, czy mała ani co powinnam zrobić. Spotkanie miało się skończyć około dwudziestej pierwszej, kiedy będzie już ciemno. Stałam, wpatrując się w oponę, gdy podszedł do mnie jakiś mężczyzna ze słowami: „Wygląda na to, że potrzebujesz pomocy”. To był Rick. Tak się złożyło, że przyszedł na mój wykład, i tak się złożyło, że miał w bagażniku kompresor samochodowy. Napompował mi oponę i weszliśmy do środka. Po wykładzie znalazłam za wycieraczką samochodu kartkę od niego. Narysował na niej krzyż i napisał: „Z twoją oponą wszystko w porządku. Sprawdź ją jutro”. Kilka dni później, kiedy odebrałam pocztę, jeszcze raz zaparło mi dech w piersiach. Dostałam pudełko z następującym listem: „To kompresor dla ciebie, żebyś w przyszłości nie miała już takich kłopotów. A może kiedyś sama będziesz mogła pomóc komuś w potrzebie”. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 21 Zamiast próbować być najlepszy na świecie, bądź najlepszy dla świata

Który dziennikarz nie marzy o Nagrodzie Pulitzera? To największy zaszczyt, jaki może spotkać dziennikarza. Tak przynajmniej słyszałam. W mojej branży mówi się, że kiedy zdobędziesz Pulitzera, pierwsza linijka twojego nekrologu jest już gotowa. Sama dwa razy byłam bliska wygranej. Redaktorzy wielokrotnie nominowali moje teksty do tej uznanej nagrody i dwa razy dostałam się do ścisłego finału. Za pierwszym razem, kiedy znalazłam się w trójce finalistów z szansą na Nagrodę Pulitzera w kategorii „Komentarz”, byłam bardzo podekscytowana. Napisałam serię czterdziestu felietonów o przemocy w podupadłej części śródmieścia. Nazwiska zwycięzców trzymane są w tajemnicy, ale z przecieków można się dowiedzieć, kim są finaliści w danej kategorii. W sobotni wieczór dwa dni przed ogłoszeniem zwycięzcy siedziałam w kinie, kiedy zadzwoniła moja redaktor naczelna. Wyszłam do holu, żeby odebrać telefon. Powiedziała mi, że nie wygrałam. Byłam zdruzgotana. Kiedy w poniedziałek przyszłam do pracy, nikt nawet nie próbował mnie pocieszać. Współpracownicy byli tacy szczęśliwi i dumni, że znalazłam się w gronie finalistów, że przy nich wcale nie czułam się tak, jakbym cokolwiek przegrała. Mieli rację. To powinno mi było wystarczyć, ale moje ego chciało więcej. Mąż urządził dla mnie przyjęcie. Moi przyjaciele, rodzina i koledzy z pracy przyszli uczcić fakt, że znalazłam się w trójce najlepszych felietonistów roku w całym kraju, ale ja w głębi duszy czułam się rozczarowana, że nie zostałam numerem jeden. Za drugim razem byłam finalistką dzięki felietonom, które przyczyniły się do zmiany przepisów w stanie Ohio. Po tych zmianach prokuratorzy nie mogą już zatajać kluczowych informacji przed adwokatami. W kategorii „Komentarz” można zgłosić do dziesięciu felietonów, więc wysłaliśmy też teksty o decyzji mojej córki, żeby poddać się profilaktycznej podwójnej mastektomii w wieku dwudziestu dziewięciu lat. Odziedziczyła po mnie gen BRCA1 zwiększający ryzyko zachorowania na raka piersi. Dzielenie się jej doświadczeniami było dla mnie bardzo bolesne. Chciałam wygrać dla niej i – oczywiście – dla mojego ego. Nie wyobrażałam sobie, że w tej sytuacji mogłabym przegrać. Ale przegrałam. Tym razem dowiedziałam się o tym przy wszystkich w newsroomie. Czekaliśmy razem na ogłoszenie zdobywców nagród Pulitzera. Znów usłyszałam: „Nie przegrałaś. Byłaś finalistką!”. Jedliśmy ciasto i piliśmy poncz, a wszyscy mi gratulowali. Tylko moje dziwne ego podpowiadało mi, że skoro nie wygrałam, to poniosłam porażkę. Innej możliwości nie ma. Albo szóstka, albo jedynka. Takie

stopnie jak piątka, czwórka czy trójka dla mnie nie istniały. W rzeczywistości ego takiego jak moje nie zadowoli żadna nagroda. Nawet Nagroda Pulitzera. Mój przyjaciel Bob, jeden z najlepszych reporterów w branży, zdobył Nagrodę Pulitzera. Wcale nie uciszyła jego wewnętrznych demonów, które kazały mu wątpić w siebie. Boba zawsze postrzegałam jako mnicha w newsroomie. Często powtarzał mi słowa Billa Wilsona, założyciela programu Anonimowych Alkoholików: „Musiałem we wszystkim być numerem jeden, bo w moim przekornym sercu czułem się najmarniejszym z Bożych stworzeń”. Bob pomógł mi zrozumieć, że kiedy uniezależnisz się od świata i jego uznania, kiedy nie szukasz w nim już definicji i potwierdzeń, wreszcie możesz mu służyć. Zamiast próbować być najlepszy na świecie, bądź najlepszy dla świata. Jedno z jego ulubionych powiedzeń brzmi: „Wolę stać w ciemności niż pławić się w blasku, którym sam lśnię”. Ale dlaczego mnie nie jest dane pławić się w blasku Pulitzera? W głębi duszy chciałam czuć się sławna, ważna, komplementowana, zauważana, potrzebna, szanowana, chwalona. Za każdym razem, kiedy tak się poczułam, było mi tego za mało. Zawsze, gdy osiągnęłam swój cel, wyznaczałam sobie następny, poza moim zasięgiem. Goniłam jakiś cień. Chociaż bardzo chciałabym zdobyć nagrodę Pulitzera, to najbardziej zależy mi na tym, żeby trafić pod magnes na drzwiach czyjejś lodówki. To dla mnie zaszczyt, że ludzie wycinają moje felietony i przypinają je obok klasówki z piątką syna z fizyki i rysunku córki. Czytelnicy otwierają wytarte portfele i rozkładają wypłowiałe kartki z felietonami, które ich poruszyły. Kiedyś sędzia wezwał mnie po przesłuchaniu do swojego gabinetu, żeby pokazać mi mój felieton, który trzyma pod szybą na biurku. Na spotkaniu z czytelnikami podeszła do mnie kobieta z albumem o życiu swojego synka. Wcześniej jej nie znałam, ale kiedyś zobaczyłam piękny uśmiech jej syna na zdjęciu, które ukazało się na stronie z nekrologami. Wspomniałam później o nim i jego uśmiechu w felietonie, a ona nigdy tego nie zapomniała. Poprosiła mnie o podpis na tym tekście, który wkleiła ostrożnie do swojego cennego albumu o jego krótkim życiu. Wspaniała lekcja pokory. Cytat z Księgi Izajasza (Iz 49, 5b) przypomina mi, co naprawdę liczy się w życiu: „Wsławiłem się w oczach Pana, Bóg mój stał się moją siłą”. Do tego dążę. Kiedy jesteś jednością z Bogiem, nie musisz dowodzić swojej wartości. Teraz staram się pisać na chwałę Boga, nie na chwałę Reginy. Ego to grząska sprawa. Niektórzy widzą w nim zło i skrót od słowa „egoizm”. Kolega z pracy powiedział mi kiedyś, że ego nie musi być takie straszne, jeśli motywuje cię do pracy dla innych. Wtedy Bóg może czerpać z niego jakąś korzyść. Ludzie z wielkim ego dokonują wspaniałych rzeczy dla swoich bliźnich. Słynny slogan Nike Just do it czyli „Po prostu działaj” można rozwinąć w hasło: „Po prostu działaj… na chwałę Boga”. Najważniejsze pytanie brzmi: „Co będzie miał z tego Bóg?”. Pewien człowiek powiedział Matce Teresie, że nie podjąłby się jej pracy nawet za milion dolarów. Uwielbiam jej odpowiedź: „Ja też nie”. Nie robiła tego dla pieniędzy. Robiła to dla Jezusa. Nie chodzi o to, żeby być najlepszym, tylko żeby być najlepszym dla innych. Pewien czytelnik nigdy

nie pozwala mi zapomnieć, jaka jest prawdziwa wartość tego, co robię. Zostałam kiedyś zaproszona na targi pracy dla członków mniejszości etnicznych w prestiżowej kancelarii prawniczej. Na miejscu rozmawiałam z uczestnikami, a później napisałam felieton o niektórych z nich. Tekst nie był rewelacyjny. Ani świetny. Nie wiem nawet, czy był dobry. Na pewno nie przyniósłby mi Pulitzera. Napisałam po prostu najlepszy felieton, jaki potrafiłam na podstawie zebranego materiału. Nie zdobył żadnej nagrody, za to pomógł odmienić czyjeś życie. W tekście wspomniałam, że Tony Morrison, zawodowy fotograf, był wdzięczny za możliwość wzięcia udziału w targach pracy, bo otworzyły przed nim drzwi do świata korporacji. Jako Afroamerykanin miał problemy z przebiciem się do świata białych ludzi, w którym rządziły znajomości, chociaż sam nie posłużył się tymi słowami. W wywiadzie, który z nim przeprowadziłam, wyraził swoją wdzięczność. „Wreszcie udało mi się wejść poza recepcję – powiedział. – Jeśli możesz pokazać swoje prace, masz już pole do popisu. To jak walka Dawida z Goliatem. Targi w pewien sposób wyrównują szanse”. W felietonie na około sześćset słów Tony’emu poświęciłam pięćdziesiąt. Tych pięćdziesiąt słów odmieniło jego życie. Po ukazaniu się mojego tekstu zaczął dostawać zlecenia w całym mieście. Co roku widuję go na Gali Funkcjonariuszy Publicznych Izby Handlowej w Cleveland, na którą zjeżdżają setki wpływowych ludzi. Tony jest oficjalnym fotografem podczas tego wydarzenia: robi zdjęcia senatorom, burmistrzom i dyrektorom generalnym firm. Co roku podchodzi do mnie, wyciąga rękę i dziękuje mi za swoją karierę. A ja dziękuję mu za to, że przypomina mi, co najbardziej liczy się w mojej. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 22 Jeśli możesz komuś pomóc, zrób to; jeśli możesz kogoś zranić, powstrzymaj się

Przez wiele lat miałam na ścianie boksu w redakcji naklejkę z pytaniem: „A jak ty zmieniasz świat?”. Przylepiłam ją któregoś dnia, żeby dodać sobie otuchy po tym, jak wielu czytelników narzekało na mój felieton o ubogich i bezsilnych członkach naszej społeczności. Ta naklejka przypominała mi, żebym skupiała się na moim prawdziwym powołaniu i zmieniała świat w sposób właściwy mnie, Reginie Brett. Nie pracujemy tylko po to, żeby się utrzymać i realizować nasze marzenia. Pracujemy po to, żeby zmieniać świat. Jaki pozostawisz po sobie ślad? Czy właśnie tak chcesz wpłynąć na życie swoich współpracowników i klientów? Ktoś powiedział mi kiedyś: „Pewnego dnia będziesz dla ludzi tylko wspomnieniem. Zrób, co w twojej mocy, żeby wspominali cię dobrze”. Nie zawsze jestem pewna, czy mi się to udaje. Kiedy pracowałam jako reporterka, często miałam za zadanie zbierać komentarze na temat najnowszych wydarzeń. Po wypadku, w którym zginął pewien mężczyzna, zadzwoniłam do jego miejsca pracy, żeby dowiedzieć się o nim więcej. Kobieta, z którą rozmawiałam, jeszcze nie wiedziała, że jej przyjaciel zginął. Czułam się okropnie, że nie usłyszała o tym w bardziej taktowny, delikatny sposób od kogoś bliskiego. Kiedy indziej wszyscy zajmowaliśmy się tematem buntu osadzonych w więzieniu w Lucasville w stanie Ohio. Sytuację w Southern Ohio Correctional Facility musiała opanować Gwardia Narodowa. W zamieszkach zginęło siedmiu więźniów. Redaktor chciał, żebym zadzwoniła do ofiary jednego z nich. Dziesięć lat wcześniej porwał ją i zgwałcił, grożąc jej nożem. Bałam się tej rozmowy. Czy nie otworzy starych ran? Pomodliłam się przed wykręceniem numeru. Kiedy zapytałam tę kobietę o reakcję na śmierć jej napastnika, krzyknęła głośno. Nie wiedziała, że zginął w zamieszkach. Zaczęła śmiać się i płakać. Odkąd ją zaatakował, z przerażeniem myślała o dniu, kiedy wyjdzie na wolność. „Budzę się z krzykiem i bólem głowy. Co noc śnią mi się koszmary – powiedziała. – Co za szczęście”. Jego śmierć przyniosła jej ulgę. Podziękowała mi, że przekazałam jej informację, która zmieniła jej życie. Nie zwróciła uwagi na doniesienia o zamieszkach, a nikt z jej najbliższych przyjaciół nie wiedział, że dziesięć lat temu została zgwałcona. Czasami nie wiadomo, czy pomagasz ludziom, czy ich krzywdzisz. Raz pochwaliłam w felietonie małą dziewczynkę za to, że wezwała policję, kiedy znalazła narkotyki swojej mamy. Może dzięki temu kobieta otrzyma pomoc i nie skończy jak inna matka, narkomanka, która została zamordowana i osierociła dwóch

synów. Niestety podałam imiona tych chłopców. Co prawda ukazały się wcześniej w naszej gazecie, ale nie musiałam ich powtarzać. Zachowałam dwa listy od oburzonych czytelników. Pierwszy przysłała mi nauczycielka jednego z chłopców: „W swoim artykule nie tylko przytacza pani makabryczne szczegóły śmierci jego matki (szczegóły, z których dziecko nie zdawało sobie sprawy), ale też wychodzi pani z założenia, że synowie wiedzieli, co robi ich matka, i powinni byli ją wydać policji. […] Bardzo panią proszę, żeby w przyszłości ostrożniej obchodziła się pani z uczuciami dzieci”. Napisał do mnie również dyrektor szkoły. Zgodził się z moją tezą, ale stwierdził: „Przyczyniła się pani do wiktymizacji tych dzieci. […] Wymieniając chłopców z imienia, przekreśliła pani miesiące pracy ich psychologów szkolnych, nauczycieli, członków rodziny i przyjaciół”. Ten felieton był dla mnie wielką nauczką – jeśli możesz komuś pomóc, zrób to; jeśli możesz kogoś zranić, powstrzymaj się. Kiedyś napisałam żartobliwy tekst o ruderze, w której mieszkałam z córką w kampusie uniwersyteckim razem z ośmioma współlokatorami i jedną współlokatorką. Lodówka wydawała tak potworny odór, że zażartowałam, iż jej poprzednim właścicielem mógł być seryjny morderca Jeffrey Dahmer. Później zadzwonił do mnie rozgniewany czytelnik, który przypomniał mi, że pierwsza ofiara Dahmera pochodziła z okolic Akron. W następnym felietonie przeprosiłam za swoje porównanie. Teraz kiedy skończę pisać felieton, przepuszczam go przez swój „skaner duchowy”. Modlę się nad nim. Odmawiam modlitwę świętego Franciszka i proszę, żeby łaska Boża nie pozwoliła mi nikogo zranić. Gdy moje felietony pomagają czytelnikom, noszą je w portfelu, wkładają między strony Biblii, wysyłają swoim ciotkom i wujkom, cytują w kazaniach i przepisują w newsletterach i na blogach. Pewien pracownik fabryki zadzwonił o trzeciej rano, bo właśnie przeczytał tekst o robotniczym etosie pracy mojego taty. Wiedział, że jego dzieci nie odziedziczą po nim dużo pieniędzy, ale odnalazł w tym felietonie wartości, którymi sam się kieruje, i zrozumiał, co im po sobie zostawi. „Bardzo mi się podobał felieton, który napisała pani o swoim tacie – powiedział. – Przykleiłem go sobie w skrzynce na narzędzia, żeby przypominał mi, dlaczego robię to, co robię”. Dostałam od czytelniczki pocztówkę ze słowami: „Gdybym była pisarką, chciałabym wiedzieć, co ludzie sądzą o mojej pracy. Aktor na scenie słyszy oklaski widzów, a pani powinna wiedzieć, że siedemdziesięcioletnia babcia z Wooster bije pani brawo”. Ojciec zastrzelonego chłopca zaprosił mnie do swojego domu w kilka godzin po tragedii. Ufał, że ja, nieznajoma osoba, będę umiała opowiedzieć światu o jego stracie. Nigdy nie zapomnę, jak ten potężny monter linii elektrycznych zaczął szlochać, kiedy otworzył swój wytarty portfel, żeby wręczyć mi zdjęcie syna. Pewna kobieta w dżinsach podziękowała mi za to, że skrytykowałam w felietonie komendanta policji oskarżonego o bicie żony. Nie wiedziałam, że jest policjantką po służbie, dopóki nie wyciągnęła odznaki i nie powiedziała mi, że koledzy z jej zmiany też cenią moje felietony. Inna czytelniczka zadzwoniła, aby podzielić się ze mną tym, że po śmierci męża znalazła w jego kieszeni mój felieton o życiowych lekcjach. Przeżył tylko czterdzieści pięć dni od momentu, kiedy

zdiagnozowano u niego raka. W każdym zawodzie są ludzie, którzy ze wszystkich sił starają się nikogo nie zranić, i ludzie, którzy nie przejmują się innymi. Poznałam obrońcę z urzędu, który nazywa swoich klientów „łachmytami”, i innych, którzy pracują za darmo po godzinach, żeby nie dopuścić do skazania oskarżonych pod ich opieką. Poznałam policjantów, którzy uwielbiają wlepiać mandaty, żeby podnieść swoją skuteczność, i policjantów, którzy w biednych dzielnicach nie wypisują mandatów kierowcom w samochodach z nieważnymi tablicami rejestracyjnymi, bo wiedzą, że w tamtej okolicy sto dolarów to równowartość miesięcznych wydatków na jedzenie. Poznałam sędziów, którzy dla przyjemności upokarzania ludzi nakładają na nich absurdalne wyroki wykonywane publicznie – a wszystko po to, żeby mówiono o nich w telewizji. Poznałam też sędziów takich jak Joan Synenberg, którzy są surowi, ale życzliwi. Kiedyś oskarżony rozpłakał się na jej sali sądowej, słysząc wyrok, ponieważ nie miał rodziny ani nikogo innego, kto pisałby do niego do więzienia. Synenberg obiecała, że sama będzie to robić, i co miesiąc wysyłała mu listy. Nieważne, ile władzy daje ci twoja praca – ważne, jak z niej korzystasz. Nigdy nie zapomnę e-maila od czytelniczki o imieniu Barb, która podzieliła się ze mną swoją historią. Założyła się z ośmioletnią wnuczką, Calistą, że dziewczynka nie nauczy się literować słowa „superkalifradalistodekspialitycznie”. Po dwóch dniach Calista zadzwoniła i przeliterowała je bezbłędnie. Barb postanowiła w nagrodę zabrać ją na obiad do restauracji Macaroni Grill. Wcześniej zadzwoniła tam i poprosiła, żeby kelner podszedł do ich stolika i zapytał: „Czy panie świętują dziś jakąś wyjątkową okazję?”. Jej rozmówca mógł odpowiedzieć: „Nie, nie mamy na to czasu”. Ale kiedy Jim, kelner, z którym się połączyła, usłyszał o osiągnięciu Calisty, zgodził się spełnić prośbę jej babci. Gdy pojawiły się w restauracji, podszedł do ich stolika i zadał umówione pytanie. Calista opowiedziała mu o swoim sukcesie, a Jim zapytał ją, czy wie, z jakiego filmu pochodzi to słowo. Dziewczynka odpowiedziała: „Tak, Mary Poppins”. „Masz ten film w domu?” – zapytał. Nie miała. Wypożyczyły go z biblioteki. „To teraz już masz” – powiedział Jim i wręczył Caliście płytę DVD przewiązaną różową wstążką. Przed wyjściem z restauracji Calista zapytała babcię, skąd ten pan wiedział, co świętują. Dziewczynka podejrzewała, że mógł być szpiegiem, ale później doszła do wniosku, że był aniołem. I miała rację. Jaki z tego morał? Bądź jednym z pomocników. W dzieciństwie moja córka uwielbiała program Mister Rogers’ Neighborhood. Nie odrywała wzroku od ekranu, zapatrzona w nudnego mężczyznę w nudnym sweterku, który flegmatycznie cedził słowa. Któregoś dnia wsłuchałam się w to, co mówił. Brzmiał jak pastor. Dopiero po jego śmierci w 2003 roku dowiedziałam się, że naprawdę był pastorem prezbiteriańskim. Nie zdawałam sobie sprawy z potęgi jego przesłania, dopóki nie straciliśmy dwadzieściorga dzieci w strzelaninie w szkole podstawowej Sandy Hook Elementary School w Newtown w stanie Connecticut. Wszyscy zastanawialiśmy się, co powiedzieć naszym dzieciom. Jak mają dalej wierzyć w ludzi? Jak sami mamy w nich wierzyć?

Ku mojemu zaskoczeniu wiele osób zaczęło cytować właśnie Rogersa. W którymś programie opowiedział, że gdy jako chłopiec widział coś strasznego w wiadomościach, mama mówiła mu: „Szukaj pomocników. Wszędzie są ludzie, którzy pomagają innym w potrzebie”. Jego słowa pomogły nam przypomnieć sobie, że świat jest pełen pomocników. To dodaje otuchy. Przestań myśleć o tych, którzy ranią bliźnich, i skup się na pomocnikach. A jeszcze lepiej – bądź jednym z nich. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 23 Warto wiedzieć, co jest twoją supermocą i twoim kryptonitem

Jeden człowiek może zmienić świat. Skąd to wiem? Pracuję z Clarkiem Kentem. Poważnie. Michael Sangiacomo to żywiołowy mężczyzna z kręconymi włosami, który patrzy na świat z ciekawością i entuzjazmem dziesięciolatka. Jest niepozornym reporterem w dzienniku „Plain Dealer” i nie zamierza dorosnąć. Nadal czyta komiksy. I tworzy komiksy. Nadal wierzy w superbohaterów. Nadal wierzy, że Superman potrafi latać. Dobrze się składa. Jakiś czas temu Mike podjął się śmiałej i trochę szalonej misji. Postanowił, że uratuje dom Supermana. Jego prawdziwy dom. Dwupiętrowy budynek z niebieskimi ścianami i czerwonym okapem przy 10622 Kimberly Avenue. Człowiek ze stali narodził się w Cleveland w stanie Ohio ponad siedemdziesiąt pięć lat temu. Mimo wysiłków właścicieli budynek niszczał z powodu zaniedbań. Aż któregoś dnia w mieście pojawił się pisarz. Brad Meltzer chciał zobaczyć pokój, w którym dwójka dzieciaków z dzielnicy Glenville stworzyła największego superbohatera znanego ludzkości. Właściciele oprowadzili Brada po budynku. Relacja z tej wizyty stała się częścią filmu, który Brad nakręcił, żeby pomóc uratować dom Supermana. Zamieścił go na stronie www.OrdinaryPeopleChangeTheWorld.com i oświadczył: „Wierzę, że to zwykli ludzie zmieniają świat”. Zwykli ludzie? Nie superbohaterowie? „Chcecie wiedzieć, skąd się wziął Superman? – zapytał Brad. – Na pomysł kuloodpornego człowieka wpadło dwóch chłopaków, Jerry Siegel i Joe Shuster. Nazwali go Superman. Byli tak biedni, że swój komiks rysowali na odwrocie tapety”. Na filmie wszedł do domu Supermana i pokój po pokoju pokazał skutki kilkudziesięciu lat zaniedbań ze strony miasta Cleveland. Przegniłe ściany i sufit. Włącznik światła przyklejony do ściany taśmą. Ścieżką dźwiękową do tych obrazów jest piosenka ze słowami: „Nawet bohaterowie mają prawo marzyć”. Wróciłam myślami do tych nocy w dzieciństwie, kiedy czytając pod kołdrą komiksy o Supermanie, wyobrażałam sobie większą, lepszą wersję siebie.

„Każdy myśli, że najważniejszy w komiksie był Superman – powiedział Brad. – Ale najciekawszy w całej historii jest Clark Kent”. Ten niepozorny reporter? „Chcecie wiedzieć dlaczego? – zapytał Brad. – Bo Clark Kent to my wszyscy. Podoba mi się idea, że każdy z nas, przy całej swojej zwyczajności, chce dokonać czegoś wielkiego, stać się kimś lepszym, i że każdy może rozerwać na sobie koszulę i pomagać innym ludziom”. Każdy ma jakąś supermoc. Wszyscy przyszliśmy na świat z umiejętnościami, które nas wyróżniają. Każdy ma też swój kryptonit, coś, co go ogranicza, pozbawia całej siły, obezwładnia w mgnieniu oka. Zwykle nasze najmocniejsze strony i największe słabości to dwie strony jednego medalu. Supermanowi moc odbierał kryptonit. Byle okruch jego rodzinnej planety Krypton czynił go bezsilnym. Superbohater potrafił przeskoczyć wieżowiec jednym susem, wygrać wyścig z lokomotywą i obrócić kulę ziemską wstecz do wczorajszego dnia, ale wystarczyła odrobina kryptonitu, żeby nie miał siły nawet przejść przez ulicę. Moja supermoc to stawanie w obronie innych, a mój kryptonit to niskie poczucie własnej wartości, przez które nie umiem się odważyć na to pierwsze. Przez całe dzieciństwo nie potrafiłam stanąć w obronie braci i sióstr, kiedy mój ojciec podnosił na nich rękę. Nie umiałam postawić się dzieciom w szkole, które śmiały się ze mnie, bo byłam chuda, miałam owłosione ręce, duże uszy i nosiłam okulary. Nie zrobiłam nic, żeby powstrzymać uczniów, którzy wyśmiewali się i dokuczali dziewczynie z ósmej klasy za to, że nie używała dezodorantu. Nie potrafiłam stanąć w obronie chłopca, którego w liceum zamykali w szafce na książki i dręczyli dlatego, że był homoseksualistą. Jako felietonistka używam pióra, żeby opowiadać się przeciw molestowaniu dzieci, przemocy wśród uczniów i wszelkim przejawom niesprawiedliwości społecznej. Krytykuję sędziów, prokuratorów i gubernatorów. Mimo to zdarzają się takie dni, kiedy trudno mi zebrać się na odwagę, żeby spróbować zwrócić sweter bez paragonu. Supermocą mojej przyjaciółki Beth jest pomaganie chorym dzieciom. Całe swoje życie zawodowe spędziła jako specjalistka opieki pediatrycznej w szpitalu Rainbow Babies & Children’s Hospital w Cleveland. Jest rzeczniczką interesów dzieci przed badaniami i procedurami medycznymi, w ich trakcie i po ich zakończeniu. Jej kryptonit? W głębi duszy, pod ogromną radością z tego, że pomaga rodzicom i dzieciom poczuć się bezpieczniej w szpitalu, kryje się potworne poczucie bezsilności po utracie własnego nowo narodzonego syna, którego nie zdążyła nawet zabrać do domu. Beth miała cukrzycę, która tak bardzo osłabiła jej ciało, że nie donosiła dziecka do końca ciąży. Jej syn przyszedł na świat za wcześnie. Utrata jedynego dziecka to równocześnie źródło supermocy Beth i jej kryptonit. Jeden z moich bliskich przyjaciół jest perfekcjonistą. To zarówno jego supermoc, jak i jego kryptonit. Cierpi na nerwicę natręctw. Kiedy wyjeżdżamy razem na wakacje, zabiera własne środki czystości, żeby zdezynfekować sypialnię i łazienkę. A jakie zalety ma perfekcjonizm? Mój przyjaciel wykorzystuje go w pracy – dostaje pensję za znajdowanie błędów w umowach najmu nieruchomości komercyjnych. Mój mąż prowadzi agencję PR specjalizującą się w komunikacji kryzysowej. Uwielbia pomagać ludziom przechodzić przez trudne chwile. Pewnej nocy w przedsiębiorstwie chemicznym doszło do

wycieku. Jego przedstawiciel zadzwonił o drugiej nad ranem. Bruce przez wiele godzin tłumaczył klientowi krok po kroku, do kogo zadzwonić i co powiedzieć pracownikom, mediom i okolicznym mieszkańcom, których należało ewakuować. Świetnie sobie radzi w sytuacjach kryzysowych, ale wciąż ciąży mu na sercu najgorsza chwila w jego życiu, ten jeden kryzys, na który nie mógł nic poradzić. Miał dwadzieścia dwa lata, kiedy odebrał telefon z wiadomością o śmierci matki. Rozmawiała przez telefon z koleżanką i nagle upadła martwa. Barbara miała dopiero czterdzieści pięć lat. Koroner uznał to za efekt atypowego zapalenia płuc. Nikt nie wiedział, że jest chora. Ten kryzys wstrząsnął całą rodziną. W chwili jej śmierci jeden z braci Bruce’a był świeżo po studiach, a drugi brat i siostra chodzili jeszcze do gimnazjum. Właśnie sprzedali rodzinny dom. W tygodniu, w którym zmarła, mieli się przeprowadzić. Nie ma dnia, żeby Bruce za nią nie tęsknił; nie ma tygodnia, żeby nie wyrzucał sobie, że nie umiał lepiej pomóc rodzeństwu przejść przez to bolesne doświadczenie. Jego brat Gary nigdy nie otrząsnął się po utracie matki i domu w tym samym tygodniu. Założył agencję nieruchomości Gary Hennes Realtors i znajduje klientom domy ich marzeń w South Beach. Chce, żeby odnaleźli swoje miejsce na świecie, chociaż sam wciąż go szuka. Jego supermoc polega na tym, że wnosi piękno do każdego budynku i mieszkania, jakie reprezentuje agencja, i pomaga stworzyć tam prawdziwy dom dla odpowiedniego właściciela. Jego kryptonit? Urocza kobieta o imieniu Barbara, która wciąż zajmuje w jego sercu tyle miejsca, że trudno mu wpuścić tam kogoś innego. Każdy ma jakąś supermoc, nawet najbardziej niepozorni z nas. Tak kończy się film o ratowaniu domu Supermana. Ci, którzy próbują ocalić go od zniszczenia, to ludzie pokroju Clarka Kenta. „Wiecie, kto go uratuje? – pyta Brad. – My. Zwyczajni ludzie”. Ludzie tacy jak on. Ludzie tacy jak Mike. Ludzie tacy jak my. Na koniec filmu różni zwykli ludzie oznajmiają: „Jestem Supermanem”. Wszyscy nim jesteśmy. W głębi duszy każdy z nas, ja i ty, my wszyscy mamy prawdziwą moc. Moc zmieniania świata, a przynajmniej naszego niewielkiego wycinka rzeczywistości. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 24 Bóg kończy to, co zaczniemy

Wezwanie przyszło, kiedy uzupełniałam w karetce zapas bandaży na półkach nad noszami. „Możliwy atak serca”. Ofiara znajdowała się w Atwater, rolniczej miejscowości oddalonej o piętnaście minut drogi. Pędziliśmy sto dwadzieścia kilometrów na godzinę ambulansem z migającymi światłami i ryczącą syreną między polami kukurydzy i stodołami, mijając kobiety wieszające pranie i dzieci ganiające za owczarkami collie. Powtarzałam w myślach wszystko, czego nauczyłam się podczas szkolenia na ratownika medycznego, czując, jak w ciele krąży mi adrenalina. Udrożnij drogi oddechowe, sprawdź parametry życiowe, zapytaj o historię problemów kardiologicznych pacjenta i tak dalej. Kiedy dojechaliśmy na miejsce, byłam gotowa zająć się chorym mężczyzną i jego sercem. Ale nie byłam gotowa na widok małego chłopca. Ludzie zatrzymali nas w miejscu zdarzenia i zaprowadzili do ogródka za domem, gdzie wokół ciała zgromadziła się grupka gapiów. Utorowałam sobie drogę między nimi, a ktoś ściągnął z ciała koc. Spodziewałam się starszego mężczyzny. Pierwszym, co zobaczyłam, była tenisówka mniejsza od mojej dłoni. Należała do około siedmioletniego chłopca. Miał blond włosy i był ubrany w dżinsy. Nie oddychał. Uniosłam jego główkę i przyłożyłam mu palce do szyi – nie wykryłam pulsu. Potem odchyliłam mu głowę, zatkałam nos i wpuściłam powietrze w usta. Jego klatka piersiowa napięła się jak balonik. Inny ratownik zaczął resuscytację krążeniowo-oddechową, głośno licząc: „Sto dwadzieścia jeden, sto dwadzieścia dwa…” Rozejrzałam się po ogródku. U podnóża pobliskiego drzewa leżała lina. Nikt z gapiów nie wiedział, kim był ten chłopiec ani co mu się stało. Słyszałam w sercu niemy krzyk: „Gdzie są jego rodzice? Jak ma na imię? Kim on jest?”. Chciałam głaskać go po blond włosach i przytulać, mówić do niego, przywrócić mu życie moją miłością, ale nie miałam wolnej ręki na czułe gesty, a w piersiach brakowało mi tchu na słowa. Kiedy odchyliłam główkę chłopca w tył, na szyi zobaczyłam czerwoną pręgę szerokości centymetra. Ciągnęła się od ucha do ucha. Sprawdziłam mu źrenice i zajrzałam w najbardziej błękitne oczy, jakie widziałam w życiu. Stawały się coraz ciemniejsze. Jego skóra wciąż była ciepła i bardzo delikatna w dotyku. Z każdym oddechem wpuszczałam do serca modlitwę: „Boże, nie pozwól temu małemu chłopcu umrzeć. Proszę, daj mu przeżyć”. Gdybym tylko mogła wydrzeć go śmierci siłą woli, siłą modlitwy tchnąć w niego życie. Jazda do szpitala z jednej strony zdawała się trwać wieczność, a z drugiej – minęła mi błyskawicznie.

Przy wejściu na oddział pomocy doraźnej czekali na nas trzej lekarze i pięć pielęgniarek. Pochylili się nad dzieckiem, a ja stałam na korytarzu, modląc się o cud. Nie mogłam nawet użyć w modlitwie jego imienia. Nie mieliśmy pojęcia, kim był ani co się stało. Lekarze pobudzili jego serce prądem, pompowali w niego tlen i masowali mu kończyny przez ponad godzinę, ale czerwona pręga na jego szyi nie zbladła. Wyglądała jak drwiący uśmiech śmierci, którego nie można zetrzeć. Mój zespół ratowniczy nie ruszył się z miejsca, zanim nie okryło go białe prześcieradło, symbol kapitulacji. Pomyślałam o chwili, kiedy jego rodzice wrócą do domu albo odbiorą telefon z wiadomością, co się stało. Ich świat się rozpadnie. Nie będzie dla nich ważne, co posiadają, gdzie pracują, ile zarabiają. Ich syn nie żyje. W łazience przed oddziałem pomocy doraźnej jedną dłonią waliłam w ścianę, a drugą ocierałam łzy. Następnego dnia przeczytałam w gazecie, że chłopczyk przypadkowo udusił się liną podczas zabawy na drzewie. Co roku w październiku myślę o tym chłopcu. Oddech, który wydobył się spomiędzy jego warg, pachniał pomidorami dojrzewającymi w słońcu. Każdej jesieni, kiedy ten zapach mi o nim przypomina, przesyłam mu całusa, gdziekolwiek jest, i modlę się za jego rodziców. Są takie chwile w życiu, kiedy dajesz z siebie wszystko, ale to nadal za mało. Nie ma szczęśliwego zakończenia. Nie zdobywasz wymarzonej pracy, zasłużonej podwyżki albo awansu. Nikt nie przybija z tobą piątki ani żółwika, nikt nie klepie cię po plecach. Wracasz do domu załamany, smutny i wyczerpany, zastanawiając się, jak to się mogło, do cholery, stać. I nie dostajesz odpowiedzi. Musisz po prostu wrócić do pracy i znów robić, co w twojej mocy, niezależnie od tego, jak czujesz się przegrany. Bóg kończy to, co zaczęliśmy, w sposób, który czasem pozostaje dla nas tajemnicą. Tej tajemnicy nie możemy poznać – musimy się z nią pogodzić. Jako dziennikarka często rozmawiam z ludźmi o najgorszym dniu w ich życiu. I nie mam na myśli ciężkiego dnia w pracy, bo zepsuło się ksero, nakrzyczał na ciebie szef albo automat z napojami połknął ci monetę. Mam na myśli dzień, w którym pacjent umiera, samolot źle podchodzi do lądowania albo nie udaje się powstrzymać przestępcy na czas. Nigdy nie zapomnę opowieści stewardessy, która przeżyła katastrofę lotniczą. Pokazała mi uniform, który miała na sobie tego dnia w 1989 roku, kiedy samolot linii United Airlines, lot numer 232, rozbił się na polu kukurydzy w Sioux City. Rozmawiałam z nią pół roku po katastrofie, w tygodniu, w którym miała wrócić do pracy. Przyniosła uniform, w który była ubrana tamtego dnia. Nie uprała brudnej białej bluzki z granatowo-złotymi pagonami. Zaschnięta krew nie należała do niej. Zostawił ją ranny pasażer, kiedy się do niej przytulił. Susan mówiła o twarzach ofiar. Dla niej to nie byli obcy ludzie, tylko kobiety, z którymi gawędziła na pokładzie, mężczyźni, którym przynosiła poduszki, dzieci, którym nalewała napoje i posyłała uśmiechy. Pamiętała wszystkich pasażerów, których łez nie umiała powstrzymać, którzy wciąż krzyczeli: „Czy my umrzemy?!”. Susan powtarzała im nieustannie: „Nie wiem. Módlcie się dalej”. Nie wiadomo, dlaczego tamtego dnia zginęło sto dwanaście osób, a ona przeżyła. O swoim najgorszym dniu w pracy opowiedział mi też komendant policji z Brimfield w stanie Ohio. „Dwudziesty pierwszy stycznia dwa tysiące piątego roku – powiedział David Oliver. – To nie był tylko

mój najgorszy dzień w pracy. To był najgorszy dzień mojego życia”. W tym małym miasteczku z dziesięcioma tysiącami mieszkańców pewna kobieta próbowała odejść od swojego agresywnego chłopaka. Renee Bauer stała w płaszczu ze spakowaną walizką, gotowa uciec ze swoim siedmioletnim synkiem, Dakotą. James Trimble użył pistoletu, żeby ją zatrzymać. Próbowała zasłonić synka, ale kule przeszyły ją na wylot i zabiły i jego. Renee i Dakota leżą pochowani na cmentarzu za Komendą Policji w Brimfield. Komendant co tydzień chodzi na ich grób. „Dzięki temu mam poczucie, że teraz o nich dbam” – wyjaśnił. Ich morderca uciekł przed przyjazdem policji, biorąc jako zakładnika studentkę Kent State University. Komendant Oliver pamięta, że usiłował przekonać Trimble’a do uwolnienia dziewczyny. Wciąż słyszy w głowie, jak zakładniczka wolno literuje swoje nazwisko, rozmawiając z nim przez telefon. Sarah Positano zmarła od ran postrzałowych, zanim policja zdołała do niej dotrzeć. Trimble został aresztowany, postawiony przed sądem i skazany na karę śmierci. Komendant powiedział mi, że nadal kocha swoją pracę, ale żeby ją kochać, trzeba pogodzić się z tym, czego nie można zmienić, i znaleźć w sobie odwagę, żeby zmienić to, co można zmienić. Musi po prostu dalej dawać z siebie wszystko i wpływać na świat tak, jak potrafi. Ciężko pracuje, łapiąc przestępców, ale oprócz tego co rano staje przed wejściem do szkoły podstawowej i przybija piątkę dzieciakom idącym na zajęcia. Organizuje takie akcje, jak „Zakupy z gliniarzem” (setka dzieci dostaje po sto dolarów, za które mogą kupić, co tylko chcą) albo „Wypełnij radiowóz”, gdzie policjanci parkują radiowozy przed sklepami, a ludzie wypełniają je zabawkami i jedzeniem, które trafiają do miejscowego banku żywności. Je śniadanie z setkami emerytów, żeby starsi ludzie, którzy już nie wychodzą z domu, nie czuli się tacy samotni. Twój najgorszy dzień w pracy może odcisnąć na tobie trwałe piętno, ale nie musi obrzydzić ci pracy, którą kochasz. Jeśli pozwolisz sobie czerpać siłę z tego piętna, ludzie wokół ciebie też staną się silniejsi. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 25 Nie wszystko, co się liczy, jest policzalne

Większość z nas nie będzie sławna, za to niektórzy ludzie na naszej drodze pozostaną niezapomniani. Zostawiają po sobie niezatarty ślad. Ci ludzie to nauczyciele. Andy Rooney zawsze mówił, że większość osób pamięta najwyżej garstka ludzi, za to nauczycieli do końca życia pamiętają tysiące byłych uczniów. W jednym z felietonów zachęcałam czytelników do podsumowania swojego życia w sześciu słowach. Oto propozycje nauczycieli: Zmienić świat. Zostawić coś po sobie. Nadawanie kształtu przyszłości tu i teraz. Poszukiwani nauczyciele: cierpliwość wymagana, poczytalność nieobowiązkowa. Chciałem zmieniać świat. Sam się zmieniłem. Ja tylko chcę uczyć. Nic więcej.

Pod ostatnim wpisem podpisaliby się nauczyciele na całym świecie. Niestety, dziś zamiast uczyć sprawdza się wiedzę. O wartości nauczyciela nie decyduje już wpływ, jaki wywiera na życie ucznia, tylko ocena, jaką dziecko uzyska na teście. A wartość ucznia zbyt często zostaje zredukowana do liczby punktów na stanowych testach umiejętności, oceny z egzaminu końcowego, średniej ocen czy wyniku egzaminów wstępnych na studia. Bardzo podobał mi się list, który David Root, dyrektor gimnazjum Rocky River Middle School w stanie Ohio, napisał do rodziców uczniów po wręczeniu świadectw w czerwcu 2008 roku. Był to list z przeprosinami. Dzieci dobrze wypadły podczas Stanowych Testów Umiejętności, organizowanych co roku, żeby ocenić poziom uczniów z matematyki, czytania, nauk przyrodniczych, nauk społecznych i pisania we wszystkich szkołach publicznych w klasach od trzeciej do ósmej. Szkoła zdobyła ocenę celującą i spełniła krajowe kryteria wymaganego postępu uczniów w ciągu roku szkolnego. Ale jaką cenę zapłacili uczniowie i nauczyciele za to, że szkoła przez cały rok skupiała się na przygotowaniach do egzaminów? Z czego musieli zrezygnować? W wielu klasach nauczyciele przez większość czasu uczyli dzieci tylko tego, jak zdać egzaminy stanowe. Dyrektor żałował, że uczniowie nie uczyli się innych rzeczy, nie zdobywali doświadczeń i wiedzy, których nie można zmierzyć ani przeliczyć na punkty. Mimo wszystkich osiągnięć dyrektor gimnazjum miał tylko jedno do powiedzenia uczniom, nauczycielom i mieszkańcom Rocky River: „Przepraszam”.

Pan Root przesłał mi te przeprosiny wydrukowane na dwóch kartkach z pojedynczą interlinią. Czytając ten list, zaczęłam myśleć o tym, że czasem tracimy z oczu to, co naprawdę ważne, kiedy skupiamy się na wymiernych oznakach sukcesu. Dyrektor przepraszał za to, że jego nauczyciele poświęcili mniej czasu historii Stanów Zjednoczonych, bo większość pytań testowych z przedmiotu nauki społeczne dotyczyła państw zagranicznych. Za to, że nie zawiesił ucznia, który pobił kolegę, żeby atakujący mógł wziąć udział w egzaminie. Przepraszał za to, że odciągnął dzieci od uwielbianych przez nie przedmiotów: plastyki, muzyki i wychowania fizycznego, żeby uczyć je w tym czasie strategii zdawania egzaminów. Za to, że musiał zorganizować test, na którym nie mógł wyjaśnić uczniom poleceń ani dać im żadnych wskazówek – test, którego wyników nie mogli nawet poznać, żeby uczyć się na swoich błędach. Za to, że zatrzymał w szkole uczniów, którzy źle się poczuli w trakcie egzaminu, bo gdyby nie ukończyli go z powodu choroby, automatycznie otrzymaliby ocenę niedostateczną. Za to, że wartość nauczycieli, których zatrudniał, oficjalnie zależała od wyników tego jednego testu. Przeprosił za to, że w związku z egzaminem stanowym uczniowie stracili osiem dni nauki. Za to, że podejmując decyzje dotyczące apeli, wycieczek szkolnych i występów muzycznych, kierował się tym, jak czas spędzony na czymś innym niż czytanie, matematyka, nauki społeczne i pisanie wpłynie na wyniki testu. Za to, że wytypował słabszych uczniów i narażając te dzieci na drwiny kolegów, umieścił je w małych grupach, żeby szkoła miała większą szansę na dobry wynik. Za to, że jako dyrektor nie skupiał się już na tym, jak pomóc swojej kadrze uczyć dzieci, tylko jak pomóc jej przygotować uczniów do testu. Pan Root nie jest wrogiem testów. Popiera sprawdziany, które mierzą postępy dzieci i pomagają wyznaczyć cele nauczania. Ale w jego oczach stanowe testy umiejętności zostały zaprojektowane na potrzeby mediów, żeby umożliwić im porównanie szkół. Kiedy z nim rozmawiałam, miał za sobą dwadzieścia cztery lata pracy jako dyrektor placówek edukacyjnych, z czego połowę spędził w gimnazjum w Rocky River, a resztę w miastach Hudson, Alliance i Zanesville w stanie Ohio. Kocha uczyć szósto-, siódmo- i ośmioklasistów. „Po prostu rozumiem, że w okresie dojrzewania szkoła to też szkoła życia” – zażartował. Jego uczniowie, którzy mają od jedenastu do czternastu lat, martwią się, że ich ukochani nauczyciele zostaną zwolnieni za to, jak oni wypadną na teście. Jeden z gimnazjalistów zapytał dyrektora: „Czy jeśli źle mi pójdzie, wyleje pan mojego nauczyciela?”. Pan Root aż wzdrygnął się, słysząc, jak inny uczeń mówi: „Naprawdę chciałbym dobrze wypaść, ale nie jestem aż tak mądry”. Chce, żeby uczniowie nauczyli się myśleć, a nie zdawać egzaminy. „Dziś nie uczymy już dzieci – ocenił. – Uczymy zdawania testów. Wszyscy uczymy do egzaminów. Tęsknię za czasami, kiedy uczyliśmy dzieci”. Sposób, w jaki oceniamy wartość nauczycieli, przywodzi mi na myśl piękny cytat przypisywany Albertowi Einsteinowi: „Nie wszystko, co się liczy, jest policzalne, i nie wszystko, co jest policzalne, naprawdę się liczy”.

Na pewno odnosi się to do nauczycieli. Ale to samo można powiedzieć o nas wszystkich. Pracodawcy stosują wiele metod, żeby obliczyć, zmierzyć albo skalkulować naszą wartość, ale nie pozwalają one docenić tego, co naprawdę się liczy. Jesteśmy postrzegani przez pryzmat ocen okresowych, ewaluacji, analiz, wydajności produkcji, wyników sprzedaży, liczby obsłużonych klientów albo kliknięć na stronie internetowej. Pamiętam redaktora, który liczył, jak często nazwisko dziennikarza pojawiło się obok tytułu tekstu w gazecie, żeby sprawdzić, ile artykułów napisał rocznie. Reporterzy przyjmowali to z zażenowaniem. Czy naprawdę chodziło tylko o liczby? Księgowość jest ważna, ale nie wszystko można policzyć. Nie zawsze to szef próbuje wyrazić naszą wartość liczbowo. Czasem sami się tak traktujemy. Nieustannie szukamy miary własnej wartości gdzieś poza sobą i nigdy nie spełniamy własnych oczekiwań. Obsesyjnie sprawdzamy, ilu mamy przyjaciół i obserwujących na Facebooku i Twitterze. Kiedyś liczyłam, ile osób zadzwoniło i napisało do mnie po każdym felietonie, żeby sprawdzić, jakie zrobił wrażenie. Prawda jest taka, że nie da się zmierzyć, ile miłości wkładamy w swoją pracę, ani jak bardzo cenią nas inni. Nie wszystko, co się liczy, jest policzalne. Na początku mojej kariery dziennikarskiej pewien redaktor opowiedział mi historię, której nigdy nie zapomnę. Dziennikarze opowiadają ją sobie od lat. Któregoś roku w Wigilię reporter Al Martinez pracował do późna w redakcji Oakland Tribune. Pisał tekst o chłopcu umierającym na białaczkę, którego największym marzeniem było zjeść świeże brzoskwinie. Takie proste, zwyczajne marzenie. To był idealny wyciskacz łez na bożonarodzeniowy poranek. Dziennikarz gorączkowo wystukiwał swój artykuł na maszynie, gdy około dwudziestej trzeciej zadzwonił telefon. Redaktor działu miejskiego zapytał, nad czym pracuje. Reporter opowiedział mu o umierającym chłopcu i brzoskwiniach – wprawdzie nigdzie nie udało się ich dostać, ale historia i tak była wzruszająca. Redakcja zarezerwowała na jego tekst miejsce na pierwszej stronie. Każdy dziennikarz marzy, żeby jego tekst się tam ukazał – to prawdziwa miara sukcesu w newsroomie. Redaktor zapytał, ile czasu zostało chłopcu. Reporter wyjaśnił, że niedużo. Najwyżej kilka dni. Po dłuższej chwili milczenia redaktor powiedział mu: „Zdobądź dla niego te brzoskwinie”. Dziennikarz już próbował. Obdzwonił wszystkie sklepy. Sezon na brzoskwinie się skończył. Redaktor nalegał. Jeśli musisz, sprowadź je z drugiego końca świata. Zrób wszystko, co w twojej mocy. Reporter wisiał na telefonie i w końcu, niemal w ostatniej chwili, jak za sprawą magii, znalazł gdzieś brzoskwinie i zorganizował samolot, który miał je dostarczyć. Zostało mu niewiele czasu na dokończenie artykułu. Termin zamknięcia numeru zbliżał się wielkimi krokami, gdy redaktor zadzwonił do niego ponownie i poprosił, żeby sam wręczył chłopcu te brzoskwinie. Reporter odpowiedział, że ma coraz mniej czasu. Musiał usiąść nad artykułem, żeby zdążyć z nim do numeru. Redaktor odpowiedział, „Nie prosiłem cię o artykuł. Prosiłem, żebyś zdobył brzoskwinie dla tego dzieciaka”. Chłopiec dostał swoje brzoskwinie. Czytelnicy dostali reportaż. Reporter dostał miejsce na pierwszej stronie. A my wszyscy dostaliśmy nauczkę: najbardziej liczy się nie nasza praca, tylko to, ile wkładamy

w nią serca. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 26 Nie myl swojej pracy ze swoją wartością

To dziwne, jak Dzień Ojca zaskakuje po tym, jak straciło się swojego tatę. Człowiek zapomina, że ten dzień się zbliża, aż nagle przychodzi – jak grom z jasnego nieba. Mijając stojak z kartkami okolicznościowymi w sklepie, przystajesz i wyciągasz jedną z nich, a potem zdajesz sobie sprawę, że nie masz komu jej wysłać. Mój tata nie żyje od piętnastu lat, ale wciąż słyszę jego głos i czuję jego obecność wszędzie wokół. Nigdy nie zapomniałam tej zimowej nocy, kiedy pożyczyłam od niego samochód i wracałam późno do domu. Sypał tak gęsty śnieg, że ledwo widziałam drogę. Byłam jedną przecznicę od domu, gdy na środku drogi zamajaczyła jakaś postać. Co za wariat postanowił wybrać się na spacer w taką noc? Mój tata. Niósł grzejnik dla rodziny mieszkającej kilka przecznic od nas. Nie mieli ogrzewania. Wezwali go, żeby naprawił im piec, ale nie udało mu się go uruchomić, więc oddał im jeden z naszych grzejników. Takim właśnie był tatą. Jego siostra Kate powiedziała nam kiedyś, że nasz tata wcale nie miał dzieciństwa. Zawsze pracował, nawet jako dziecko. Był najstarszym synem, więc odpowiedzialność zawsze spadała na niego. Rozgniewał rodziców, bo dosypywał koniom ziarna, kiedy zdychały z głodu w okresie Wielkiego Kryzysu. Musiało mu być bardzo ciężko patrzeć, jak mizernieją. Ciotki opowiedziały mi o dniu, w którym stracili rodzinną farmę. Byli w domu i słuchali, jak licytator sprzedaje cały ich majątek, wszystko, co kochali: począwszy od domu i koni aż po kukurydzę na polach. To mój ojciec posadził tę kukurydzę. Miał dopiero dwadzieścia lat. Licytator oświadczył, że sześćset dziewięćdziesiąt dolarów za plony należy się Tomowi Brettowi, mojemu tacie. Wykorzystał te pieniądze jako zadatek na ruderę obok torów kolejowych przy Sycamore Street w Ravennie w stanie Ohio. Rodziny nie było stać na nic lepszego. Sąsiedzi nie mogli uwierzyć, że ktoś chce się tam wprowadzić. Mój tata razem z braćmi wypłoszyli z domu wszystkie owady i gryzonie, a potem wykopali piwnicę. Na piętrze była jedna sypialnia. Przerobili ją na trzy pokoje. Później w tym samym domu tata zamieszkał z moją mamą. Im więcej rodziło im się dzieci, tym więcej dobudowywał pokojów. Dla mojego taty wykształcenie nie było ważne. Rzucił szkołę po ósmej klasie, żeby pomagać rodzinie. Spędził całe życie w koszulach z niebieskim kołnierzykiem. W tylnej kieszeni spodni nosił czerwoną chustkę do ocierania potu z czoła. Swoje rodzinne miasteczko opuścił tylko raz, żeby walczyć na wojnie. Podczas II wojny światowej był tylnym strzelcem i wziął udział w ponad trzydziestu misjach. Płakał za

każdym razem, kiedy któreś z nas wyprowadzało się z domu do dużego miasta: Nowego Jorku, Waszyngtonu, Phoenix, Chicago, a nawet Cleveland. Gdyby to zależało od niego, wszyscy nadal mieszkalibyśmy w Ravennie. Tata był pracoholikiem. Nie miał żadnego hobby. Nigdy nie przestawał pracować. Od nas oczekiwał tego samego. Jeśli nie sięgał po pas, naszą karą była praca. Zamieć dom. Umyj podłogę w jadalni. Posortuj gwoździe w warsztacie. O naszym garażu zawsze mówił: „warsztat”. To był pierwowzór hipermarketów budowlanych Home Depot. Jakimś sposobem wiedział, gdzie odłożyć każdą śrubkę, nakrętkę czy gwóźdź. Pięcioro moich braci też musiało się tego nauczyć. Zawsze, kiedy coś przeskrobali, na przykład stłukli lampę podczas bójki w dużym pokoju, tata rzucał wściekłym głosem: „Mam trochę gwoździ do posortowania” i prowadził ich przed stół warsztatowy z ogromnym słoikiem po korniszonach, wypełnionym gwoździami we wszystkich rozmiarach znanych deskom. Kiedy się bawiliśmy, krzyczał: „Idźcie pomóc matce”. Kiedy czytaliśmy, mówił: „Z książek niczego się nie dowiecie”. Wszyscy baliśmy się tych czterech słów: „Mam dla ciebie robotę”. Praca go definiowała. Załamał się, kiedy ją stracił. Nadal nie wiem, jak to się stało. Dyktował mi wielostronicowe tyrady do związku zawodowego, kierownictwa firmy i wszystkich, którzy pozbawili go źródła utrzymania. Nigdy nie odzyskał posady. Mój tata, który miał prawie metr dziewięćdziesiąt wzrostu, kurczył się na moich oczach. Czuł się zagubiony. Mama zaczęła pracować na niepełny etat na nocnej zmianie w wydziale ruchu drogowego, żeby zarobić na rachunki. Mój tata był zdruzgotany. Jego żona pracowała, a on nie. Kiedy zaczęła jeszcze sprzątać w kościele, wpadł we wściekłość. Oskarżył ją, że spędza tam za dużo czasu. Był rozgoryczony. Zareagował tak, jakby miała romans. Niby z kim? Z Bogiem? W końcu założył własną firmę i wszystko wróciło do normy. Zatrudniał moich braci, żeby pomagali mu kłaść dachy, montować instalacje i naprawiać piece. Tak się składało, że zawsze pracował ciężej od nich. Mój tata nigdy nie robił sobie wolnego. Nigdy. Dlatego my też nie mogliśmy odpoczywać, nawet w czasie ferii wiosennych. Nigdy. Żadnych przejażdżek na plażę ani wycieczek do Disneylandu. Przez cały tydzień myliśmy zamrażarkę w piwnicy, szorowaliśmy krzesła w jadalni, wszystkich trzynaście sztuk, albo czyściliśmy boazerię w dużym pokoju. Czy tata lubił swoją pracę? Nigdy się tego nie dowiedzieliśmy. Nie lubił być biedny. Nie lubił być głodny. Lubił zapewniać nam lepsze życie niż to, które rodzice zapewnili jemu. Kiedy po siedemdziesiątce miał zawał, sam pojechał na ostry dyżur, ale wcześniej zdjął z dachu naszego kombi drewniane drabiny, żeby moja mama nie musiała wracać z nimi do domu ze szpitala. Chociaż podziwiałam jego etykę pracy, była ona równocześnie błogosławieństwem i przekleństwem. I tak jest do dziś. Czasem rodzice wpajają nam nawyki, których musimy się oduczyć. Musiało upłynąć dużo czasu, zanim zrozumiałam, że moja praca nie decyduje o mojej wartości. Nadal trudno mi się odprężyć. Nadal czuję się winna, kiedy biorę urlop. Nadal muszę się przemóc,

żeby nie pójść do pracy, kiedy jestem chora. A jeśli zostanę w domu, zwykle wstawiam pranie, wycieram kurze albo porządkuję szuflady, żeby mieć poczucie, że robię coś pożytecznego. Nawet w roku, w którym okazało się, że mam raka piersi i przeszłam dwie operacje, cztery miesiące chemioterapii i sześć tygodni codziennych naświetlań, wzięłam tylko dwa tygodnie wolnego. Ustalałam terminy chemioterapii tak, żeby nie kolidowała z moją pracą. Dzięki temu chorowałam w weekend, a w poniedziałek dochodziłam do siebie i mogłam pojawić się w redakcji. Szlochałam, kiedy w końcu opadłam z sił i musiałam z tym skończyć. Kim byłam, jeśli nie pracowałam? Kim? Dzieckiem Boga, które samo z siebie jest godne szacunku. Pamiętam, jak się żachnęłam, kiedy pewien ksiądz powiedział mi, że Bóg nie dba o to, co robię. „Boga zachwyca sama twoja obecność” – wyjaśnił. Przeszło mi przez myśl, że przecież mogę zaoferować Bogu o wiele więcej. „Twoja obecność znaczy więcej niż twoje osiągnięcia” – powtarzał mi ksiądz. To samo można było powiedzieć o naszym tacie. Jego obecność znaczyła dla nas więcej niż jego praca. Jego obecność, kiedy ciągnął nas po śniegu na saniach z metalowej panwi albo przerywał pracę, żeby zagrać z nami w kickball, albo zabierał nas łowić ryby przy pomocy kijów bambusowych i spławików, albo wracał szczęśliwy z pracy i otwierał drzwi z okrzykiem: „Jestem w domu, szczęściarze!”. Naprawdę byliśmy szczęściarzami. Pomyślałam o tym, kiedy przechodząc pewnego dnia przez warsztat, poczułam zapach trocin. Tak pachniały domki dla ptaków, które pomógł nam zbudować. Mój wzrok padł na nasze wędki i tamte zdezelowane sanie. Zajrzałam pod stół warsztatowy i wyciągnęłam stamtąd dużą papierową torbę. Nie mogłam uwierzyć w to, co znalazłam w środku. Wszystkie kartki z okazji Dnia Ojca, jakie kiedykolwiek od nas dostał. Dawniej martwiłam się, że kiedy zniszczeją dachy, które położył mój tata, i piece, które zainstalował, nic już po nim nie zostanie. Gdy jeździliśmy po okolicy, pokazywał nam każdy swój dach, jakby to było dzieło sztuki, które wyszło spod jego rąk. Ale praca nie była tym, co po sobie pozostawił. Pracownicy fizyczni tacy jak mój ojciec nie zaprzątali sobie głowy marzeniami o zmienianiu świata. Nie wspinali się po drabinie kariery, żeby osiągnąć jakiś wzniosły cel albo zdobyć Święty Graal. Byli zbyt zajęci wspinaniem się po prawdziwej drabinie, żeby zapewnić swoim rodzinom dach nad głową. Mój tata zbudował dla nas drabinę, po której wspięliśmy się wyżej, niż on kiedykolwiek zdołał. To my byliśmy jego Graalem. W każdym z nas zostawił cząstkę siebie, dlatego towarzyszy mi i mojemu rodzeństwu we wszystkim, co robimy. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 27 Przetrzyj szlak temu, kto przyjdzie po tobie

Gdybyś mógł cofnąć czas, co chciałbyś wiedzieć, zanim zacząłeś pracować? Jessica Thomas odpowiedziała na to pytanie w swoim podręczniku pod tytułem Rady na studia dla mojej młodszej siostry. Spisała je i wręczyła siostrze jako prezent z okazji ukończenia szkoły średniej. Jessica miała dwadzieścia trzy lata i studiowała inżynierię biomedyczną na Ohio State University, kiedy postanowiła przetrzeć szlak swojej siostrze. Osiemnastoletnia Rachel zamierzała podjąć studia na uczelni Ohio Wesleyan. Siostry pochodzą z North Olmsted w stanie Ohio. Jessica zebrała wszystko, czego nauczyła się przez poprzednie cztery lata, i podsumowała to na pięciu stronach. Najtrudniejszy jest moment, kiedy odjeżdżają rodzice – napisała. – Ale pamiętaj, będzie tak samo jak wtedy, kiedy miałaś dwa lata i pierwszy raz zostałaś sama z opiekunką, czyli przez jakieś dziesięć minut histeryzujesz, a potem ci przechodzi. Kiedy rodzice odjeżdżają, na kilka minut wpadasz w panikę, bo myślisz: „O nie, teraz muszę sama o wszystkim decydować”. A potem ogarnia cię entuzjazm i zaczynasz patrzeć na to inaczej: „Ale super, wreszcie mogę sama o wszystkim decydować!”. Na pierwszym roku możesz się czuć zagubiona i zdezorientowana. Na drugim masz już wszystko pod kontrolą. Łapiesz się na tym, że mówisz rodzicom: „Wracam do domu”, mając na myśli akademik.

Będąc opiekuńczą starszą siostrą, Jessica chciała pomóc Rachel. Zawarła w swojej instrukcji wszystko, o czym chciałaby wiedzieć na jej miejscu. Czytając ten podręcznik, żałowałam, że nie dostałam takiej ściągawki od czworga starszego rodzeństwa – i że sama nie przygotowałam podobnej dla sześciorga młodszych sióstr i braci. Kiedy miałam dwadzieścia jeden lat, zaszłam w ciążę i rzuciłam studia. Pracowałam w wielu miejscach, żeby zarobić na czynsz, aż w końcu wylądowałam w biurze jako sekretarka. Nigdy nie zapomnę dnia, w którym moja najstarsza siostra, Therese, zmotywowała mnie do powrotu na uczelnię. Dokonała tego jednym zdaniem: „Chcesz przez resztę życia być sekretarką?”. Oczywiście, jeśli uwielbiasz pracować jako sekretarka i świetnie się sprawdzasz na tym stanowisku, to odpowiesz na to pytanie radosnym, gromkim „Tak!”. Ale ja nienawidziłam tej pracy i byłam w niej kiepska. Mimo to poczułam się urażona jej słowami. Jak mogła mnie tak znieważyć? Ale tak naprawdę nikt nie może nas znieważyć. Ona mi tylko przypomniała, że sama czuję się nieważna, bo zrezygnowałam z własnych marzeń. Rodzice nie uczyli nas, jak marzyć. Uczyli nas, jak przetrwać. Mój tata nigdy nie mógł sobie pozwolić na marzenia. Rzucił szkołę po ósmej klasie, żeby utrzymywać rodzinę po tym, jak stracili wszystko w okresie Wielkiego Kryzysu. Przez całe życie nosił gonty i wspinał się po drabinach w palącym słońcu. Zimą naprawiał piece pełne azbestu, który go w końcu zabił. Miał nadzieję, że rodzinną firmę Brett Sheet

Metal przejmie jego pięciu synów, ale żaden z nich nie chciał podjąć się tego niewdzięcznego zajęcia, które przynosiło tak niewiele pieniędzy, a tak wiele ich kosztowało. Moja mama nie poszła na studia. Pracowała jako pomoc pielęgniarska, dopóki nie poznała mojego taty. Był przystojnym kawalerem i pacjentem w jej szpitalu. Przypadkiem (albo i nie) oparzyła go termoforem, więc musiał dłużej zostać na oddziale. Pobrali się i umówili na dziesięcioro dzieci, ale ostatecznie mieli jedenaścioro. Jedno z nas było nieplanowane. Nigdy nie powiedzieli nam które. Było im ciężko, kiedy pierwsze z nas wyjechało na studia. Myślę, że poczuli się opuszczeni albo zdradzeni. Chcieli, żebyśmy wszyscy mieszkali w domu albo przynajmniej w naszym rodzinnym miasteczku. Kiedy moja siostra Patricia dostała stypendium na uniwersytecie Yale, rozmawiali o tym ściszonymi głosami: „Dlaczego musi wyjeżdżać z Ohio?”. Nie rozumieli, jak wiele osiągnęła. Moje rodzeństwo samo wytyczało sobie ścieżki. Pamiętam moją siostrę Therese w zupełnie nietwarzowym, pogrubiającym fartuszku, który nosiła w sklepie spożywczym Acme w naszym rodzinnym mieście. Przez całe studia pracowała tam jako kasjerka. Ona pierwsza poszła na uniwersytet, ale dojeżdżała na zajęcia z domu. Robiła w życiu różne rzeczy. W ostatniej pracy przed emeryturą ratowała życie pacjentów jako pielęgniarka na oddziale intensywnej opieki medycznej. Moja siostra Joan jako pierwsza wyprowadziła się z domu i zamieszkała w akademiku. Nasi rodzice chcieli nas posłać na najbliższą i najtańszą uczelnię, Kent State University, oddaloną o dziesięć kilometrów. Joan była pionierką, która upatrzyła sobie Ohio State University dwie i pół godziny jazdy od domu. To oznaczało, że musi się wyprowadzić i sama utrzymywać. Później Joan zrobiła doktorat z psychologii organizacyjnej na New York University i dziś wykłada na Arizona State University. Mój brat Michael ukończył studia podyplomowe MBA na uczelni Ohio State i został biegłym księgowym. Mary, która wiele lat pracowała w fabryce General Electric, żeby opłacić studia, zdobyła dwa dyplomy magistra i pomogła niezliczonej liczbie ofiar przemocy domowej i osób uzależnionych od narkotyków i alkoholu. Tom długo kładł dachy razem z moim tatą, a potem ukończył studia na Kent State. Dziś zajmuje się wyceną nieruchomości i pracuje w Wydziale Transportu stanu Ohio. Maureen poszła na Bowling Green State University, gdzie studiowała dziennikarstwo. Teraz jest przedstawicielką handlową osiedla spokojnej starości, które zapewnia komfortowe życie emerytom. Patricia uczyła się na uniwersytecie Ohio State, a potem zdobyła dyplom magistra architektury w Yale. Uwielbiam przechodzić obok nowojorskiego budynku, który zaprojektowała. Później stworzyła własną linię strojów kąpielowych o nazwie Veronica Brett, o których napisano w magazynie „O” wydawanym przez Oprah Winfrey. Mark ukończył fizjoterapię na Ohio State i studia podyplomowe MBA, a dziś nadzoruje pracę kilku szpitali w stanie Michigan. Jim studiował księgowość na Kent State, potem wstąpił do Korpusu Pokoju i służył w Uzbekistanie. Dziś jest biegłym księgowym w Waszyngtonie. Matthew, najmłodszy z rodzeństwa, przez całe dzieciństwo rysował komiksy. Był ostatnim z jedenaściorga dzieci i miał więcej odwagi niż my. Kiedyś powiedział rodzicom, że wybiera się pod namiot, a w rzeczywistości pojechał do New Jersey na koncert Bruce’a Springsteena. Innym razem

okłamał ich, że idzie na ryby, a tak naprawdę skoczył ze spadochronem. Ukończył grafikę na Kent State. O tym, jak ciężko było mu utorować sobie własną drogę, dowiedziałam się wiele lat po tym, jak otworzył w Chicago własne studio graficzne, które nazwał Substance. Kiedy mieszkał jeszcze w domu z mamą i tatą, dostał zaproszenie na rozmowę kwalifikacyjną w Chicago. Na koniec przedstawiciel firmy zapytał: „Czy może pan zacząć za dwa tygodnie?”. Matthew zgodził się, nie mając pojęcia, jak przekaże rodzicom wiadomość o tak szybkiej wyprowadzce. Nie wiedział, jak im powiedzieć, że po wychowaniu jedenaściorga dzieci teraz zostaną we dwójkę w pustym gnieździe. Nie wiedział, jak znajdzie mieszkanie ani jak sobie poradzi w nowym mieście. Przenosiny z Ravenny w stanie Ohio (dwanaście tysięcy mieszkańców) do Chicago (2,7 miliona) wydają się jak wycieczka na Księżyc, jeśli się wcześniej tego nie dokonało. Żałuję, że nie mogłam mu pomóc, ale byłam wtedy zbyt zagubiona, żeby przetrzeć szlak następnemu wędrowcowi. Nie wiedziałam nawet, że to moje zadanie. Teraz już wiem. Wszyscy to wiemy. Każde z mojego rodzeństwa przetarło szlak dla dzieci z kolejnego pokolenia. Drugie piętro poprzedniego domu, w którym mieszkaliśmy z mężem, służyło jako odskocznia najpierw naszym dzieciom, a potem mojej siostrzenicy Rachel, która rzuciła pracę w Dayton, żeby przyjechać do Cleveland. Zatrudniła się w Muzeum Rock’n’Rolla, potem znalazła mieszkanie i poznała miłość swojego życia, a teraz mieszka niedaleko ze swoim mężem i synem. Mój bratanek Michael robi doktorat. Wie, że to możliwe, bo jego ciotka ukończyła studia doktoranckie. Jego siostra Leah grała kiedyś w orkiestrze dętej w swoim liceum w Garrettsville w stanie Ohio o populacji 2 329 osób. Dziś należy do orkiestry dętej uczelni Notre Dame, a w telewizji oglądają ją miliony widzów. Właśnie zdobyła dyplom magistra terapii tańcem w Bostonie. Jej brat Luke występował w przedstawieniach teatralnych w liceum, później przez wakacje mieszkał w naszym domu, żeby pracować jako opiekun obozu teatralnego, napisał sztukę, a w kolejne lato uczył się w szkole aktorstwa Stella Adler Studio w Nowym Jorku. Później ukończył aktorstwo na Baldwin Wallace University. Nadal jestem pełna podziwu dla dziesięciorga moich braci i sióstr. Każde z nich opuściło nasz dom, żeby realizować swoje marzenia. Stare powiedzenie „Celuj w Księżyc, bo nawet jeśli chybisz, znajdziesz się wśród gwiazd” świetnie opisuje moje rodzeństwo. Dla mnie są gwiazdami, które oświetlają drogę kolejnemu pokoleniu gwiazd. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 28 To, że ktoś podąża inną ścieżką niż ty, nie znaczy jeszcze, że się zgubił

Kiedy moja córka miała dwadzieścia trzy lata, dopadła ją chandra. Jej koleżanka, która mieszkała na Manhattanie, rozważała przeprowadzkę do Los Angeles. Inna znajoma, która wychowała się w Kent, przenosiła się do Atlanty. Życie jej przyjaciółek, które wychodziły za mąż, kręciło się wokół małżeństwa. Życie jej przyjaciółek, które były w ciąży, kręciło się wokół macierzyństwa. Gabrielle przeżywała kryzys ćwierćwiecza. Dotyka on ludzi po dwudziestce, którzy próbują jakoś ułożyć sobie życie, ale mają wrażenie, że wszyscy wokół radzą sobie lepiej od nich. Sądziłam, że moja córka jest osamotniona w swoich rozterkach, dopóki nie pokazała mi anonimowego e-maila, krążącego wśród jej przyjaciół. Zawierał odpowiedź na pytanie: „Po czym poznać, że jesteś dorosły?”. Trzymasz w lodówce więcej jedzenia niż piwa. Słyszysz swoją ulubioną piosenkę w windzie. Nie wiesz już, o której zamykają Taco Bell. Nie ucinasz już sobie drzemki od południa do osiemnastej. Zamiast stu trzydziestu dni wakacji masz tydzień wolnego.

Moją córkę dobijał ostatni punkt na tej liście. Dawniej w każde wakacje pracowała… nad opalenizną. Teraz pierwszy raz w życiu miała prawdziwą pracę od dziewiątej do siedemnastej, w której nie było czasu na codzienne wygrzewanie się w słońcu przez dwie godziny. Uwielbiała to, co robiła, ale nie mogła się pogodzić z tym, że już do końca życia będzie spędzała osiem godzin dziennie w biurze. Pamiętam chwilę, kiedy w pełni uświadomiła sobie, co oznacza koniec studiów. Powiedziała do mnie wtedy: „To teraz będę musiała pracować latem już do końca życia?”. W chwili ukończenia studiów moja córka była zaręczona ze wspaniałym mężczyzną. Jej plan zakładał, że dyplom z komunikacji społecznej, który kosztował nas 50 tysięcy dolarów, zapewni jej świetną pracę, a na razie będzie mieszkać w domu, żeby oszczędzać na ślub mający się odbyć jesienią. Jak to się mówi, życie to coś, co dzieje się wtedy, gdy jesteś zajęty snuciem planów na przyszłość. Wszystko potoczyło się inaczej. Po czterech miesiącach Gabrielle rzuciła pracę, w której musiała harować po dwanaście godzin za ośmiogodzinne wynagrodzenie. Później, gdzieś między rezerwowaniem sali weselnej a szukaniem sukni, zdała sobie sprawę, że nie jest gotowa na ślub, i oddała narzeczonemu pierścionek. Znalazła inną pracę, ale nie była pewna, co dalej. Szukała mieszkania, ale przy swoich zarobkach nie miała dużego wyboru. Usiłowała zbudować dla siebie nowe życie po tym, jak jej plan legł w gruzach. Krótko mówiąc, dryfowała bez celu. Próbowałam być dla niej kotwicą, ale to nie pomagało jej ruszyć naprzód. Podobało mi się, że jest

w domu i możemy razem oglądać powtórki serialu Przyjaciele, wypróbowywać nowe przepisy albo chodzić na długie spacery. Ale któregoś tygodnia przestraszyła mnie, bo zaczęła sprawdzać loty do Atlanty i Nowego Jorku. Bałam się, że myśli o przeprowadzce, więc zasugerowałam, żeby najpierw kupiła mieszkanie tutaj. „Nie chcę utknąć w tym mieście na zawsze” – westchnęła. Utknąć w tym mieście? Przypomniałam jej, że mieszka w Cleveland, krainie nieograniczonych możliwości znanej z Muzeum Rock’n’Rolla, luksusowej dzielnicy Flats i drużyny baseballowej Cleveland Indians, a nie jakiejś zapadłej mieścinie, w której nie ma nic do roboty. Przewróciła oczami. Każde miasto, w którym mieszkają twoi rodzice, wydaje ci się za małe. Zbyt długie zwlekanie z wyprowadzką z domu nie służy dorosłym dzieciom. Ani rodzicom. Nasza nadopiekuńczość niszczy życie towarzyskie dziecka i nie pozwala mu się usamodzielnić. Myślałam, że pomagam córce, zapewniając jej poduszkę finansową. Okazało się, że Gabrielle się pod nią dusiła. Chciałam jej powiedzieć, że nic się nie stanie, jeśli popełni błąd, zaryzykuje, wybierze coś dla siebie – miasto, karierę, faceta, hobby – i zbuduje wokół tego życie. Nie będzie idealne. Nie może takie być. Życie jest chaotyczne. Ludzie przeceniają wartość planów długoterminowych. Większość rzeczy, które zaplanowałam w życiu, nigdy nie doszła do skutku. Najważniejsze wydarzenia były dla mnie całkowitą niespodzianką. I jak dotąd moje życie układa się lepiej, niż mogłabym to sobie wymarzyć. Pewnego dnia Gabrielle zrozumie, że świat stoi przed nią otworem. Ale w tamtym momencie moje życiowe mądrości nie mogły jej pomóc. Przyszedł czas, żeby odkryła własne. Nie musiałam rysować jej mapy, świetnie poradziła sobie sama. Wytyczyła własną ścieżkę, wsłuchując się w głos swojego, a nie mojego serca. Czasem musisz zgubić drogę, żeby odnaleźć samego siebie. Tak zrobił mój bratanek Michael po ukończeniu studiów licencjackich. Miał plan: trzech facetów, furgonetka i mapa. Nie wydawało mi się to zbyt rozsądne, ale Michael chciał w ten sposób dojechać z Ohio do University of New Mexico, gdzie dostał się na studia magisterskie. Zakładał, że dwudziestosześciogodzinną trasę z Garrettsville w stanie Ohio do Albuquerque pokona w zaledwie trzy dni. Naoglądałam się za dużo kina niezależnego, żeby uznać to za dobry pomysł. Chłopakowi z długimi włosami i trzema gitarami w samochodzie z rejestracją z Ohio może się wiele przytrafić w drodze do Nowego Meksyku. Chciałam oszczędzić mu problemów, kiedy samochód się zepsuje, zabraknie mu pieniędzy albo zabłądzi. Dlatego złożyłam mu pewną propozycję. W prezencie z okazji ukończenia studiów chciałam kupić mu bilet lotniczy do Nowego Meksyku. Podekscytowana, przedstawiłam mu moją ofertę. Odrzucił ją bez mrugnięcia okiem. Wolał wybrać się w tę trasę z kumplami furgonetką przyjaciela. Jaki miała przebieg? Nie wiedział. Czy był objęty ubezpieczeniem? Nie wiedział. W jakim stanie była furgonetka?

Nie wiedział. Stale miałam przed oczami wizję, jak stoi zagubiony w jakimś zapomnianym przez Boga i ludzi miejscu. Ale nie mogłam go powstrzymać. Niedługo potem wsiadłam do samochodu, bo wybieraliśmy się z mężem na plażę. Bruce chciał się upewnić, że tym razem nie zgubimy się jak rok wcześniej (siedziałam za kierownicą), więc kupił GPS. Nie miałam nic do powiedzenia. W końcu wtedy to ja przegapiłam zjazd z autostrady i zorientowałam się dopiero po półgodzinie. GPS – ekranik przyklejony do przedniej szyby – na którym w trakcie jazdy mapa przesuwała się na ekranie. Jeśli skręciłeś w złym miejscu, urządzenie nakazywało zawrócić. „Za siedemset metrów skręć w lewo na autostradę” – instrukcje wydawał kobiecy głos. Po mniej więcej dwudziestu minutach miałam ochotę jej wyjaśnić, gdzie może sobie wsadzić swoje polecenia. Nie lubię, jak ktoś co pięć minut mówi mi, jak mam jechać, a już szczególnie jakaś nieznajoma z brytyjskim akcentem, która każdą międzystanówkę nazywa autostradą. „Czy to nie wspaniałe!?” – zawołał radośnie mój mąż. Nie. GPS doprowadzał mnie do furii. Bruce chrapał na miejscu pasażera, ufając, że jakiś anonimowy kompas doprowadzi nas do celu. „To nic strasznego, zabłądzić” – pomyślałam nadąsana. W ten sposób można sobie przedłużyć wakacje. Któregoś roku zgubiliśmy drogę, za to znaleźliśmy piękny punkt widokowy nad doliną rzeki Shenandoah. Kiedy indziej trafiliśmy na wąską dróżkę, zaznaczoną na mapie cieniutką kreską. Zobaczyliśmy na niej znak z wielką literą L. Labirynt? Nie. Chodziło o starą autostradę Lincolna. Zdawszy sobie z tego sprawę, mój mąż bardzo się ożywił. Jego stryjeczny dziadek, Mike Singer, przeszedł tędy z New Jersey do San Francisco w 1914 roku. Jego syn miał wtedy osiemnaście lat. Ależ to musiała być wyprawa. Ogromna góra rysująca przed nami nie wyglądała już tak onieśmielająco, kiedy wyobraziliśmy sobie, jak się po niej wspina. Niestety teraz, rok później, nasz GPS nie pozwolił nam zboczyć z trasy ani zmarnować nawet minuty. Mój mąż drzemał szczęśliwy, ale ja czułam, że te perfekcyjne wskazówki czegoś mnie pozbawiły. W Ameryce jest tyle miejsc, które warto zobaczyć. Dziś, w dobie aplikacji MapQuest, map Google i GPS-ów, sztuka błądzenia odchodzi w niepamięć. Tęsknię za czasami, kiedy człowiek ufał, że do celu zaprowadzi go mapa i pracownik stacji benzynowej. Albo wskakiwał po prostu do samochodu i kierował się swoim wewnętrznym kompasem. Myślałam o tym, żegnając się z Michaelem. W międzyczasie jego plany zdążyły się zmienić. Z trzech facetów i furgonetki zostało dwóch facetów i samochód osobowy. Właściciel furgonetki się wycofał. Ale zamiast kolejnych dobrych rad dałam Michaelowi mój atlas pełen stanów, których jeszcze nie zwiedziłam. Już się nie martwiłam, że zabłądzi. Prawdę mówiąc, zazdrościłam mu. Zmieścił cały swój dobytek na tylnym siedzeniu Dodge’a Neona i nikt mu nie mówił, w którym miejscu ma wjechać na autostradę. Okazało się, że zabłądził już godzinę po wyjeździe, jeszcze zanim przekroczył granicę Ohio. Potem

w samochodzie zepsuł się układ wspomagania i klimatyzacja, więc pocili się całą drogę do Albuquerque. Zgubił drogę, ale podczas tej podróży odnalazł siebie. Dziś kończy studia magisterskie na wydziale filozofii i jest gotów zacząć doktorat. Nie wie, jak potoczy się jego życie, ale na pewno wytyczy własną ścieżkę i zrobi to po swojemu. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 29 Rozszerz swoją strefę komfortu, żeby poprawić komfort życia innych

Kilka minut przed moim wystąpieniem na konferencji biznesowej, na którą zostałam zaproszona jako główna prelegentka, podeszła do mnie jakaś kobieta, chcąc o coś zapytać. Była tłumaczką na tej konferencji, która odbywała się na miejscowym uniwersytecie, i chciała wiedzieć, czy może przekładać mój wykład na język migowy dla niedosłyszących i głuchych członków publiczności. Obawiała się, że będzie mnie rozpraszać, ale bardzo zależało jej na tym, by przekazać im moje słowa. Zapewniłam ją, że to żaden problem. Ostrzegłam tylko, że mówię dość szybko, więc może mieć problemy z nadążeniem. Roześmiała się. Miałyśmy kilka minut, więc zapytałam, dlaczego zainteresowała się językiem migowym. Myślałam, że któryś jej rodziców albo członków najbliższej rodziny był głuchy albo miał problemy ze słuchem. Opowiedziała mi wtedy wspaniałą historię, która zapadła mi w pamięć. Kiedy miała czternaście lat, pracowała w wakacje w lodziarni. Któregoś dnia do sklepu wszedł mężczyzna z kartką z napisem: „Jeden duży rożek czekoladowy”. Wydał jej się trochę dziwny, ale obsłużyła go. Za każdym razem, kiedy przychodził do lodziarni, podnosił kartkę z tym samym zamówieniem: „Jeden duży rożek czekoladowy”. W końcu zrozumiała, że mężczyzna był głuchy. Wypożyczyła z biblioteki podręcznik języka migowego i zaczęła się uczyć. Pół godziny zajęło jej, zanim opanowała jedno pytanie z myślą o swoim kliencie. Następnym razem, kiedy pojawił się w lodziarni, zamigała do niego słowa: „Co podać?”. Wprawiła go w osłupienie. Był tak oszołomiony, że wyszedł z lodziarni bez swojego rożka czekoladowego. Czyżby pomyliła słowa? Może czymś go uraziła? Kilka minut później wrócił, prowadząc ze sobą kilku głuchych przyjaciół. Weszli do lodziarni, a mężczyzna spojrzał na dziewczynkę i coś do nich zamigał. Wtedy wszyscy popatrzyli na nią i rozpłakali się ze wzruszenia. Ja też się rozpłakałam, kiedy usłyszałam, że dziś ta dziewczynka tłumaczy na język migowy i wykłada go na uniwersytecie. Kiedy rozszerzamy swoją strefę komfortu, żeby poprawić komfort życia innych, może się zdarzyć coś wspaniałego. Czasem nie musimy szukać dla siebie ścieżki kariery, bo to ona nas znajduje gdzieś poza naszą strefą komfortu. Dla Annette Fisher strefą komfortu był salon sukien ślubnych. Prowadziła go, dopóki nie zaoferowała się zaopiekować zwierzętami na farmie koleżanki, która wyjeżdżała na urlop. Karmiąc zwierzęta, Annette

zauważyła, że jeden z rogów boksu jest zasnuty pajęczynami. Kiedy je zmiotła, odkryła pod spodem chorą świnkę. Miała wzdęty brzuch, była zaniedbana, a jej nogi wyglądały na złamane. Zwierzę nie miało sierści i nie mogło chodzić. Okazało się, że kiedyś była tłusta i szczęśliwa, dopóki ktoś jej nie upuścił, zdejmując ją z ciężarówki. Na początku kariery Annette pracowała jako graficzka. Potem przez jedenaście lat była właścicielką agencji reklamowej, w międzyczasie wyszła za mąż i kupiła kilka akrów ziemi, a teraz miała salon sukien ślubnych. Osiągnęła wszystkie swoje cele zawodowe w wieku dwudziestu sześciu lat, ale czegoś jej brakowało. Moment olśnienia przyszedł tego dnia, kiedy zabrała chorą świnkę do pracy, żeby podać jej lekarstwo. Jej klientka, przyszła panna młoda, była zdenerwowana, że suknia od Alfreda Angelo, którą mierzyła, nie pasuje do jej butów i torebki. Annette przeniosła wzrok z kobiety w eleganckiej sukni na zwierzę i zdała sobie sprawę, że wolałaby pracować ze świnką. „W ogólnym rozrachunku nikogo tak naprawdę nie obchodzi, czy buty pasują ci do sukienki” – powiedziała mi Annette. Po powrocie z urlopu właścicielka farmy zapytała Annette, ile jest jej winna za opiekę nad zwierzętami. Annette odparła: „Może po prostu dasz mi w zamian tę kaleką świnkę?”. Myśl o tej śwince nie dawała jej spokoju. Annette zastanawiała się, na ilu farmach są takie zwierzęta jak ona – zaniedbywane, maltretowane albo zapomniane w ciemnych, śmierdzących boksach. Zamknęła salon sukien ślubnych i otworzyła schronisko dla zwierząt gospodarskich. Nazwała je The Happy Trails („Szczęśliwe tropy”). Annette rozpieszczała tę świnkę, dopóki Janice nie zmarła siedem lat później, w 2007 roku. Nazywa Janice założycielką Happy Trails. Annette karmiła ją miętówkami, a Janice dożyła swoich dni w małym drewnianym domku z lampami grzewczymi. Spała pod grubą różową kołderką, a na ścianie obok jej posłania wisiał kalendarz ze zdjęciami świnek w prowokacyjnych pozach. Od tamtej pory Annette rozbudowała schronisko dla zwierząt gospodarskich Happy Trails w Ravennie w stanie Ohio, moim rodzinnym mieście. Kiedy wieść o nim się rozniosła, policja i organizacje opieki nad zwierzętami takie jak Humane Society czy Animal Protective League zaczęły przywozić jej katowane i zaniedbane zwierzęta. Na farmie są stodoły pełne świń, koni, kaczek, gęsi i kurczaków. Happy Trails uratowało ponad cztery tysiące zwierząt. Ta organizacja non profit znajduje stałe i tymczasowe domy dla zwierząt gospodarskich. Wolontariusze czyszczą boksy, naprawiają ogrodzenia, budują szałasy i rozładowują siano. Misją farmy jest ratowanie, rehabilitacja i adopcja maltretowanych, zaniedbywanych i porzuconych zwierząt przywiezionych przez policję, takich jak czterdzieści kogutów trenowanych do nielegalnych walk w Cleveland. Mężczyzna na biwaku znalazł Wilbura, prosiaczka, który wyglądał, jakby ktoś kopał go jak piłkę. Kurczak o imieniu Bronson został wyrzucony z samochodu na autostradzie w Cleveland. Barney, koń pociągowy we wspólnocie amiszów, nabawił się urazu kręgosłupa i nie mógł dłużej pracować. Świnka Maria uciekła z rzeźni w Mogadore. Prosiaka zwanego Pan Bojangles ktoś zostawił na parkingu przed szkołą w środku zimy. Annette oprowadziła mnie po dziesięcioakrowej farmie. Pokazała mi świnkę otuloną śpiworem.

Asbury miała wokół brzucha bruzdę po wężu ogrodowym. Ktoś przewiązał ją nim, kiedy była mała, i już go nie zdjął. Z czasem szlauch wrósł w jej ciało i musiał go usunąć chirurg. Poznałam też Joy, krowę rasy holsztyno-fryzyjskiej, która myśli, że jest kucykiem. Mając pięć tygodni, przymarzła do ziemi. Odłamał się jej kawałek ogona. Widok tych zwierząt rozdzierał mi serce, dopóki nie zobaczyłam, jak mocno Annette kocha je wszystkie. Dzięki jej miłości wracają do życia i mogą znaleźć kogoś, kto da im dom na stałe. Annette jest dozgonnie wdzięczna śwince Janice, która odmieniła jej życie, rozszerzając jej strefę komfortu. Annette używa różowego błyszczyka i czarnej kredki do oczu; nosi srebrne kolczyki, zakurzony niebieski płaszcz i buty robocze umazane lepiej nie mówić czym. Przeszła daleką drogę od salonu sukien ślubnych, ale uwielbia tę pracę. Można powiedzieć, że lubi się uświnić. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 30 Na jachcie się nie narzeka

Zanim znów zaczniesz narzekać na codzienną harówkę zwaną pracą, zastanów się, jak wyglądałoby twoje życie, gdybyś nie mógł pracować? Wszyscy znamy powiedzenie: „Jeszcze nikt na łożu śmierci nie powiedział: »Żałuję, że nie spędzałem więcej czasu w biurze«”. Sama tak mówiłam, dopóki nie spotkałam osoby, która naprawdę mogłaby wypowiedzieć te słowa. Susan przez całe życie marzyła tylko o tym, żeby pracować. Kiedy inne nastolatki fantazjowały, jak będą wyglądać w sukni ślubnej, ona wyobrażała sobie siebie w granatowych szpilkach, spódniczce w szkocką kratę, białej bluzce i sweterku, z teczką w dłoni. „Skórzaną teczką z monogramem – uściśliła. – Taką osobą chciałam zostać. Nigdy nie marzyłam o byciu czyjąś matką ani żoną, chociaż nie ma w tym nic złego”. Susan ukończyła studia na wydziale komunikacji społecznej i historii na Ithaca College w Nowym Jorku, a w 1976 roku zapisała się na studia podyplomowe, żeby zdobyć dyplom MBA na University of New Hampshire. Cztery tygodnie przed rozpoczęciem zajęć lekarz zdiagnozował u niej stwardnienie rozsiane. Miała dwadzieścia pięć lat. „Ziemia usunęła mi się spod stóp” – powiedziała, a każda z sylab w tym zdaniu była jak cios prosto w serce. Jej życie już nigdy nie było takie jak wcześniej. Kiedy ją poznałam, miała czterdzieści dziewięć lat i siedziała skulona na czarnym wózku inwalidzkim w swoim domu w Shaker Heights w stanie Ohio. Nie przypominała tej tryskającej energią kobiety sukcesu, która uwielbiała kupować aktówki i garsonki. Wyglądała niemal dziewczęco w żółtej sukience w dmuchawce, dopasowanych kolorem skarpetkach i błyszczących białych tenisówkach bez śladów zużycia. Nie mogła już gestykulować, dlatego podkreślała wypowiadane słowa ruchami brązowych oczu i ciemnych brwi. „Moje ograniczenia? Od czego by tu zacząć… Kiedyś byłam praworęczna. Teraz jem lewą dłonią. Nie mogę stać. Mam opiekunkę. Nie umiem pokroić sobie jedzenia. Ostatni raz zapięłam sobie guziki w koszuli w 1982 roku” – wyliczała. Susan nie może sama przesunąć swojego wózka inwalidzkiego, otworzyć listu, prowadzić samochodu ani podnieść długopisu, który jej upadnie. Umilkła na chwilę, zastanawiając się, jakie umiejętności jej pozostały, a potem rzuciła: „Mam niewyparzony język i jedną dłoń” – jakby puentowała dowcip. „Słuchaj, nie czuję się skrzywdzona przez los. Po prostu wolałabym żyć inaczej – wyjaśniła. –

Zostałam pozbawiona wielu rzeczy, ale życie jest niesprawiedliwe. Trzeba sobie radzić tak, jak się umie. Nie zazdroszczę innym ich życia, tylko chciałam mieć własne”. Ukończyła tamten kurs MBA i pracowała w dziale informatycznym Cleveland Clinic. Rodzice musieli przychodzić do niej o szóstej rano, żeby pomóc jej się ubrać, a potem wsadzić ją do samochodu. W pracy ktoś musiał wyjąć ją z samochodu i zanieść do biura. „Ludzie z mojego działu byli wyjątkowi – wspomina. – Bez nich bym sobie nie poradziła”. Przestała pracować ponad dziesięć lat temu, kiedy stało się to za trudne. Odkąd jej życie nie kręci się wokół pracy, Susan udziela się społecznie w całym mieście. Kiedy ją zapytałam, za czym ze świata pracy tęskni, na jej twarzy pojawił się wyraz czułości, jakby wspominała dawnego kochanka. „Była w tym pewna godność i elegancja… i kolczyki z perłami, takie małe, gustowne. Miało się autorytet. Było się dobrym w tym, co się robiło – odpowiedziała, jakby mówiła o kimś innym. W pewnym sensie tak było. – Potrzebuje się być częścią czegoś większego od siebie. Tęskni się za pomysłami i wyzwaniami. Za koniecznością podejmowania decyzji. Praca daje powód do życia… Tęsknię za kontaktami z ludźmi. Tęsknię za normalnością”. Miała jedną radę dla tych, którzy narzekają na korki w godzinach szczytu, pracę do późna i zrzędliwego szefa: „Ceńcie to, co macie”. Po tym spotkaniu spojrzałam na pracę z nowej perspektywy i poczułam ogromną wdzięczność. Ciekawe, jak wyglądałaby nasza praca, gdybyśmy patrzyli na nią wyłącznie przez pryzmat wdzięczności. Co by się stało, gdybyśmy praktykowali wdzięczność każdego dnia i dostrzegali we wszystkich i wszystkim dary, którymi są w istocie? Pewnie zdalibyśmy sobie sprawę, że w porównaniu z resztą świata większość z nas siedzi na luksusowym jachcie. Wiele z tych rzeczy, na które narzekamy, dla kogoś innego jest szczytem marzeń. Jazda w ślimaczym tempie do pracy przez korki? Arogancki szef? Irytujący współpracownik? Niska wypłata? Człowiekowi, który nie może pracować albo znaleźć pracy, to wszystko wydaje się darem. Na stronie www.waterislife.com można obejrzeć świetny film, na którym mieszkańcy krajów trzeciego świata czytają narzekania mieszkańców krajów pierwszego świata. Chłopczyk siedzący w kopcu piasku mówi: „Nienawidzę, kiedy skórzane siedzenia w moim samochodzie nie są podgrzane”. Kobieta stojąca nad rzeką, w której inne kobiety piorą ubrania, stwierdza, że nie znosi, „kiedy ciuchy leżą w pralce tak długo, że zaczynają śmierdzieć”. Chłopczyk z kozą lamentuje: „Nie cierpię schodzić na dół po ładowarkę”. Film kończy napis: „Problemy pierwszego świata to nie są prawdziwe problemy”. Moja przyjaciółka Connie zawsze mi przypomina: „Na jachcie się nie narzeka”. W porównaniu z większością ludzi na świecie, zwłaszcza bezrobotnych bez szans na etat, wielu z nas pławi się w luksusie. Są takie dni, kiedy skarżę się na redaktora, który zmienił mój tekst, chociaż powinnam być wdzięczna, że mogę się utrzymywać z pisania. Zdarza się, że marudzę, wypełniając formularz zwrotu kosztów dojazdu do pracy, a przecież mam szczęście, że redakcja co miesiąc refunduje mi te wydatki. Kiedy spojrzysz na swoją pracę przez pryzmat wdzięczności, zrozumiesz, że masz za co dziękować. Może nie przypominać jachtu. Może wyglądać raczej na małą motorówkę, kajak albo tratwę ratunkową,

ale dopóki masz pracę, utrzymujesz się na powierzchni. Więc uszy do góry, a twoje horyzonty będą się poszerzać każdego dnia. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 31 Nikt nie może pozbawić cię energii bez twojej zgody

Rachunki za gaz do ogrzania naszego starego domu robiły się coraz wyższe, więc postanowiliśmy sprawdzić, którędy uchodzi ciepło, żeby móc uszczelnić ściany. Mój przyjaciel Bill przyszedł do nas ze swoim specjalnym termometrem na podczerwień, który wyglądał jak mały żółty pistolecik. W miejscu, w które go wycelował, na ścianie pojawiała się czerwona kropka, a termometr wskazywał temperaturę danego fragmentu ściany. Bill skierował pistolet na próg przed tylnymi drzwiami. Temperatura przy podłodze wynosiła sześć stopni. Zimne powietrze wdzierało się przez drzwi. Jedna ze ścian miała jedenaście stopni, druga – dwadzieścia. Z tym pistolecikiem łatwo było określić, skąd biorą się nasze problemy. Kiedy znaleźliśmy wszystkie przyczyny straty ciepła, uszczelniliśmy i ociepliliśmy ściany. Nasze miesięczne rachunki za gaz spadły ze stu osiemdziesięciu pięciu dolarów do stu osiemnastu. Przez całą zimę w domu było ciepło i przytulnie. Przydałoby się jeszcze urządzenie, pozwalające sprawdzić, którędy z nas samych uchodzi energia. Wyobraź sobie, o ile wydajniej byś pracował, gdybyś mógł zatkać wszystkie szczeliny, którymi się wymyka. Wyobraź sobie, że przyjmujesz tylko te projekty, które rozpalają ci krew w żyłach. Wyobraź sobie, jakbyś się czuł, gdybyś dobierał sobie tylko takich przyjaciół, partnerów i współpracowników, którzy rozniecają w tobie zapał zamiast go gasić. Są takie dni, kiedy przeżywam osobisty kryzys energetyczny. Dni, kiedy czuję, jak opuszczają mnie siły, i łapię się na słowach: „Ledwo żyję… Jestem taka wykończona… Zaraz zasnę na stojąco”. Słyszałam, że to, jak wykorzystujesz swoją energię, ma większe znaczenie niż to, jak wykorzystujesz swój czas. Zamiast na zarządzaniu czasem ludzie skupiają się teraz na zarządzaniu energią. Którędy uchodzi z ciebie energia? Kiedy namierzysz te miejsca, możesz je uszczelnić. Sama szybko odkryłam własne, gdy postanowiłam ich poszukać. Trwonię energię, sprawdzając raz po raz pocztę elektroniczną, Facebooka i Twittera. Tracę ją, kiedy nie jem śniadania i lunchu. Energia opuszcza mnie, kiedy plotkuję, narzekam, krytykuję, obwiniam i wątpię. Uchodzi, kiedy reaguję pod wpływem chwili i daję się ponieść emocjom, zamiast poczekać i odpowiedzieć komuś spokojnie. Ulatnia się, kiedy przeglądam bez końca te same dokumenty i przekładam je z miejsca na miejsce na biurku. Znika, kiedy moje myśli błądzą bez celu, wprowadzając zamęt w mojej głowie. Zużywam energię, kiedy do późna gram w sudoku albo oglądam film, który widziałam już dwadzieścia razy, na przykład Narzeczony mimo woli, Dziewczyna z Alabamy albo Mój chłopak się żeni. Kiedy

wciąż mówię: „Tak” i mimo zmęczenia wymagam od siebie coraz więcej. Kiedy czytam przerażające wiadomości, które na wiele godzin odbierają mi spokój. Kiedy słucham o tragediach, które mnie nie dotyczą. Wciąż dokładam sobie obowiązków, wpisując kolejne zadania do kalendarza, jakby dzień mógł trwać dłużej niż dwadzieścia cztery godziny, a tydzień mieć więcej niż siedem dni. Nie jestem w tym odosobniona. Swój sprzęt elektroniczny traktujemy lepiej niż własne ciała. Co noc podłączamy telefony komórkowe do ładowarek, ale sami rzadko śpimy dość długo, żeby naładować własne baterie. Na szczęście kiedy zlokalizujemy, którędy uchodzi z nas energia, możemy uszczelnić te miejsca. Oto moje sprawdzone sposoby: Modlitwa i medytacja. To najważniejszy punkt na mojej liście – każdego ranka czerpię siłę od Boga, nieskończonego źródła energii. Na biurku, w samochodzie i na lustrze przyklejam sobie afirmacje, które przypominają mi, żebym była najlepszą wersją siebie. Ważne, żeby dobrać do swojego życia odpowiednią ścieżkę dźwiękową. Ja jestem wielką fanką muzyki country. Kiedyś większość piosenek opowiadała o nieszczęśliwej miłości, kłamstwach, zdradach i doznanych krzywdach. Mieliśmy nawet taki żart: „Co usłyszysz, jeśli puścisz płytę z muzyką country od tyłu? Historię o mężczyźnie, który odzyskał psa, ciężarówkę i żonę”. Dziś słucham takich piosenek country, które napełniają mnie nadzieją i radością. Staram się robić tylko jedną rzecz naraz. Kiedy jem obiad, to jem obiad. Nie czytam równocześnie gazety, nie skaczę po kanałach, nie korzystam z internetu, iPhone’a czy iPada. Dobrze jest narzucać sobie własne terminy załatwienia różnych spraw. Jeśli w rzeczywistości dysponuję na coś nieograniczonym czasem, sama wyznaczam sobie jakiś nieprzekraczalny termin. W ten sposób nie zabieram się tygodniami do danego projektu, felietonu czy rozdziału książki i nie marnuję wielu godzin na szukanie niepotrzebnych informacji w internecie. Stosuję też zasadę STOP. Pilnuję, żeby nie czuć się zbyt samotna (S), trudna w obyciu (T), osłabiona (O) i przemęczona (P). Nauczyli mnie tego moi przyjaciele z grupy AA. Wielu ludzi codziennie oszczędza czas na lunchu. Są zbyt zajęci, żeby jeść. To przecież absurd. Zanim zgodzę się na kolejny projekt, burzę mózgów albo cokolwiek, czemu będę musiała poświęcić dużo czasu, konsultuję się z moim doradcą do spraw odmawiania. Moja siostra Joan pomaga mi realnie ocenić moje możliwości i znaleźć czas na to, co chcę robić, a nie tylko na to, co „powinnam”. Uwielbiam te słowa Anne Lamott: „W życiu kieruję się prawdą, że »Nie« to odpowiedź pełnym zdaniem”. Amen, siostro. Uczę się mówić: „Nie” moim największym złodziejom czasu i energii w pracy, którymi są: E-mail. Zamiast obsesyjnie sprawdzać wiadomości, kiedy nie mam czasu na nie odpowiedzieć (co oznacza, że i tak będę musiała przeczytać je ponownie), od razu odpisuję na każdy e-mail i go kasuję.

Papiery. Jak to możliwe, że mnożą się na moim biurku? Ktoś nauczył mnie, jak sobie z tym poradzić – za każdym razem, kiedy bierzesz do ręki jakiś dokument, przeszyj go w rogu zszywką. Kiedy na kartce jest trylion zszywek, to znak, że unikasz załatwienia tej sprawy. Zajmij się nią i zarchiwizuj dokument albo go wyrzuć. Niespokojne duchy. W każdej pracy jest kilka takich osób, które wprowadzają nerwową atmosferę. Wyczuwasz ich obecność, jeszcze zanim ich zobaczysz. Swoim plotkowaniem i zawiścią stale stwarzają problemy tam, gdzie ich nie ma, i chcą, żebyś przyłączył się do ich walki z wyimaginowanymi wrogami. Nie daj sobie zamącić w głowie i trzymaj się od nich z daleka. Mówienie: „Tak” tylko po to, żeby ktoś był zadowolony. Dawniej zgłaszałam na zebraniach różne pomysły tylko po to, żeby zaimponować innym, a później orientowałam się, że nie mam czasu ani ochoty ich realizować. Prokrastynacja. Bardzo często odkładam najważniejsze zadania na swojej liście na później ze strachu. Mój niepokój narasta, aż w końcu chmury wątpliwości całkiem zasnuwają mój umysł i nie potrafię już skupić się na niczym innym. Dlatego staram się załatwiać najważniejsze sprawy na początku, żeby mieć je z głowy. Jeśli nie potrafisz powiedzieć: „Nie”, policz, ile cię będzie kosztować, jeśli powiesz: „Tak”. Zawsze musisz poświęcić swój czas albo energię, albo jedno i drugie. Kiedyś często przemawiałam publicznie. Sytuacja zaczęła wymykać mi się spod kontroli, bo do tego pisałam dwa felietony tygodniowo, cztery razy w miesiącu prowadziłam audycję radiową i pracowałam nad nową książką. Dlatego zapytałam Joan, jak odrzucać niektóre propozycje wystąpień. Joan wysłuchała moich obaw – jak trudno mi odmawiać ważnym grupom i organizacjom, przyjaciołom i członkom rodziny, którzy walczą w słusznej sprawie i potrzebują mojego wsparcia. Ale co za dużo, to niezdrowo. Mój mąż powiedział mi kiedyś: „Za dużo batonów czekoladowych”. Słucham? Dodał: „Jeden baton jest pyszny. Dwa smakują jeszcze lepiej. Trzy to już trochę za dużo. Cztery to zdecydowanie za dużo. Po pięciu boli cię brzuch”. Nawet gdybym mogła wystąpić na wszystkich tych spotkaniach, to nie byłoby dla mnie dobre. Nie miałabym czasu na własne życie, bo spędzałabym je za mównicą. Nikt nie może się rozdwoić. Joan pokazała mi, jak rozwiązać mój dylemat przy pomocy prostych obliczeń. Zapytała: „Ile zajmie ci to czasu, od chwili wyjścia z domu do momentu, kiedy wrócisz? Uwzględnij czas dojazdu, czas na przygotowania, powitanie, podpisywanie książek, podziękowania i tak dalej. A potem zobacz, z czego rezygnujesz: z czasu spędzonego z wnuczętami i mężem, ze swoich zainteresowań i tak dalej. Następnie wypisz wszystkie korzyści. Na przykład, ilu ludzi poruszysz swoimi słowami? Jeśli nie ma sensu się na coś zgodzić, ale dręczy cię poczucie winy, zmierz siłę wyrzutów sumienia. Narysuj oś od jednego do dziesięciu. Zaznacz, jak silne jest twoje poczucie winy. Kiedy to zrobisz, zobaczysz czarno na białym, że kierujesz się w życiu wyrzutami sumienia, które wysysają

z ciebie energię. A poczucie winy to straszliwy tyran, który nigdy nie odpuszcza”. Zaproponowała też, żebym narysowała drugą oś, tym razem symbolizującą moją pasję do działania. Na jednym końcu osi widniało słowo „nie”, na drugim – „tak”. Czy kiedy mówię: „Tak” tej konkretnej sprawie, czuję radość w sercu, czy znużenie? Czy ogarnia mnie entuzjazm? Jeśli nie czuję entuzjazmu, moja odpowiedź brzmi: „Nie”. I kropka. Znam też inne dobre rady, do których jeszcze nie do końca się stosuję: Określ konkretną godzinę na sprawdzanie poczty elektronicznej i głosowej, Facebooka i Twittera – a potem je wyłącz. Codziennie jedz zdrowe, odżywcze posiłki zamiast zapychać się produktami, które nie dostarczają organizmowi potrzebnego paliwa, takimi jak napoje gazowane, chipsy i lody. Częściej umawiaj się na lunch z przyjaciółmi dla przyjemności, zamiast wykorzystywać ten czas na spotkania biznesowe i nawiązywanie kontaktów. „Przestań brać wszystko na siebie i zacznij brać innych w obroty” – to świetna rada mówczyni motywacyjnej Colette Carlson. „Twoich problemów nie rozwiąże żadna strategia zarządzania czasem. Musisz zacząć zarządzać sobą” – powiedziała na konferencji, w której uczestniczyłam. Zaproponowała, żebyśmy spisali listę spraw, których nie zamierzamy załatwić, i umieścili na nich to wszystko, co „powinniśmy” zrobić. Według niej to nie egoizm, tylko troska o własne zdrowie psychiczne. Podoba mi się też jej podejście do wspólnych rodzinnych posiłków. „Wystarczą płatki kukurydziane – stwierdziła. – Albo zestaw z McDonalda. Nie bez powodu nazywają się Happy Meals”. Przestań zarządzać czasem męża, dzieci i współpracowników. Nie musisz wszystkiego kontrolować w najdrobniejszych szczegółach. To prawda, że nie zrobią tego, o co prosisz, idealnie, czyli tak jak ty. Zrobią to po swojemu, co może okazać się jeszcze lepsze. Walcz z pasożytami w swoim życiu. Kto jest pasożytem? Ci wszyscy ludzie, którzy żerują na twoim czasie. To może być twój małżonek, twoje dziecko albo twój szef. Niezależnie od tego, o kogo chodzi, ćwicz mówienie: „Nie”. Jeśli nie potrafisz im odmówić, trenuj słowo: „Poczekaj”. Nikt nie może pozbawić cię energii bez twojej zgody. Spędzaj czas z ludźmi, przy których ładujesz akumulatory, a nie ciągniesz ostatkiem sił. Bardzo podoba mi się cytat, który przysłał mi przyjaciel: „Nikt nie może doprowadzić cię do szału, jeśli za nim nie pójdziesz”. Przyjaciółka z rekolekcji nauczyła mnie, jak poprawić przepływ energii we własnym organizmie, uciskając różne punkty na ciele. Wszyscy widzieli na filmach, jak goryle walą się w piersi. Spróbuj sam. Przypływ energii gwarantowany. Kiedy już zrozumiesz, na co trwonisz energię, możesz temu zaradzić. A wtedy będziesz mógł poświęcić więcej czasu i energii sprawom oraz osobom, które są dla ciebie najważniejsze – zaczynając od siebie samego. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 32 W życiu nie chodzi o to, żeby pędzić przed siebie

Na widok tego plakatu stanęłam jak wryta. Napis głosił: „Nigdy nie myl życia zawodowego z prawdziwym życiem”. Nie ma znaczenia, jak zarabiamy na życie, jeśli nie znajdujemy czasu, żeby je przeżyć. Czasem najlepsze, co możesz zrobić dla siebie i dla innych, to wcisnąć hamulec i zwolnić. Jestem wielką fanką odpoczynku. Istnieje nawet Światowy Dzień Relaksu, żeby go świętować. Co roku go przegapiam. Jestem zbyt zajęta. Pomysł jest świetny – wziąć dzień wolnego, żeby zatrzymać się w biegu, zastanowić nad sobą i dobrze bawić. Można by tak spędzić kilka miesięcy… Zaraz, zaraz. Czy nie po to właśnie istnieje lato? Życie mija tak szybko, że zastanawiamy się, czy ktoś nie przyspieszył obrotów Ziemi. Nie wyrwał kartek z kalendarza. Żyjemy tak, jakby jedno z Dziesięciu Przykazań brzmiało: „Nie odpoczywaj”. Nawet Bóg wziął jeden dzień wolnego. Większość z nas tego nie robi. Niezależnie od tego, który dzień święcisz: piątek, sobotę czy niedzielę, dawniej był to moment wyciszenia. Albert Schweitzer powiedział kiedyś, żebyśmy nie dali sobie odebrać szabatu, bo dusza bez szabatu staje się sierotą. Jesteśmy narodem sierot. W dni święte nasze dzieci grają w baseball, piłkę nożną i hokeja. W sklepach podczas mszy sprzedawany jest alkohol. W centrach handlowych i sklepach spożywczych roi się od klientów. Kiedy byłam mała, w niedzielę nie pracowały nawet stacje benzynowe, a większość sklepów była zamknięta ze względu na przykazanie: „Pamiętaj, abyś dzień święty święcił”. Szliśmy do kościoła, wracaliśmy do domu i siadaliśmy w komplecie do rodzinnego obiadu. Nie było w tym nic szczególnego; cała rodzina zbierała się przy stole w jadalni i nikt nie wstawał, dopóki wszyscy nie skończyli. Jeśli podczas obiadu zadzwonił telefon, był to prawdziwy nietakt. „Powiedz im, żeby oddzwonili. Siedzimy przy stole” – prychał mój tata. Popołudniami odwiedzaliśmy wujka Joego albo jeździliśmy do babci i dziadka na farmę. Łuskaliśmy fasolę. Ściskaliśmy między kciukami długie źdźbła trawy i gwizdaliśmy. Jedliśmy pomidory i ogórki prosto z krzaków. Nikomu się nie spieszyło. Nie było dokąd pójść, bo wszystko było zamknięte. Teraz dzień święty niczym się nie różni od innych dni tygodnia. Ludzie załatwiają sprawunki, robią zakupy i pracują. Są zbyt zajęci, żeby przeczytać niedzielne wydanie gazety. A co z odpoczynkiem? Wypełniamy swoje niedziele pracą i rozmaitymi zajęciami. Chełpimy się osobowością typu A, dopóki

nie zaprowadzi nas na oddział kardiologiczny. Godzinami opowiadamy o tym, jak świetnie godzimy różne obowiązki, dopóki nagle nie uświadomimy sobie, że zapomnieliśmy odebrać dzieci z treningu piłki nożnej. Zresztą dzieci też przemęczamy, żeby się pochwalić, do ilu drużyn sportowych należy Jason i ile lekcji baletu, gimnastyki, niemieckiego i pianina zaliczyła Bethany przed pójściem do przedszkola. Uczymy nasze dzieci wielozadaniowości. Uczymy je wypełniać pracą każdy weekend, a z rozrywką czekać do emerytury. Kiedy twoje dzieci ostatni raz grały w „Zdobądź flagę”? Albo spędziły noc na werandzie, wpatrując się w gwiazdy? Kiedy ostatni raz łapały świetliki? Wspinały się po drzewach? Czytały komiks? Obrzucały się trawą? Biegały między zraszaczami? Czy zabrałeś je chociaż raz na ryby? Na spacer po lody? Do lasu, żeby podziwiać przyrodę? Kto je nauczy cennej sztuki marnowania czasu, jeśli my to zaniedbamy? A może przestańmy organizować dzieciom każdą minutę dnia i pozwólmy im nudzić się tak długo, żeby odkryły swoją wyobraźnię. Może przy okazji odnajdziemy własną. Jeśli masz już wyrobioną etykę pracy, pora popracować nad etyką zabawy. Nie myśl o tym, jak wykroić czas na zabawę w ciągu najbliższych pięciu lat. Pomyśl, jak go wykroić w ciągu najbliższych pięciu godzin. Jakiś czas temu po sieci krążył anonimowy e-mail z radami, jak utrzymać zdrowy poziom obłędu. Znalazły się tam różne propozycje. Postaw kosz na śmieci na swoim biurku i podpisz go: „Pisma przychodzące”. Podskakuj zamiast chodzić. Owiń swój boks moskitierą i przez cały dzień puszczaj z komputera odgłosy tropików. Czemu by nie rozszerzyć tej listy? Wetknij parasolkę do drinków do swojej kawy w pracy, zrzuć buty ze stóp i chodź boso. Kiedy wrócisz do domu po długim dniu w biurze, usiądź w hamaku i przyglądaj się chmurom. Wyciągnij z kontaktu wtyczkę od telewizora. Wyłącz komputer. Skonfiskuj wszystkie telefony komórkowe, gry wideo i iPody. Wyślij dzieci na dwór. I siebie też tam wyślij. Skrzyknij sąsiadów na nocną zabawę w chowanego albo w podchody. Zorganizuj wystawę zwierząt albo konkurs talentów. Zagrajcie w kalambury na trawniku przed domem. Zróbcie instrumenty muzyczne z rupieci w kuchni i w garażu. Nie zanudzaj dzieci opowieściami o tym, w co bawiłeś w dzieciństwie. Rusz się z fotela i im pokaż. Nie traktuj tego jak przerwy od prawdziwego życia. To właśnie jest prawdziwe życie. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 33 Zamiast planować lepsze życie, zacznij lepiej żyć

Któregoś dnia siedziałam przy biurku, użalając się nad sobą. Cierpiałam na niemoc twórczą. Miałam przed sobą skończony manuskrypt mojej książki, ale bałam się wysłać go agentowi albo wydawcy. Martwiłam się, że nikogo nie zainteresuje. Chciałam wiedzieć, jaką ścieżkę wytyczył dla mnie Bóg, żeby ani na chwilę nie zboczyć z właściwej trasy. Mój mąż powiedział: „Wypatrujesz jakiegoś znaku, ale sama nosisz go w sobie. Wszystko zależy od ciebie. Nie zrobiłaś nic, żeby znaleźć wydawcę. Nie podjęłaś żadnych kroków. Ciągle tylko czekasz, aż Bóg powie ci, co masz zrobić. Może to ja jestem tym znakiem, którego wypatrujesz. Zacznij rozsyłać rękopis”. Posłuchałam go i nadal jestem zdumiona, że moje słowa trafiły do czytelników w dwudziestu sześciu krajach. Pewien stary amisz powtarzał mi często: „Możesz się modlić o ziemniaki, ale i tak łap się za motykę”. Mój przyjaciel z grupy AA mawiał: „Bóg pomoże nam, kiedy sami nie możemy sobie pomóc, ale nie odwali za nas całej roboty”. Większość z nas nie odkłada obowiązków na później z lenistwa. Po prostu tak bardzo boimy się zrobić fałszywy krok, że stoimy w miejscu. Jak w tym dowcipie o człowieku, który nieustannie modlił się do Boga o wygraną w loterii, ale nigdy nie wygrywał. Któregoś dnia w trakcie modlitwy z nieba dobiegł go rozgniewany głos Boga: „Kup wreszcie los!”. Jeśli chcesz wygrać na loterii, kup los. Jeśli chcesz mieć ziemniaki, możesz się modlić do woli, ale lepiej złap motykę i zabierz się do kopania. Możesz mieć wiarę w Boga, ale musisz ją poprzeć jakimkolwiek działaniem. Musisz zrobić to, co w twojej mocy. Czasem buntuję się przeciw tej zasadzie i bronię się przed działaniem. Wolę poczekać na lepszy moment, aż przyjdzie mi do głowy idealny od a do zet felieton, zanim jeszcze wystukam na klawiaturze pierwsze słowo. Chcę mieć pewność, że pomysł jest dobry od pierwszego do ostatniego zdania. Jak mogę zacząć pisać, zanim będę gotowa? Ale może nigdy nie jesteśmy do końca „gotowi”. Często sama sobie wmawiam, że działam pełną parą, chociaż w rzeczywistości dopiero planuję, organizuję albo czytam o działaniu. Kupiłam całe mnóstwo książek o tym, jak ćwiczyć, i przeczytałam je wszystkie, nie ruszając się z fotela. Zawsze, kiedy chcę się nauczyć czegoś nowego, zapisuję się na kurs albo czytam o tym książkę, zamiast po prostu zacząć. Kiedyś przeczytałam cztery książki o tym, jak lepiej grać na pianinie. Robiłam

notatki i wpinałam je do segregatora. Myślicie, że zaczęłam ćwiczyć gamę albo piosenki? Nic podobnego. Nie zagrałam ani nuty. Wielu ludzi zwierza mi się, że chcą pisać, ale zamiast sięgnąć po długopis biorą udział w kolejnych kursach i konferencjach. Tak jest bezpieczniej – nadal marzyć o napisaniu sztuki albo powieści i wyobrażać sobie, co może się wydarzyć, zamiast naprawdę spróbować i ponieść porażkę. Podziwiam ludzi, którzy potrafią zaryzykować, że zrobią coś niedoskonale, zamiast doskonalić się w „nicnierobieniu”. Jedna z modlitw, które usłyszałam podczas rekolekcji, zawierała te słowa: „Boże, przez całe życie stroiłem swoją lirę, zamiast śpiewać do Ciebie”. Myślę, że Bóg chce po prostu usłyszeć nasz śpiew, nawet jeśli fałszujemy. Ojciec Clem Metzger był dyrektorem Jezuickiego Domu Rekolekcyjnego. Wciąż pamiętam cudowny moment, kiedy poprosił pewną kobietę o przeczytanie fragmentu Pisma Świętego podczas mszy. Onieśmielona przebiegła tekst wzrokiem, a potem zapytała go, jak wymówić kilka słów z czytania. „Och, po prostu przez nie przebrnij” – odpowiedział. Przebrnij przez nie. Jaka wspaniała rada. Wszyscy brniemy przez życie po omacku. Niektórzy z nas po prostu lepiej to ukrywają. Kiedyś uczestniczyłam w rekolekcjach, na których doktor Francoise Adan poprowadziła wykład pod tytułem: Jak zaprowadzić pokój w sobie i wokół siebie. Francoise urodziła się we Włoszech, a wychowała w Belgii. Ukończyła akademię medyczną i postanowiła pomagać ludziom dbać o swoje umysły, ciała i dusze. Jest współdyrektor medyczną oddziału medycyny integracyjnej w University Hospitals i adiunktem na Akademii Medycznej na Case Western Reserve University. Ludzie nazywają ją rzeczniczką wellness. Wcale mnie to nie dziwi. Sala była pełna zajętych kobiet, które wzięły w pracy dzień wolnego, ale wiele z nich oszukiwało, klikając gorączkowo w swoje BlackBerry i iPhone’y pod stolikami. Doktor Adan poprosiła, żebyśmy odłożyły na bok wszystkie sprawy niecierpiące zwłoki. Najpierw ćwiczyłyśmy oddychanie tak, żeby wydech był dłuższy od wdechu. Wciągając powietrze należy doliczyć do czterech, a wypuszczając je z płuc – do sześciu. Potem miałyśmy zadać sobie jedno pytanie: „Jak mogę najlepiej zadbać o siebie samą?”. W sali zapadła cisza. Mnie przyszło do głowy zdanie: „Przestań planować i zacznij żyć”. Co musiałoby się stać, żebym zaufała rzeczywistości i żyła w stu procentach tu i teraz? Żebym przestała dążyć do perfekcji i uwierzyła, że nie liczy się efekt, tylko samo działanie? Ta pogoń za idealnym życiem nie pozwala mi naprawdę żyć. Za dużo myślę. Za dużo planuję. Wszystko próbuję zorganizować. Potem doktor Arden zaprosiła nas do ćwiczenia, którego nigdy nie zapomnę. Najpierw wzięła do ręki boa i pokazała nam jego lekkie, zwiewne pióra. A potem wyjaśniła, że zbyt ambitne cele obciążają nas, nie pozwalając nam ruszyć z miejsca. Poprosiła, żebyśmy wyobraziły sobie wagę i umieściły na jednej szali to, co chcemy robić, a na drugiej to, na co nie mamy ochoty. Zamiast stawiać sobie kolejne

nieosiągalne wyzwania, lepiej zrobić jedną rzecz, tak niepozorną jak pióro z boa. Jeśli dołożysz jedno pióro na szalę swojej wagi, na początku nie zauważysz żadnej różnicy, dopóki nie dodasz drugiego, a potem następnych. Wystarczy jedno pióro, żeby przechylić szalę na swoją korzyść. Co będzie dla ciebie takim piórem? Jedną rzeczą, która przesądzi o wyniku? Co jest nim dziś? Podawała nam boa, prosząc, żeby każda kobieta wyrwała z niego jedno pióro i podzieliła się z salą, co dla niej znaczy – co zacznie albo przestanie robić, żeby odmienić swoje życie. Jedna po drugiej, kolejno opowiadałyśmy o naszych piórach. Kobiety postanawiały odnowić kontakt z przyjaciółmi, codziennie zapisywać jedną rzecz, którą w sobie cenią, prosić o pomoc, każdego wieczora wychodzić z pracy o szóstej. Obiecywały rzadziej sprawdzać pocztę elektroniczną, zacząć chodzić na jogę, wynająć trenera osobistego, wykroić w przepełnionym kalendarzu pół godziny dla siebie. Ogłaszały, że znajdą czas na wypicie margarity z przyjaciółkami, na poranne afirmacje i na drzemki. Wyjechałam z tych rekolekcji z jednym niebieskim piórem i postanowieniem, żeby nie dopisywać bezmyślnie kolejnych punktów do listy spraw do załatwienia. To, co na niej umieszczam, musi być warte mojego życia, bo właśnie tym jest mój czas – moim życiem. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 34 Świat potrzebuje ludzi, którzy żyją pełnią życia

Zawsze sama siodłaj swojego konia. Przypomniałam sobie to motto kowbojek, kiedy mocowałam się ze skórzanymi pasami, ściągając je najciaśniej, jak potrafiłam, żeby nie wypaść. Nie wsiadałam na konia, ale i tak byłam przerażona. Kiedy przeczytałam nekrolog Connie Douglas Reeves, najstarszej kowbojki w Ameryce, doszłam do wniosku, że czas zacząć żyć pełnią życia. Ta niedosłysząca i niedowidząca Teksanka zmarła w wieku stu jeden lat, kiedy jej koń, Dr Pepper, zrzucił ją z grzbietu. Niesamowite. Miała sto jeden lat i nadal jeździła konno. Wielu nas nigdy nie usiądzie w siodle. Żyjemy zbyt ostrożnie. Boimy się, że coś nam się stanie. Dawniej uważałam, że najlepiej jest umrzeć na starość we śnie – zamknąć oczy i już się nie obudzić. Kiedy przeczytałam o tej kowbojce, zmieniłam zdanie. Nie chcę już umrzeć chyłkiem. Lepiej odejść z hukiem. Ale najpierw zacząć żyć. Zawsze byłam trochę oderwana od rzeczywistości, ale teraz miałam oderwać się od ziemi. Na jakieś dwieście pięćdziesiąt metrów dzięki paralotni, która przypominała wentylator przemysłowy przyspawany do gokarta z dwoma siedzeniami i spadochronem. Właśnie skończyłam czytać kolejną książkę o tym, jak wyjść ze strefy komfortu i przezwyciężyć strach, kiedy zadzwonił do mnie mój przyjaciel Hal Becker. Od tygodni zostawiał mi na automatycznej sekretarce kuszące wiadomości: „Pogoda nam sprzyja… Widoki są wspaniałe… Zadzwoń”. Chciałam polecieć paralotnią – a właściwie chciałam chcieć nią polecieć – ale boję się nawet diabelskiego młyna albo kolejki linowej czy górskiej. A jednak się zgodziłam – wszystko przez tę cholerną kowbojkę. Nic nie mogło jej powstrzymać. W internecie przeczytałam, że znakowała bydło, kastrowała barany i zabijała grzechotniki. W 1986 roku złamała nogę, bo kopnął ją koń. Mając dziewięćdziesiąt jeden lat, wypadła z siodła, kiedy zwierzę wbiegło w gniazdo szerszeni. Efekt? Złamany nadgarstek i pięć żeber oraz przebite płuco. Kiedyś opowiedziała dziennikarzowi Associated Press o swojej młodszej o dziesięć lat szwagierce, która marnowała czas przed telewizorem. „Co to za życie? – prychnęła. – Trzeba wyjść z domu i podziwiać ten wspaniały świat!”. Właśnie to obiecywał mi Hal. Wspaniałe widoki do podziwiania. Ufałam jego wizji świata. Hal Becker miał dwadzieścia osiem lat, kiedy zdiagnozowano u niego trzecie stadium raka. Lekarze

dawali mu trzy miesiące życia. Rak jąder dał już przerzuty do żołądka, klatki piersiowej i mózgu. To było w 1983 roku. Nosi przy sobie zdjęcie, na którym waży trzydzieści osiem kilogramów i ma ręce poparzone od chemioterapii. Dziś pisze książki i jest legendarnym coachem sprzedaży. Jeździ po całym świecie z wykładami motywacyjnymi. Ale zabawa jest dla niego równie ważna jak praca. A może nawet ważniejsza. Walcząc z rakiem, przekonał się, że nikt nie ma gwarancji długiego życia, więc przez cały czas żyje na pełnych obrotach. Gra w zespole, robi zdjęcia lotnicze i chłonie całym sobą każdy zachód słońca. Wyciska z każdej chwili wszystko, co tylko możliwe. Zawsze mówi: „Nigdy nie będzie drugiego teraz”. Jak mogłam odmówić Halowi? Gdy staliśmy na szkolnym boisku do futbolu amerykańskiego, podrzucił w powietrze garść trawy, żeby sprawdzić wiatr, i uśmiechnął się: „To wymarzony wieczór na lot”. Wypakował nylonowe skrzydło w tęczowe pasy, rozplątał linki (zwykłe linki!), łączące je z gokartem, a potem wręczył mi kask. „Masz coś w kieszeniach? – zapytał – Lepiej wyrzuć, żeby nic nie dostało się między śmigła”. Szybko opróżniłam kieszenie. Zacisnęłam taśmy uprzęży, włożyłam kask i wzięłam głęboki oddech. Hal wdrapał się na przednie siedzenie i ruszyliśmy do przodu, podskakując na trzech niewielkich kołach na trawie. I nagle szybowaliśmy w powietrzu. Hal ostrzegał, że w pierwszym momencie mogę się poczuć „zdezorientowana”. Osobiście użyłabym raczej słowa: „przerażona”. Ale miał rację. Po minucie moje ciało przyzwyczaiło się do pędu wiatru wokół mnie i poczucia, że nie mam się czego trzymać – ani czego się bać. Unosiliśmy się nad wierzchołkami gęstych drzew, niebieskimi basenami, szmaragdowymi stawami i brązowymi sylwetkami jeleni, szybując w stronę zachodzącego słońca. Kiedy wylądowaliśmy łagodnie na trawie, Hal zapytał: „Poczułaś to?”. Niektórzy nazwaliby to przypływem adrenaliny. Ja myślę, że to było coś innego. Fala radości tętniąca we wszystkich żyłach. Założę się, że tak samo czuła się tamta kowbojka po każdej przejażdżce. Powiedziała dziennikarzom, że nie mogłaby z tego zrezygnować i dodała: „Mam to we krwi”. Nie mówiła o jeździe konno. Mówiła o życiu. Dobrym sposobem na to, żeby ruszyć z kopyta we własnym życiu, jest napisać swój nekrolog i żyć według niego, dopóki starczy nam sił. Tak zrobiła Nancy Lee Hixson. Nigdy jej nie poznałam i naprawdę tego żałuję po przeczytaniu jej nekrologu, opublikowanego w gazecie „Plain Dealer”, dla której piszę felietony. Naprawdę napisała własny nekrolog, a potem przez siedem lat wprowadzała w nim poprawki. Nancy wypełniła swoich sześćdziesiąt pięć lat na ziemi życiem po brzegi. Zmarła o świcie trzydziestego czerwca 2009 roku. Oto, co miała do powiedzenia o własnym życiu. Jej rodzina potwierdziła, że to wszystko prawda: Oprócz bycia matką-abstynentką i zaniedbywania obowiązków domowych […] często udzielała się społecznie jako ombudsman, pomagając nastolatkom z trudnych środowisk sfinansować studia. Szybko otworzyła drzwi swojego domu przed wieloma ubogimi

dziećmi, z których kilkoro, mimo ich protestów, wyprowadziła na ludzi. Miała za sobą długie życie pełne przygód, o których lepiej nie wspominać. Jak sama przyznała, była zbuntowaną nastoletnią pomocą biblioteczną, mało pojętną stypendystką uniwersytetu, hipiską uciekinierką, stoicką nauczycielką w szkółce niedzielnej, drużynową skautek, działaczką w stowarzyszeniu farmerskim, świetną strzelczynią, kelnerką, raz czy dwa żoną, spawaczką, artystką i pisarką. Jako Dyrektor Generalna Ośrodka Szkoleń Liderów w Cuyahoga Valley mieszkała w oddalonej od cywilizacji jednopokojowej chacie w Parku Narodowym Cuyahoga Valley. Mimo braku miejsca – i stołu – często zapraszała przyjaciół i krewnych na świąteczne obiady i potrafiła usadzić dwadzieścia osób na jednym łóżku. Przez ostatnie dwadzieścia trzy lata mieszkała na osiedlu Winter Spring Farm niedaleko Danville w stanie Ohio, gdzie zbudowała swój prywatny Stonehenge, a także zasadziła i pomogła uratować od wyginięcia pięćdziesiąt starych odmian jabłoni. Cydr i wino jej produkcji ponoć szybko wprawiały pijących w stan zamroczenia. Przyjaciółka niezliczonych bezpańskich psów, kotów, koni, a od czasu do czasu także i kozłów. Była nemezis myśliwych oraz działaczką na rzecz niepopularnych, lecz słusznych spraw. Krótko mówiąc, robiła wszystko z entuzjazmem, ale nic jej nie wychodziło do końca. Po przeprowadzce do Danville dzielnie znosiła ciężką i dokuczliwą chorobę i dziesięć lat walczyła z białaczką, która w końcu pozbawiła ją życia. Stan zdrowia często nie pozwalał jej wychodzić z domu, ale i stamtąd niestrudzenie udzielała się społecznie, przekazując swoje ograniczone zasoby na rzecz potrzebujących nastolatków z okolicy. Ich małe i duże osiągnięcia zawsze poprawiały jej nastrój. Mile widziane wyrazy współczucia i wysokie datki”.

Dalej nekrolog Nancy wymienia członków rodziny, których po sobie pozostawiła, a kończy się nietypową prośbą: „Była długoletnią członkinią Amerykańskiego Stowarzyszenia Wolności Obywatelskich, Partii Demokratycznej i MENSY, więc zamiast kupować kwiaty, pomódlcie się za Konstytucję Stanów Zjednoczonych”. Co za życie. Przypomniały mi się poruszające słowa Howarda Thurmana, który powiedział: „Nie zastanawiaj się, czego potrzebuje świat. Zastanów się, co sprawia, że czujesz, że żyjesz, a potem zacznij to robić. Bo świat potrzebuje właśnie ludzi, którzy czują, że żyją”. Co sprawia, że czujesz, że żyjesz? To nie musi być twoja praca, tylko to wszystko, co ją otacza. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 35 Najlepsze, co możesz zrobić ze swoim życiem, to kochać

Moja córka wyszła za mężczyznę, który wychował się z sześćdziesięciorgiem trojgiem rodzeństwa. Jego rodzice, Elsie i Kevin Sullivan, mieli trójkę własnych dzieci, a dla sześćdziesięciorga kolejnych byli rodziną zastępczą. Oboje zawodowo kochali dzieci innych ludzi. Trafiały do nich maluchy odebrane rodzicom z powodu maltretowania, zaniedbań albo problemów zdrowotnych. Nie potrafię sobie nawet wyobrazić, ile razy musieli zmieniać podopiecznym pieluchy, podawać butelki, zbijać gorączkę. Mój zięć zrobił w tym domu doktorat z miłości. Przeprowadziłam kiedyś wywiad z chłopcem, który czekał na adopcję. Na myśl o Maurisie nadal boli mnie serce. Poznałam go wiele lat temu. Miał wtedy dwanaście lat i tracił już nadzieję. Wiedział, że jego dzieciństwo dobiega końca. Zdawał sobie sprawę, że większość ludzi woli adoptować niemowlę albo małe dziecko. Mimo to ucieszył się, kiedy jego zdjęcie ukazało się w cotygodniowej rubryce „Dziecko czeka” w dzienniku „Plain Dealer”. W ogłoszeniu został opisany jako bystry, kreatywny, utalentowany artystycznie chłopiec, który trafił do placówki opiekuńczo-wychowawczej ze względu na maltretowanie i zaniedbania, a w przyszłości chce zostać pierwszym czarnym prezydentem Stanów Zjednoczonych. Ale nikt nie zadzwonił. Maurice był już dość duży, żeby rozumieć, że nikt go nie chce. „Trochę trudno zachować cierpliwość, kiedy czeka się tyle lat – powiedział cicho. – Dlaczego nikt nie dzwoni?” Co chciałby powiedzieć komuś, kto zastanawia się, czy go nie adoptować? Uśmiechnął się tak szeroko, że jego oczy zamieniły się w czarne szparki, lśniące onyksem nad pyzatymi policzkami. „No dalej – przekonywał tonem sprzedawcy. – Podejmujesz właściwą decyzję. Nie możesz przegapić takiej okazji!”. Dziecko, którego nikt nie chce adoptować, może poczuć się tak, jakby ponosiło karę za błędy rodziców. Daje się ponieść złości, zaczyna sprawiać kłopoty, a wtedy jeszcze trudniej mu znaleźć nową rodzinę. Kiedy poznałam Maurice’a, mieszkał z czterdzieściorgiem dwojgiem dzieci w ośrodku Beech Brook w Pepper Pike w stanie Ohio. Był tam najdłużej – prawie dwa lata. Zapytałam, ile miał rodzin zastępczych. „O rany! – zawołał, licząc je w pamięci. – Przynajmniej dwanaście”. Maurice’a odebrano rodzicom, kiedy miał siedem lat. Jego dwie siostry trafiły już do rodzin adopcyjnych. On też o tym marzył, a równocześnie się bał. „To bardzo stresujące – wyznał, wykręcając nerwowo dłonie. – Tak naprawdę nikogo tam nie znasz.

Nie wiesz, gdzie jest kuchnia ani łazienka. To tak, jakbyś się dopiero urodził. Nie wiesz, jak tam będzie”. I nigdy nie wiesz, ile tam zostaniesz. Myślał, że ostatni rodzice zastępczy dadzą mu dom. „Powiedzieli, że chcą mnie adoptować – szepnął. – Musiałem to jakoś zapeszyć”. Rozmarzonym głosem wspominał zabawy w chowanego, które tam urządzał. W dniu, w którym wyjeżdżał, jego zastępcza mama płakała. „Nie pamiętam nawet ich numeru telefonu ani adresu” – powiedział ze wzrokiem wbitym w tenisówki. Przez rozpoczęciem terapii Maurice zachowywał się w rodzinach zastępczych agresywnie. Z czasem nauczył się nie rzucać krzesłem i nie przeklinać, kiedy coś go rozzłościło, tylko o tym rozmawiać. Jego historia odstrasza ludzi. Nie widzą, kim teraz jest i kim może się stać. Było jednak coś, co dawało mu nadzieję. Maurice miał mentora, który pomagał mu ćwiczyć nowe umiejętności w prawdziwym świecie. Dave, archeolog z Muzeum Sztuki w Cleveland, spędzał z nim każdą sobotę. „To wspaniały facet – zapewnił mnie David. – Jest bardzo mądry i świetnie się z nim bawię. Jest spragniony uczucia. Dogadałby się z każdym”. Zanim w jego życiu pojawił się mentor, Maurice nie miał skąd czerpać nadziei. „Nie chcę już żyć. Lepiej byłoby mi w niebie” – zwierzył się swojemu terapeucie. Maurice nie był wybredny, jeśli chodzi o przyszłą rodzinę zastępczą. „Chcę mieć rodzinę, w której nikt nie bierze narkotyków i nie stosuje przemocy” – usłyszałam od niego. Było mu ciężko patrzeć, jak inne dzieci trafiają do adopcji i opuszczają ośrodek. Z czasem bolało go to coraz bardziej. „No tak, wszyscy mnie zostawiają – stwierdził Maurice, kręcąc głową. – Za każdym razem, kiedy mój najlepszy przyjaciel wyjeżdża, szukam sobie po prostu nowego najlepszego przyjaciela”. O ile mi wiadomo, Maurice nigdy nie został adoptowany i opuścił ośrodek, kiedy osiągnął pełnoletniość. Nie wiem, co się z nim teraz dzieje, ale na pewno ma serce pełne żalu. Nie on jeden. Rozmawiałam kiedyś z grupą dzieci na obozie dla podopiecznych placówek wychowawczych, którzy są już za duzi na adopcję. Miały od trzynastu do siedemnastu lat i wspominały dobre życie, kiedy mieszkały z ojcem, matką, braćmi i siostrami; miały swój pokój w domu z ogródkiem. Opowiedziały mi o chwili, w której się dowiedziały, że ich rodzic umarł albo został aresztowany i już nie wróci. I o swoich reakcjach na tę wiadomość. Niektóre krzyczały. Któreś zwymiotowało. Inne nie mogło wykrztusić ani słowa. Jedno z nich zwierzyło mi się: „Nadal nie mogę w to uwierzyć”. Mówiły o swojej złości, kiedy musiały zostawić młodsze rodzeństwo i przyjaciół. Mówiły, jakie to trudne dowiedzieć się o adopcji swojej siostry dopiero rok później, albo być stale pod obserwacją w rodzinach zastępczych. Mówiły o swoich kuzynach, ciotkach i wujkach, którzy nigdy nie nawiązali z nimi kontaktu i nie zabrali ich do siebie. Podzieliły się ze mną, w jaki sposób zaklinały rzeczywistość: „Jeśli dostanę same piątki; jeśli będę grzeczny; jeśli będę cicho – to może wrócę do domu”. Żadne z nich nie czuło, że zasługuje na czyjąś miłość. Opiekunka obozu kazała każdemu zapalić świeczkę. Jej płomień miał im przypominać, że wciąż mogą wybrać nadzieję, bo nikt inny nie może jej zgasić w ich sercu. Chciała, żeby pogodzili się z tym, że

tamto dobre życie może już nigdy nie wrócić, ale mogą zacząć żyć od nowa. Gdyby tylko na świecie było więcej takich ludzi jak Jean i Chuck Harrell, którzy dają dzieciom nowe życie. Są małżeństwem od niemal sześćdziesięciu lat, a przez ten czas przyjęli do siebie trzysta dzieci. Kochanie dzieci innych ludzi stało się ich życiową misją. Nazywają to swoją posługą. To był pomysł Jean. „Musieliśmy się bardzo dużo modlić” – powiedziała. Kiedy postanowili zostać rodzicami zastępczymi, wychowywali już trójkę własnych dzieci. Chuck miał różne wątpliwości, ale Jean rozwiewała je modlitwą. Któregoś dnia powiedział: „W porządku, zróbmy to”. I nigdy nie przestali. Kiedy rozmawiałam z nimi ostatni raz, on miał osiemdziesiąt jeden lat, a ona siedemdziesiąt osiem. Przebyli niezwykłą podroż. Mieszkali z dziewięciorgiem dzieci w małym miasteczku Rootstown w stanie Ohio. Ich dom stał się bezpieczną przystanią dla maltretowanych i zaniedbywanych dzieci. Kiedyś, nie zastanawiając się ani chwili, przyjęli całą rodzinę z innego stanu, ofiary wypadku samochodowego. Rodzice trafili do szpitala, a dzieci do Jean i Chucka. W dniu, w którym miały opuścić ich dom, jeden z chłopców buszował po parku po drugiej stronie ulicy. Natknął się na wychodek, pochylił się nad nim i wpadł do środka. Wrócił brudny i śmierdzący. Jean musiała zdążyć go umyć przed przyjazdem jego ciotki. „Po prostu wybuchnęliśmy śmiechem” – wspominała Jean. Ale zdarzały się też łzy. „Te dzieci mają problemy. Czasem zdrowotne, czasem fizyczne, czasem behawioralne” – wyjaśniła Jean. Wszystkie dzieci pozostawiły ślad w ich sercu, ale najbardziej poruszył ich malec o imieniu Isaac. Któregoś dnia zadzwonili do nich z wydziału do spraw opieki nad dziećmi w hrabstwie. Chodziło o dziecko z poważnym uszkodzeniem mózgu. Jean i Chuck pojechali do szpitala zobaczyć dziecko i zdecydować, czy mogą się nim zaopiekować. Usłyszeli, że chłopczyk prawdopodobnie nie przeżyje. I tak postanowili go do siebie zabrać. „Powiedzieli nam tylko, żebyśmy zadzwonili, kiedy dziecko umrze” – wspominała Jean. Razem z mężem otaczali je miłością, kiedy tylko mogli. „Modliliśmy się bez końca i robiliśmy dla tego dziecka wszystko, co było w naszej mocy” – powiedziała. Isaac stracił częściowo wzrok. Nie potrafił mówić ani siedzieć. Stale trzeba było z nim chodzić do lekarza. Jean i Chuck musieli karmić go przez sondę, wozić na fizjoterapię i przez cały dzień podawać mu lekarstwa. Jego układ odpornościowy był tak słaby, że przestali chodzić do kościoła, żeby go niepotrzebnie nie narażać. „To było wyjątkowe dziecko Boże, więc Bogu nie przeszkadzało, że opuszczamy mszę – powiedziała Jean. – Robiliśmy to, czego oczekiwał od nas Pan”. „Mógł tylko leżeć na plecach, ale miał najpiękniejszy uśmiech, jaki widziałam w życiu – dodała. – Machał rączkami i nóżkami. Był takim szczęśliwym dzieckiem”.

Mimo wszystko czuł miłość. I to go uratowało. Ich miłość. Został z nimi przez prawie trzy lata, a potem adoptowała go inna rodzina. „Był dla nas czystą radością” – powiedziała Jean. A teraz jest radością dla kogoś innego. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 36 Żeby dowiedzieć się, kim jesteś, pożegnaj się z tym, kim nie jesteś

Jeśli dorastając, oglądałeś teleturniej Idź na całość, to wiesz, jak trudno jest wybrać właściwe drzwi. Uczestnicy programu mogą wymienić zdobytą wcześniej nagrodę, na przykład telewizor albo piekarnik, na coś, co kryje się za drzwiami numer jeden, dwa albo trzy. Zwykle ryzykują całą dotychczasową wygraną za jedną z tych niewiadomych, mimo że za jednymi drzwiami czeka tylko nagroda pocieszenia. Co znajdziemy za drzwiami numer jeden? Może to być wycieczka na Hawaje, luksusowy samochód albo zestaw mebli do jadalni. Ale zdarza się też osiołek, zdezelowany samochód albo roczny zapas pasty do polerowania drewna. Tymczasem w prawdziwym życiu zwykle wolimy trzymać się tego, co znamy, najdłużej jak to możliwe. Kiedy jedne drzwi się zamykają, często dalej się do nich dobijamy, jakbyśmy mogli je wyważyć, robiąc więcej hałasu. Inne drzwi mogą być uchylone albo otwarte na oścież, ale my nie ruszamy się spod tych zaryglowanych. Przez wiele lat prowadziłam audycję radiową w oddziale publicznej stacji NPR w Cleveland. Kochałam pracę w radiu. Kochałam ją tak bardzo, że co piątek za darmo występowałam w paśmie biznesowym od dziewiątej rano. Po pewnym czasie zaczęłam jednak tęsknić za tematami, które dotyczą raczej naszego serca i duszy niż portfela, czyli dziedziną, którą określam mianem „spraw wewnętrznych”. Dlatego opracowałam plan audycji pod tytułem Sprawy wewnętrzne. Spisałam długą listę pomysłów na tematy programów. Nie mogłam się doczekać, żeby przedstawić je kierownictwu stacji. Nikomu się nie spodobały. Nikomu. Zamiast tego w dotychczasowej audycji kierownictwo planowało jeszcze bardziej skupić się na kwestiach związanych z biznesem, gospodarką i polityką. Żaden z tych tematów nie rozpalał mojej wyobraźni ani nie budził we mnie entuzjazmu. Kiedyś zrobiliśmy program o pracownikach branży motoryzacyjnej, ale naszymi gośćmi byli sami analitycy, a nie ludzie faktycznie zatrudnieni w tym przemyśle, jak proponowałam. Innym razem miałam do wyboru audycję o karpiach azjatyckich w jeziorze Erie albo o budowie mostu Innerbelt Bridge. Wybrałam most i poprowadziłam porywającą dyskusję, ale nie był to program, który zainteresowałby mnie jako słuchaczkę. Wtedy zorientowałam się, że pasuję tam jak kwiatek do kożucha. Powinnam prowadzić audycję, której sama chciałabym słuchać, a kierownictwo powinno nadawać programy, w które wierzy. Nasze drogi się

rozeszły. Przyszła pora się pożegnać. Więc odeszłam. Jak mogłam wykorzystać swój wspaniały pomysł? Zaprezentowałam go innej publicznej stacji radiowej w okolicy. W WKSU-FM byli nim zachwyceni. Dostałam cotygodniową autorską audycję The Regina Brett Show. Pasowałam do tej stacji. Program reklamował slogan: „Mądrze… i z sercem”. Ciągle słyszałam: „Bądź sobą. Chcemy więcej ciebie w programie”. Więcej mnie? Wow. To był jasny komunikat. Stąd wiedziałam, że znalazłam się we właściwym miejscu. Czasem jedne drzwi zatrzaskują się przed nami z takim hukiem, że nie słyszymy cichego skrzypnięcia następnych, które właśnie się uchylają. Wszyscy znamy cytat: „Kiedy Bóg zamyka jedne drzwi, otwiera inne”. Mało kto wie, jak brzmi jego dalsza część. Helen Keller dodała coś ważnego – powiedziała, że gdy zamykają się jedne drzwi do szczęścia, inne się otwierają. Ale zamiast przez nie przejść, tkwimy przed zamkniętymi drzwiami i nie dostrzegamy tych, które stoją przed nami otworem. Czasami musimy pożegnać się z tym, kim jesteśmy, żeby odkryć, kim powinniśmy się stać. Musimy zrezygnować z dobrego życia, żeby zacząć żyć wspaniale. Mój przyjaciel Adam Shapiro nigdy nie spoczął na laurach. Świetnie sobie radził w Cleveland – prowadził poranny program Good Morning Cleveland w stacji WEWS-TV, oddziale telewizji ABC, i popołudniowe wiadomości Live on Five. Zdobywał nagrody za swoją pracę jako prezenter i reporter. Jego przyjaciele – łącznie ze mną – byli zdumieni, kiedy rzucił to wygodne życie i przeniósł się do Nowego Jorku. Nie miał tam jeszcze pracy. Miał tylko nadzieję na pracę. Zawsze chciał mieszkać w Nowym Jorku. Został reporterem w porannym programie WNBC-TV pod tytułem Today in New York, a potem znalazł pracę w FOX Business Network. Kryzys wieku średniego? Skądże. On to nazwał korektą wieku średniego. Czasem los koryguje twoje życie za ciebie. Przez wiele lat mój felieton ukazywał się na pierwszej stronie w dziale miejskim. Stopniowo odchodziłam jednak w swoich tekstach od przestępczości i korupcji w mieście, skupiając się na tematach, które podniosą na duchu i zainspirują moich czytelników. Mówi się, że „sukces to robić przez większość czasu to, w czym jesteś najlepszy”. Nadeszła pora, żebym zaczęła zajmować się tym, w czym byłam najlepsza; tym, co poruszało mnie najbardziej. Któregoś dnia przyszłam do pracy podekscytowana moją nową książką, Jesteś cudem, zbiorem esejów motywacyjnych. Przyniosłam podpisane egzemplarze dla wszystkich redaktorów. Kiedy wręczyłam jeden redaktorowi prowadzącemu, poprosił, żebym usiadła. Poinformował mnie, że przenoszą mój felieton. Nie będzie już ukazywał się na stronach miejskich. Poczułam się, jakbym dostała obuchem w głowę. O nie, moje teksty nie będą już na pierwszej stronie, a przecież to najlepsze miejsce w całej gazecie! A potem uderzyła mnie myśl: „Zaraz, zaraz, to świetna wiadomość”. Otwierały się przede mną nowe drzwi. Za tymi nowymi drzwiami mogłam pisać więcej inspirujących felietonów, bo nie ograniczały mnie już wiadomości lokalne. Nikt nie będzie już ode mnie oczekiwał komentarzy na temat przestępczości i korupcji. Poczułam się wolna, gdy pożegnałam poprzednią pracę tą modlitwą: „Boże, dziękuję Ci za wszystko, co mi dałeś, dziękuję Ci za wszystko, co mi odebrałeś, ale przede

wszystkim dziękuję Ci za to, co mi pozostawiłeś”. Teraz nie uważam się już za dziennikarkę. Na pytanie, czym się zajmuję, odpowiadam, że inspiruję ludzi moim pisaniem. Koniec z przepraszaniem za to, kim jestem, a kim nie. Coraz lepiej mi idzie mówienie: „Nie” temu, co wyraźnie nie jest moim powołaniem. Jeśli nie ma w tym radości i uśmiechu, to nie dla mnie. Nie musisz być dobry we wszystkim. Ci, którzy do tego dążą, skazują się na przeciętność. Leo Buscaglia opowiadał piękną historię o tym, dlaczego warto cenić swoją wyjątkowość. W jego opowieści zwierzęta skrzyknęły się i założyły szkołę. Wspólnie ułożyły program nauczania. Królik chciał wpisać do niego bieganie, ptak – latanie, ryby – pływanie, a wiewiórka – wspinaczkę po drzewach. Co było dalej? Wszyscy mieli opanować do perfekcji każdy przedmiot, więc na koniec nikt nie był zadowolony. Królik doskonale biegał, ale spadł z drzewa, kiedy usiłował się po nim wspiąć. Skręcił łapę, przez co gorzej szło mu bieganie i nie zasłużył na piątkę na świadectwie. Wspinaczkę po drzewach oblał. Ptak złamał skrzydło, usiłując wykopać jamę. Skończył z tróją z latania, a kopania nie zaliczył. Dla mnie morał z tej historii jest taki – jeśli próbujesz być kiepską wersją kogoś innego, nie będziesz najlepszą wersją samego siebie. Bóg chce tylko, żebym była sobą, ale ja sobie na to nie pozwalam, bo nie czuję się dość dobra. Bóg świetnie zdaje sobie z tego sprawę i wcale się tym nie przejmuje. Zawsze, kiedy czuję się nie na miejscu w świecie dziennikarstwa, czytam e-mail od jednego z czytelników. Paul napisał do mnie po przeczytaniu mojego felietonu o zmarłym żołnierzu. Jego córka niosła na pogrzebie jego odznaczenie wojskowe „Purpurowe Serce”: Szanowna Pani Brett, każdy człowiek przychodzi na świat z jakimś darem od Boga. Niektórzy ludzie potrafią gotować tak, że ślinka leci. Inni są świetnymi krawcami albo stolarzami. Niektóre kobiety są urodzonymi mamusiami, które wiedzą, kiedy otrzeć dziecku łzę albo upiec ciasto. Pani, moja droga, potrafi malować. Nigdy nie sądziłem, że klawiatura może być narzędziem artysty, a jednak pod Pani dłońmi wyłania się z niej obraz wydarzeń, codziennych albo niecodziennych, który zapada czytelnikowi w serce. To zdumiewające, jak wspaniale umie Pani znaleźć i poruszyć właściwą strunę. Dziś rozłożyła mnie Pani na łopatki. Proszę pamiętać, że dary od Boga, o których wspomniałem, nie są nam dane na własność. Mamy się nimi dzielić po to, żeby wzbogacić życie jak największej liczby ludzi. Moim zdaniem Bóg jest bardzo zadowolony z tego, jak Pani korzysta z jego daru i dzieli się nim z innymi.

Kiedy przestaję próbować być kimś innym i godzę się z tym, że jestem sobą, efekty są wspaniałe – dla mnie i dla innych ludzi. Uwielbiam ten cytat: „W świecie, w którym możesz być, kim tylko chcesz, bądź sobą”. Po prostu bądź sobą. Właśnie do tego powołał cię Bóg. To zawsze wystarczy. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 37 Najpierw postawa, potem działanie

To był trudny dzień na torze łuczniczym. Moje strzały leciały wszędzie, tylko nie tam, gdzie chciałam je posłać – w sam środek tarczy, oznaczony niewielkim krzyżykiem. Stałam z łukiem sportowym w dłoni i kołczanem pełnym strzał, celując w żółty punkt oddalony o osiemnaście metrów. Za każdym razem, kiedy naciągnęłam cięciwę, skupiłam wzrok na celu i czułam, że trafię, zdobywałam dużo punktów. Ale za każdym razem, kiedy nie czułam się gotowa na strzał, i tak go oddawałam, zamiast opuścić łuk i zacząć od nowa. Wypuszczałam strzałę, chociaż coś mi mówiło: „Stop!”. Zawsze lądowała daleko od wewnętrznego pola tarczy. Dlaczego tak trudno mi się dziś strzelało? Moja frustracja rosła z każdą próbą. Kobieta oddalona o kilka stanowisk posyłała kolejne strzały w środek tarczy. Patrząc na nią, można było odnieść wrażenie, że nie ma nic prostszego na świecie. Trafiła nawet w krzyżyk. Dwa razy. Z rzędu. Czyżby wiedziała coś, o czym ja nie wiedziałam? Może znała jakąś sekretną technikę? Musiałam to sprawdzić. Po oddaniu swoich trzech strzałów zaczęłam się jej przyglądać. Stanęła na linii, napięła cięciwę, a potem zawahała się i opuściła łuk. Opuszczała łuk wiele razy, nie wypuściwszy strzały. To była jedyna rzecz, której nie próbowałam. Powstrzymywała się przed strzałem, korygowała postawę i zaczynała od nowa. To dlatego tyle razy trafiła w środek tarczy. Ani razu nie wypuściła strzały, dopóki nie była pewna, że jest odpowiednio ustawiona. Obie wiedziałyśmy, kiedy nie jesteśmy gotowe na strzał. Jedna z nas słuchała intuicji i poprawiała ustawienie. Druga, czyli ja, i tak strzelała. W łucznictwie mówi się, że każdy strzał zaczyna się od stóp. Zanim nauczysz się strzelać, musisz nauczyć się przybierać właściwą postawę. Zanim podejmiesz jakiekolwiek działanie, musisz wyrobić sobie odpowiednie nawyki. Chodzi o pamięć mięśniową. Sprawdzasz, co działa, a potem powtarzasz te same kroki bez końca, dopóki twoje ciało ich nie zapamięta. Później nie musisz już myśleć przy oddawaniu strzału. Twoje ciało samo wie, co robić. A kiedy już wypuścisz strzałę, która trafi w tarczę, masz o tym zapomnieć, oczyścić umysł i przygotować się do następnej próby. Magazynujesz w łuku energię, a potem uwalniasz ją, nadając prędkość strzale. Najlepsi łucznicy wizualizują każdy strzał; widzą go, jeszcze zanim go oddadzą. Ćwiczą zasadę: najpierw postawa, potem działanie. Kiedy o niej pamiętam i ją stosuję, mam lepsze wyniki i lepiej się bawię przy strzelaniu z łuku.

Ta sama zasada obowiązuje w życiu. Kiedy mam właściwą postawę wobec życia, jestem ugruntowana duchowo, wyciszona i skupiona, nic nie może mnie wzburzyć. Inaczej nawet najmniejsza przeszkoda wytrąca mnie z równowagi, a najbłahsza krytyka wpędza w rozpacz. Jak pracuję nad swoją postawą? Głównie poprzez codzienną modlitwę i medytację. Nazywam je treningiem duchowym. Budują pamięć mięśniową, żebyś zawsze pamiętał, co jest twoim prawdziwym celem w życiu, nawet jeśli los cię zaskoczy. Kiedy przybierzesz odpowiednią postawę zarówno na torze łuczniczym, jak i w życiu, dużo łatwiej trafisz do celu, bo wreszcie będziesz wiedział, co nim jest. Kiedy byłam reporterką w „Beacon Journal”, jeden z redaktorów uznał, że wszyscy powinniśmy popracować nad spójnością artykułów. Gazeta wprowadziła zasadę, że każdy dziennikarz musi opatrzyć swój tekst dwuzdaniowym streszczeniem, które pomoże autorom nagłówków dobrać odpowiednie słowa. Kiedy się nad tym zastanowić, nagłówek to najważniejsza część artykułu. Albo przyciągnie czytelników, albo ich zniechęci. Najpierw narzekałam i ociągałam się z pisaniem tych głupich streszczeń. A potem je pokochałam. Kiedy gubiłam wątek w długich felietonach albo reportażach, często wracałam do tych dwóch zdań na początku, żeby sprawdzić, czy nie odbiegłam za daleko od tematu. Pomagało mi to wykreślać niepotrzebne informacje, które nie wzbogacały artykułu i nie miały wartości dla czytelnika. Temu samemu służy spisanie misji firmy. Misja pełni funkcję kompasu, dzięki któremu wszyscy idą w tym samym kierunku, od dyrektora generalnego po sekretarkę. Mój mąż prowadził kiedyś agencję PR, której motto brzmiało: „Budujemy relacje”. Miał najbardziej chaotyczną wizytówkę, jaką widziałam. Była na niej lista wszystkich dziedzin, którymi zajmowała się agencja: relacje z administracją państwową, relacje ze społecznością lokalną, relacje z mediami, relacje z partnerami biznesowymi. Robił tyle rzeczy, że nikt, łącznie ze mną i jego dziećmi, nie wiedział, czym tak naprawdę się zajmuje. Mówi się, że prezentacja oferty powinna trwać tyle, co jazda windą. Bruce’owi zajęłoby to jakieś dwadzieścia minut i trzydzieści dwa piętra. Kiedy postanowił skupić się na jednej dziedzinie, zarządzaniu komunikacją w kryzysie, jego firma zaczęła odnosić sukcesy. Jeśli starasz się być wszystkim dla wszystkich, to wszyscy mogą się bez ciebie obejść. Jeśli robisz jedną rzecz naprawdę dobrze, stajesz się niezastąpiony. Warto znaleźć coś, co będzie ci przypominało, czym jest dla ciebie ta jedna rzecz. Prowadząc przez trzy lata własną audycję radiową, The Regina Brett Show, starałam się, żeby naprawdę odzwierciedlała moje zainteresowania. Nie chciałam dać się odciągnąć od tego, co dla mnie ważne, niezależnie od tematu czy gości programu, dlatego spisałam swoje dziesięć przykazań, którymi się kierowałam: 1. Bądź interesująca. Zaskocz słuchaczy. 2. Bądź oryginalna. 3. Bądź sobą. Brzmij w stu procentach jak Regina Brett. 4. Dobrze się baw. 5. Zadawaj trudne pytania z szacunkiem. 6. Najpierw podziękuj słuchaczom. 7. Inspiruj wszystkich wokół do szukania swojej wewnętrznej siły i korzystania z niej tak, żeby stworzyć lepsze życie dla siebie i innych.

8. Dawaj ludziom nadzieję. 9. Jako zespół pracujcie tylko nad tym, co potraficie robić dobrze i konsekwentnie. 10. Co tydzień dawaj z siebie wszystko, co w twojej mocy, i nie rozpamiętuj minionych audycji.

Co tydzień przed programem szłam do łazienki i pracowałam nad swoją postawą – tak jak na torze łuczniczym. Składałam dłonie do modlitwy, dotykałam nimi czoła i prosiłam Boga, żeby natchnął wszystkie moje myśli jasnością, potem przesuwałam dłonie na usta i prosiłam Boga, żeby natchnął wszystkie moje słowa współczuciem, a potem przykładałam je do serca i prosiłam Boga o błogosławieństwo dla moich gości, personelu radia i słuchaczy. Z taką postawą nie martwiłam się już, co będzie dalej. Mój przyjaciel Terry Pluto jest dziennikarzem sportowym, ale publikuje też felietony o wierze w „Plain Dealerze”. Wiele lat temu pracowaliśmy razem w „Beacon Journal”. Pisał wtedy poruszające felietony o swoim tacie, który przez całe życie pracował w magazynie, a po przejściu na emeryturę miał udar, po którym nie mógł chodzić ani porozumiewać się z otoczeniem. Chrząkał tylko, a jedynym słowem, jakie umiał wykrztusić, było: „Hej”. Terry wystąpił w moim programie radiowym i opowiedział wspaniałą historię o swoim tacie, sobie i o tym, jak ważna jest nasza postawa duchowa. W 1998 roku Terry spędził kilka dni z tatą na Florydzie, żeby pomóc mu odnaleźć się w domu po wyjściu ze szpitala. Później musiał wrócić do Akron, a jego tatą zajął się opiekun. W lutym Terry miał lecieć do Japonii, by relacjonować zimowe igrzyska olimpijskie. To ogromny zaszczyt dla dziennikarza sportowego i ogromne koszty dla gazety. Redakcja kupiła mu bilet lotniczy i opłaciła zakwaterowanie. Przed wyjazdem Terry zadzwonił do opiekuna taty. Żadnych zmian. W drodze na lotnisko Terry modlił się za tatę, gdy nagle usłyszał w głowie słowa: „Nie jedź”. Były tak wyraźne, jakby ktoś wypowiedział je na głos. Nie dawały mu spokoju, więc zatrzymał się i znów zadzwonił do opiekuna, sprawdzić co z tatą. Wszystko było w porządku. Terry zamknął oczy i zaczął się modlić o jasność myśli. Usłyszał te same słowa: „Nie jedź”. Więc zadzwonił do swojego szefa i powiedział, że chyba nie powinien lecieć do Japonii. Czuł się dziwnie, bo przecież stan jego taty się nie pogorszył – nie trafił do szpitala, nie walczył o życie – a gazeta wydała już tysiące dolarów, żeby wysłać Terry’ego na olimpiadę. Powiedział swojemu szefowi, że ma złe przeczucia związane z tym wyjazdem. Szef odpowiedział: „Nie jedź”. Terry zawrócił do domu i przed pójściem spać zadzwonił do taty. Mówił do niego, a on jak zwykle odpowiadał tylko: „Hej, hej”. Potem Terry zasnął. O czwartej nad ranem zadzwonił jego brat. Ich ojciec zmarł. Myślę, że Terry usłyszał głos Boga dlatego, że nieustannie pracuje nad swoją postawą wobec Niego. Ćwiczy natchnione słuchanie, więc kiedy Bóg mówi, on Go słyszy. Te dwa słowa: „Nie jedź” mogłyby z łatwością utonąć w powodzi rozgorączkowanych myśli, gdyby nie jego postawa. Mój trening duchowy w postaci medytacji to najlepsze, co robię dla siebie każdego ranka. Któregoś dnia miałam właśnie wjechać na autostradę międzystanową z pasa rozpędowego, kiedy usłyszałam w głowie głośne: „Stop!”. Zawahałam się przez ułamek sekundy, a potem wcisnęłam hamulec. I dobrze

się stało. W tym samym momencie minęła mnie rozpędzona ciężarówka z naczepą. Znalazła się w moim martwym punkcie. Gdybym przyśpieszyła, wpadłabym prosto pod nią. Innym razem jechałam samochodem, rozmyślając o wszystkich sprawach, które miałam do załatwienia. Zastanawiałam się, od czego powinnam zacząć. Nagle mój wzrok padł na naklejkę na zderzaku samochodu przede mną z napisem: „Skup się”. Miałam swoją odpowiedź. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 38 Twoim najważniejszym szefem jest ten cichy, spokojny głos, który słyszysz w sercu

Czy miałeś kiedyś aroganckiego szefa? Chyba każdy pracował dla kogoś takiego. Istnieje nawet skala pozwalająca zmierzyć poziom arogancji przełożonego. Nazywa się Workplace Arrogance Scale, w skrócie WARS (z angielskiego „wojny”). Stanley Silverman wykłada psychologię pracy na University of Akron. Za każdym razem, kiedy zadaje na sali pytanie: „Kto z was miał kiedyś aroganckiego szefa?”, podnoszą się wszystkie ręce. Zastanawiam się, ile z tych rąk należy do szefów, którzy nie zdają sobie sprawy, że to o nich mowa. Myślisz, że dla twojego szefa zabrakłoby skali? Teraz możesz to sprawdzić. Stanley i badacze z Michigan State University opracowali ją na podstawie wywiadów z setkami pracowników na temat cech, świadczących o arogancji ich szefów. Zgodnie ze skalą WARS, twój szef jest arogancki, jeśli podejmuje decyzje, które mają wpływ na innych, nie uwzględniając ich opinii; piorunuje pracowników wzrokiem, żeby poczuli się nieswojo; krytykuje ich albo poniża; publicznie torpeduje pomysły innych ludzi; ustala nierealistyczne terminy wykonania różnych zadań. Tę listę można uzupełnić o nasze własne sugestie: krzyczy; przeklina; obwinia; upokarza; zachowuje się, jakby był wszechwładny, niezwyciężony, lepszy od nas. Każdy ma jakąś historię o złym szefie. Kiedyś pracowałam dla człowieka, który kazał pracowniczce przenieść się ze swoim stanowiskiem do szafy, żeby ją ukarać za zbyt wolne tempo. Nie pozwalał nam się do niej odzywać. Wszyscy czuliśmy się upokorzeni. Ta biedna kobieta robiła, co mogła, żeby nadążyć za resztą. Na początku kariery dziennikarskiej pracowałam w gazecie, która miała zostać sprzedana, a my dowiedzieliśmy się o tym z publikacji w konkurencyjnym piśmie. Straciliśmy zaufanie do właściciela gazety, kiedy zdaliśmy sobie sprawę, że on nie ma zaufania do nas. Zwołał zebranie zespołu w newsroomie i oświadczył na sali pełnej reporterów: „Nie możecie wierzyć we wszystko, co czytacie w gazetach”. Świetnie. Byliśmy dziennikarzami w gazecie człowieka, który nie ufał dziennikarzom. Niektórzy szefowie lubią kontrolować wszelkie szczegóły. Kiepsko mi się dla nich pracuje. Kiedy widzę, że się zbliżają, mam ochotę zapaść się pod ziemię. Każda rozmowa wywołuje we mnie dyskomfort. Najchętniej wrzasnęłabym: „Zostaw mnie wreszcie w spokoju i daj mi pracować!”. Część szefów lubi poprawiać twoją pracę, zanim ją skończysz. Jedna z moich redaktorek w osobliwy sposób „czytała mi przez ramię”. Kiedyś pracowałam przy biurku nad artykułem, a potem wysłałam jej

ostateczną wersję. Odpowiedziała mi, komentując wcześniejsze wersje, które już skasowałam. Okazało się, że miała podgląd ekranu mojego komputera, z czego nie zdawałam sobie sprawy. Poczułam się, jakby obserwował mnie Wielki Brat. Inny redaktor z lubością wykreślał najbardziej poetyckie sformułowania z moich tekstów. Z tego powodu zyskał przydomek Kreślarz. Zaczynał wprowadzać zmiany w artykule, zanim doczytał go do końca. Zupełnie inaczej niż jeden z najlepszych redaktorów, z jakimi pracowałam, Stuart Warner. Dzięki niemu poznałam całkiem nowy typ redaktora i szefa. Zawsze, kiedy składałam mu tekst, czytał go od początku do końca, rzucał kilka uwag, a potem wstawał ze swojego fotela i prosił, żebym na nim usiadła. Wspólnie decydowaliśmy o zmianach, ale to ja je wprowadzałam. Duża różnica. Dzięki jego subtelnym sugestiom każdy artykuł stawał się lepszy. Musiało upłynąć dużo czasu, zanim uwierzyłam, że mogę zaufać szefowi. Nie zawsze łatwo się ze mną pracowało. Kiedyś miałam nad biurkiem naklejkę z hasłem: „Kwestionuj autorytety”. I kwestionowałam je na całego. Przez długi czas w ogóle nie uznawałam żadnych autorytetów. W każdym szefie widziałam ojca, którego oczekiwań nie umiałam spełnić – mój własny tata miał bardzo wysokie oczekiwania. Nieważne, jak bardzo się starałam w dzieciństwie, nigdy nie był ze mnie zadowolony, co okazywał mi za pomocą pasa albo złością. Wszystko kwitował tymi samymi słowami, które wciąż jeszcze dźwięczą mi w uszach: „Co jest z tobą nie tak, do jasnej cholery? Czy ty nic nie umiesz zrobić, jak trzeba?”. Podejrzewam, że jako dziecko sam słyszał je od swojego taty. Tego nauczył się w domu i tego uczył nas. Dopóki nie uporasz się z problemami z dzieciństwa, w każdym szefie będziesz widzieć tego wymagającego, nieprzyjemnego rodzica. Kiedyś jedna z dziennikarek w newsroomie nie mogła się dogadać z redaktorem. Poskarżyła się reporterowi w boksie obok, że szef nigdy nie jest z niej zadowolony. Jej sąsiad roześmiał się i powiedział jej: „Tatuś cię nie kocha. Pogódź się z tym”. Długo musiałam się uczyć, że przełożony nie jest kimś, kto chce mnie ukarać. Nawet dziś, kiedy szef pyta mnie: „Masz chwilę?”, serce zaczyna mi walić jak oszalałe i obawiam się najgorszego: „Co zrobiłam nie tak? Jak zostanę ukarana?”. Oczywiście, czasem tak właśnie się dzieje, a to nie pomaga mi uporać się z lękiem. Wiele lat temu redaktor poprosił mnie do siebie. Przed wejściem do jego gabinetu przystanęłam i odmówiłam modlitwę. Mówiłam sobie, że może chodzić o coś dobrego, na przykład o podwyżkę. Nic z tych rzeczy. Ktoś napisał złośliwy list o moim artykule, a redaktor wezwał mnie, żeby mi powiedzieć, że go opublikuje. Nie stanął po mojej stronie, nie ujął się za mną. Wyszłam z jego gabinetu zraniona i obolała. Tak samo czułam się jako dziecko. Kiedy rzuciłam pracę felietonistki w „Beacon Journal”, żeby pisać dla „Plain Dealera”, chciałam zacząć wszystko od nowa. Sądziłam, że będzie mi łatwo. Pracowałam już jako felietonistka, umiałam pisać i dotrzymywać terminów, a moje teksty zdobywały nagrody. Więc dlaczego na tydzień przed rozpoczęciem nowej pracy zalała mnie fala niepokoju? Nic z tego nie rozumiałam. Przecież miałam robić to samo co wcześniej, tylko dla kogoś innego. Bingo. Czy spełnię oczekiwania nowego szefa? Wróciła moja trauma z dzieciństwa: lęk przed

niezadowoleniem ojca. Wtedy przyjaciel z grupy AA pokazał mi fragment Wielkiej Księgi Anonimowych Alkoholików. Kiedy go przeczytałam, zaczęłam rozumieć, kto naprawdę jest moim szefem. To cytat poświęcony trzeciemu z dwunastu kroków: Postanowiliśmy powierzyć naszą wolę i nasze życie opiece Boga, jakkolwiek Go pojmujemy […]. Postanowiliśmy, że odtąd w tym dramacie życia Bóg będzie naszym Reżyserem. On jest Przełożonym, my Jego pracownikami. On jest Ojcem, my Jego dziećmi […]. Kiedy szczerze przybraliśmy taką postawę, wydarzyło się wiele niezwykłych rzeczy. Mieliśmy nowego Pracodawcę. Był wszechmogący, więc zaspokajał wszystkie nasze potrzeby, jeśli byliśmy blisko Niego i dobrze wykonywaliśmy zadania, które nam powierzył.

W książce jest nawet modlitwa towarzysząca temu krokowi. Często ją wypowiadam, zwłaszcza kiedy zmagam się z pracą. Oto kilka wersów, które dają mi siłę: „Boże, ofiaruję siebie Tobie, abyś mnie uformował i uczynił ze mną to, co będzie zgodne z Twoją wolą. Uwolnij mnie ode mnie samego, żebym mógł lepiej spełniać Twoją wolę”. Kiedy się Mu poddam, nie mam się już czego bać. Z tego nowego punktu widzenia zawsze mam tego samego Szefa, Boga, który mnie kocha i chce dla mnie tego, co najlepsze. Każdego dnia pytam Boga o moją misję, rozkazy, moje najwyższe dobro. Odpowiedź nie spada na mnie jak grom z jasnego nieba. Nie udziela mi jej żaden ziemski przełożony, tylko najważniejszy szef ze wszystkich – ten cichy, spokojny głos, który słyszę w sercu. Dla mnie ten głos należy do Boga. Dla innych to wewnętrzny spokój i równowaga, które pojawiają się, kiedy wiesz, akceptujesz i kochasz to, kim naprawdę jesteś, i zawsze wsłuchujesz się przede wszystkim w siebie samego. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 39 Siła płynie z wewnątrz

Mówczyni na scenie nie przejmowała się, że widzimy pot na jej czole. Otarła skroń, zapewniając nas, że to nie uderzenie gorąca. „To przypływ siły!” – zawołała. Energia przepełniała wszystkie uczestniczki konferencji „Spirit of Women in Business” („Duch kobiet w biznesie”) na Kent State University. Ponad trzysta kobiet wzięło udział w całodziennym spotkaniu o tym, jak korzystać ze swojej siły. Najpierw wysłuchałyśmy wystąpienia DeLores Pressley, coach i mówczyni motywacyjnej, która chce wyzwolić w kobietach ich „niezaprzeczalną siłę”. „Kobiety sprawują opiekę, mężczyźni sprawują władzę – stwierdziła. – Mężczyzn uczy się przepraszać za swoje słabości; kobiety uczy się przepraszać za swoją siłę”. To prawda. Pamiętam, jak siedziałam z grupą dziennikarzy podczas krajowej konferencji felietonistów, a mój sąsiad zapytał, jakie mam plany na przyszłość. Był ode mnie starszy o mniej więcej dziesięć lat i pisał felietony kilka lat dłużej. Odpowiedziałam, że chciałabym publikować w wielu gazetach, dawać wykłady motywacyjne i pisać książki. „Bardzo ambitne plany” – rzucił kpiąco, a potem odwrócił się ode mnie i zaczął rozmawiać z mężczyznami przy stoliku. Jego ton sprawił, że te słowa nie zabrzmiały jak komplement. Miałam wrażenie, że chciał mi powiedzieć: „Za kogo ty się masz, że tyle sobie wyobrażasz?”. Poczułam się głupio. Żałuję, że nie wyprostowałam się na krześle, nie uniosłam brody i nie oświadczyłam: „To prawda i przepełnia mnie radość i wdzięczność za to, że mam tyle ambicji, pasji i entuzjazmu, żeby dzielić się swoim przesłaniem ze wszystkimi ludźmi na świecie, którzy potrzebują lub chcą je usłyszeć”. Niestety, byłam zbyt oszołomiona i zawstydzona, żeby cokolwiek odparować. A mogłam przecież zacytować Timothy’ego Leary’ego, który powiedział: „Kobiety, które chcą dorównać mężczyznom, są mało ambitne”. Albo podzielić się z nim słowami Marianne Williamson, które wszyscy powinni znać na pamięć: „Jesteś dzieckiem Boga. To, że umniejszasz siebie, nie służy światu. Nie ma nic chwalebnego w tym, że się kulisz, by inni ludzie nie czuli się przy tobie niepewnie”. Ma rację. Świat nie rośnie w siłę, kiedy ukrywasz swoją wartość. Mój sukces służy wszystkim ludziom, a ich sukcesy służą mi. Musimy przestać się bać nie tylko swojego mroku i słabości. Wszyscy powinniśmy zwalczyć w sobie lęk przed własnym światłem, własną siłą. Wszyscy powinniśmy nauczyć się z niej korzystać, żeby czerpać z samego rdzenia reaktora jądrowego, jakim jest przepełniający nas Duch Boży.

Tak, wszyscy przyszliśmy na świat, by dawać świadectwo chwale Boga, która mieszka w każdym z nas. Jesteśmy tu, żeby wykorzystać jak najpełniej tę siłę, energię, pasję i światło. Kiedy nim lśnimy, rozświetlamy drogę wszystkim, nie tylko sobie. Przypominają nam o tym ludzie tacy jak DeLores. Namawiała nas wszystkie, żebyśmy znalazły sobie mentorów i coachów. Im więcej ludzi jest po naszej stronie, tym lepiej. Pozbądź się szkodliwych przekonań, tych cichych głosów w twojej głowie, które powtarzają: „Nie potrafisz tego zrobić”, „Jesteś oszustką”, „Nie uda ci się”. Wyrzuć lęk za burtę. „Kiedy strach puka do twoich drzwi, nie dawaj mu klucza” – powiedziała. Mnie czekała wymiana zamków. Na konferencji wysłuchałyśmy wielu wspaniałych wystąpień. Barbara Blake z Longview Associates i Sherpa Coaching uczyła nas, jak zostać swoim własnym coachem. Lider to stan umysłu, a nie nazwa stanowiska. Zobacz w sobie lidera, nawet jeśli inni cię tak nie widzą. Ludzie często mówią: „Wyjdź ze swojej strefy komfortu”. Barbara powiedziała: „Wyrośnij ze swojej strefy komfortu”. To brzmi bardziej kusząco i mniej groźnie. Kazała nam zadać sobie pytanie: „Z czym powinnam skończyć?”. „Kończenie ze złymi nawykami daje siłę” – zapewniała. Zawsze myślałam, że siłę daje raczej rozpoczynanie kolejnych projektów i planów. Na początek mogłybyśmy skończyć z jęczeniem, narzekaniem i wątpieniem w siebie. Z przerywaniem i przekrzykiwaniem innych ludzi. Z lękiem przed sukcesem. Barbara kazała nam przestać tyle myśleć. Dziwicie się? Już wyjaśniam. Nie mów członkom zarządu: „Myślę, że powinniśmy więcej inwestować”. Nie mów klientowi: „Myślę, że możemy zwiększyć sprzedaż”. Nie mów pracownikom: „Myślę, że nam się uda”. Nie mów szefowi: „Myślę, że robimy wszystko, co w naszej mocy”. Przestań tyle myśleć i postaw sprawę jasno: „Powinniśmy…”, „Możemy…”, „Uda się nam…” Później Leslie Ungar, prezes Electric Impulse Communications, uczyła nas, jak obudzić w sobie diwę. Nikt wcześniej nie dał mi pozwolenia na bycie diwą. To było bardzo ekscytujące. Słowo „diwa” pochodzi od włoskiego diva czyli bogini. Kiedyś określano nim tylko uznane śpiewaczki o wyjątkowym talencie. Spodobał mi się pomysł, żeby oddać hołd swojej wewnętrznej bogini i pokazać ją światu. Zastanów się, co sprawia, że czujesz swoją siłę. Każdy człowiek ma taką rzecz, powiedziała Leslie. To mogą być poduszki w marynarce, jaskrawy krawat, czerwona szminka, perły albo tatuaż. Opowiedziała nam o mężczyźnie, który skomentował jej wysokie obcasy. Wyjaśniła mu, że nosi je, żeby poczuć swoją siłę. Odpowiedział, że on nie potrzebuje niczego, żeby poczuć się silny. Zapytała go, jakim jeździ samochodem. „BMW” – odpowiedział. „Tego potrzebujesz, żeby poczuć się silny” – stwierdziła. Roześmiałyśmy się. Para szpilek od Manola Blahnika jest znacznie tańszym rozwiązaniem.

Co to znaczy być diwą? Zawsze, gdy masz szansę znaleźć się na scenie, zawładnij nią. Króluj w swoim miejscu pracy: gabinecie, boksie, stanowisku. Przekonaj ludzi, że bez ciebie sobie nie poradzą. Bądź na tyle pewna siebie, żeby zadawać pytania, zgłaszać uwagi, prosić o to, czego potrzebujesz; by stać się najlepszą wersją siebie w pracy i poza nią. Znaj swoją wartość i nie bój się jej reklamować. Wyróżniaj się. Kiedy znajdziesz się w świetle reflektorów, rozkoszuj się każdą chwilą. To nie znaczy, że masz myśleć wyłącznie o sobie – pomyśl o tym, jak inni skorzystają na tym, że cię poznali i usłyszeli, co masz do powiedzenia. A kiedy zobaczą, jak się pocisz, będą wiedzieli, że to oznaka twojej siły, a nie strachu. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 40 Sam musisz wzbić się w powietrze

Na mojej ulubionej kartce okolicznościowej widnieje rysunek dwupłatowca i napis: „Orville Wright nie miał licencji pilota”. W środku widnieje hasło: „Zacznij zmieniać świat”. To właśnie zrobili bracia Wright. Kiedy ich samolot oderwał się od ziemi, zmienili świat, w którym żyjemy. Byli pierwszymi ludźmi, którzy wznieśli się na wyższy poziom – w powietrze. Myślę o tym za każdym razem, kiedy patrzę na moją tablicę marzeń. Wisi na niej zdjęcie ich samolotu. Wierzę, że wszyscy potrafimy latać. Dlaczego? Bo pochodzę z Ohio. Jeśli chodzi o latanie, Ohio zajmuje całe podium: pierwsze, drugie i trzecie miejsce. Tu narodziło się lotnictwo, bo Orville i Wilbur Wright budowali samoloty w Dayton. Tu przyszedł na świat John Glenn, pierwszy Amerykanin, który wykonał lot orbitalny wokół Ziemi. I stąd pochodzi Neil Armstrong, pierwszy człowiek, który postawił stopę na Księżycu. W moim rodzinnym stanie nie znamy słowa „niemożliwe”. W ósmej klasie miałam zaszczyt poznać Johna Glenna. W tamtych czasach ów piegowaty kosmonauta był dla nas największym bohaterem. Na historii stanu Ohio uczyliśmy się o żywiołowych braciach, którzy otworzyli w Dayton sklep z rowerami. Orville i Wilbur konstruowali nie tylko rowery, ale też szybowce, latawce, silniki i śmigła. Zbudowali pierwszy tunel aerodynamiczny, żeby przetestować powierzchnię skrzydeł samolotu, który wynaleźli. Po historycznym locie w Kitty Hawk wrócili do Ohio, żeby dopracować swój wynalazek, a potem skonstruowali pierwszy udany samolot. Dziś ich prototyp stoi w Instytucie Smithsona, opatrzony następującą inskrypcją: „Pierwsza na świecie cięższa od powietrza maszyna o napędzie silnikowym, w której człowiek odbył swobodny, kontrolowany lot. Wynaleziona i skonstruowana przez Wilbura i Orville’a Wrightów. Odbyli nią lot w Kitty Hawk w Północnej Karolinie […] 17 grudnia 1903 roku. Dzięki swoim przełomowym badaniom naukowym bracia Wright odkryli zasady pozwalające samolotom unieść się w powietrze. Jako wynalazcy, konstruktorzy i lotnicy kontynuowali prace nad samolotem, nauczyli człowieka latać i dali początek erze lotnictwa”. Otworzyli drzwi przed Neilem Armstrongiem, który zrobił licencję pilota w wieku piętnastu lat, zanim nauczył się prowadzić samochód. Armstrong urodził się w miasteczku Wapakoneta w stanie Ohio mającym 9843 mieszkańców. Ten cichy, skromny człowiek był inżynierem i pilotem myśliwca w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych. Podczas wojny koreańskiej wziął udział w siedemdziesięciu ośmiu misjach bojowych. Był na studiach, kiedy ktoś inny przekroczył barierę

dźwięku. Poczuł się rozczarowany, że ominęło go coś, co uznał za największy przełom w lotnictwie. Nawet nie podejrzewał, co miała mu przynieść przyszłość. W 1969 roku zabrał nas wszystkich ze sobą na Księżyc na pokładzie Apollo 11. Nigdy nie zapomnę jego słów, gdy wylądował na Srebrnym Globie: „Houston, tu Baza Spokoju. Orzeł wylądował”. Ani kiedy postawił ten pierwszy krok i rzekł: „To mały krok dla człowieka, ale wielki skok dla ludzkości”. Podczas tego lotu kosmicznego nosił przy sobie fragment pierwszego samolotu braci Wright. Armstrong był bohaterem mimo woli, który ukrywał się przed mediami i rzadko rozmawiał z dziennikarzami. Został profesorem, kupił farmę w Ohio i wrócił do dawnego życia. Wiedział, że wypełnił swoją misję. Jak możesz się przekonać, na czym polega twoja misja? Ja zrozumiałam to, kiedy zobaczyłam w kościele plakat z napisem: „Inspiruj świat. Żyj swoim powołaniem”. Od razu wiedziałam, czym mam się zająć w życiu. Inspiruj świat. To było to. Trzymam na biurku małą tabliczkę z definicją czasownika „inspirować” – dawać impuls do czegoś, prowadzić, pobudzać; wypełniać natchnieniem lub entuzjazmem; zachęcać do działania, motywować; wpływać na coś, poruszać kogoś. Pod spodem wypisałam swoją osobistą misję: „Inspirować mężczyzn i kobiety do tego, żeby odnaleźli i korzystali ze swojej wewnętrznej siły, żeby odnaleźli i wykonali swoją świętą misję, żeby tworzyli lepsze życie dla siebie i innych ludzi”. Jeśli odstrasza cię słowo misja, zastąp je innym. Søren Kierkegaard opisał to w następujący sposób: „Bóg zostawił rozkazy dla każdego z nas. My mamy za zadanie je odnaleźć i wypełnić”. Ja usłyszałam Boży rozkaz w pobliżu Kitty Hawk, gdzie nad wydmami za miastem odbył się pierwszy lot człowieka. Niemal co roku spędzamy urlop na archipelagu Outer Banks w Karolinie Północnej, ale pomnik ku czci braci Wright zobaczyłam dopiero w 2007 roku, kiedy dołączyła do nas moja przyjaciółka Beth. Ledwo ją wtedy znałam, ale mój mąż przyjaźnił się z jej mężem i zaprosił ich na tydzień. Kiedy przyjechała, okazało się, że obie zabrałyśmy ze sobą książki o rozwoju duchowym. Natychmiast rozpoznałyśmy w sobie bratnie dusze. Na koniec cudownego wspólnego tygodnia pojechałyśmy zobaczyć pomnik braci Wright, żeby uczcić początek nowej przyjaźni. Żartowałyśmy, że jesteśmy siostrami, które odmienią świat. Podeszłyśmy do wysokiego na osiemnaście metrów pomnika, a wyryte na nim słowa zaparły mi dech w piersiach: „Niezachwiana wola. Niepokonana wiara”. Te cechy zaprowadziły braci Wright do celu. Chciałam, żeby mnie też prowadziły w życiu. Oprócz pomnika stoją tam cztery głazy upamiętniające cztery loty z 17 grudnia 1903 roku. Za pierwszym razem samolot pokonał zaledwie trzydzieści siedem metrów; za drugim – pięćdziesiąt trzy metry; za trzecim – sześćdziesiąt jeden. Ostatnia próba była najlepsza. Samolot przeleciał dwieście sześćdziesiąt metrów. Poczułam w sobie ożywczy powiew wiatru, kiedy stanęłam na ścieżce przelotu ich pierwszej maszyny.

Przeszłam od punktu, w którym oderwała się od ziemi, do pierwszego głazu w miejscu, gdzie wylądowała. Tam podziękowałam za pierwszą część mojej podróży przez życie, którą odbyłam, samotnie wychowując Gabrielle. Ta nieplanowana ciąża, która kiedyś wydawała mi się ogromnym błędem, była najlepszym, co mnie w życiu spotkało. Idąc do drugiego głazu, dziękowałam za podróż, jaką odbyłam z przyjaciółmi z grupy AA, którzy pomogli mi zaleczyć rany z dzieciństwa. W drodze do trzeciego dziękowałam za podróż przebytą z moim mężem. Jego niegasnąca miłość i lojalność pozwoliły mi wygrać z rakiem. Pomógł mi też rozpocząć karierę felietonistki. Wierzył we mnie, zanim sama w siebie uwierzyłam. Stojąc przy trzecim głazie, spojrzałam na ostatni w oddali. Nadszedł czas, żebym w pełni oddała się pisaniu. Właśnie tam, w Kitty Hawk, gdzie człowiek pierwszy raz wzbił się nad ziemię, wyzbyłam się lęku przed sukcesem i lęku przed porażką. Wcześniej bałam się przestać być dziennikarką i zostać pisarką, spełnić najstarsze ze swoich marzeń. Bałam się pożegnać z osobą, którą byłam dotąd, i stać się kimś nowym. Stałam przy trzecim głazie, mając za towarzysza tylko wiatr. Nadszedł czas powiedzieć: „Tak” tym wszystkim słowom, które czekały, aż je z siebie wypuszczę. Poczułam w sobie siłę Ducha Świętego. Otworzyłam serce i ofiarowałam całą siebie Bogu. Rozpoczęłam moje wymarzone życie, w którym piszę wszystkie książki, jakie w sobie noszę, opowiadam wszystkie swoje historie, dzielę się wszystkim, czego nauczyło mnie życie, żeby inspirować innych ludzi. Rozłożyłam ręce szeroko jak skrzydła i przysięgam, że Duch Święty uniósł mnie w powietrze i opuścił przed ostatnim głazem. Poczułam w sobie nową wolność i nowe szczęście. Kiedyś przeczytałam, że można zarabiać na życie albo żyć swoim powołaniem. Ja wreszcie byłam gotowa robić to, do czego zostałam powołana. Po powrocie do domu przykleiłam na mojej tablicy marzeń broszurę o pomniku braci Wright z czarnobiałym zdjęciem ich samolotu. Zrobiłam okładki wszystkich książek, które chciałam napisać, i przypięłam je obok. A na górze napisałam: „To, albo coś lepszego”. Zastanawiałam się, czy mogę tak po prostu powiedzieć Bogu, czego chcę. Czy powinnam kierować się własnymi pragnieniami, czy Bożą wolą? Ale wtedy przypomniały mi się słowa Beth: „Twoim największym pragnieniem jest spełniać Bożą wolę. Nie ma między nimi żadnej różnicy”. Czy mogłam wyrażać swoje pragnienia tak otwarcie? Zrozumiałam, że tak, kiedy Beth przysłała mi ten cytat z Księgi Habakuka, rozdziału Biblii, o którym nigdy nawet nie słyszałam: I odpowiedział Pan tymi słowami: „Zapisz widzenie, na tablicach wyryj, by można było łatwo je odczytać. Jest to widzenie na czas oznaczony, lecz wypełnienie jego niechybnie nastąpi: a jeśli się opóźnia, ty go oczekuj, bo w krótkim czasie przyjdzie niezawodnie” (Ha 2, 2–3).

Oczekuj go, a przyjdzie niezawodnie. Bóg rzadko przychodzi za wcześnie, ale nigdy się nie spóźnia. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 41 Nic nie przydarza się tobie – wszystko dzieje się dla ciebie i dla innych

W chorowaniu na raka jednym z najtrudniejszych doświadczeń jest utrata włosów po chemioterapii. Łysy czujesz się bezsilny. Dla świata stajesz się pacjentem. Ludzie się gapią. Przyjaciele się wzdrygają. Dzieci uciekają. Szesnaście lat temu, kiedy miałam raka piersi, planowałam zacząć nosić perukę, gdy tylko wypadną mi włosy. Chciałam dobrać ją tak, żeby nikt się nie zorientował, że jestem łysa po chemioterapii. Mąż zabrał mnie na zakupy. Szukaliśmy peruki, zanim zdążyłam otrząsnąć się z szoku wywołanego diagnozą. To nie był najlepszy pomysł. W sklepach z perukami powinna wisieć tablica: „Klientkom, które nie pogodziły się z tym, że mają raka, wstęp wzbroniony”. Paraliżował mnie gniew, smutek i strach. W końcu usiadłam na schodach przed sklepem i zaczęłam płakać. Byłam przerażona i smutna, a poza tym nie miałam pojęcia, jak wybrać perukę. Wydaliśmy pięćset dolarów na perukę z włosów naturalnych. Właściciel eleganckiego salonu fryzjerskiego zapewniał mnie, że będzie wyglądać tak samo jak moje prawdziwe włosy. Zrobił mi nawet zdjęcie, żeby mieć się na czym wzorować. Wziął mnie za rękę i obiecał, że będzie gotowa, zanim stracę włosy. Zamiast tego zrujnował moją perukę. Kiedy zaczęły mi wypadać włosy, nie odbierał ode mnie telefonu. Gdy w końcu zgodził się z nami spotkać, pokazał mi zniszczoną perukę i oskarżył mnie, że dałam mu „kiepski materiał do pracy”. O przeprosinach czy zwrocie pieniędzy nie mogłam nawet marzyć. Zażyczył sobie sto dziewięćdziesiąt dolarów za stylizację. Byłam zbyt osłabiona po chemioterapii, żeby się z nim kłócić. Peruka była tak spalona po trwałej ondulacji, że przypominała zwierzę rozjechane przez samochód. Wytrzymałam w niej całe dwie godziny. Wyglądałam i czułam się strasznie, a poza tym przypominała mi o piekle, jakie zgotował nam ten fryzjer od siedmiu boleści. Wrzuciłam ją do szafy i już nigdy jej nie założyłam. Dziś służy nam za przebranie na Halloween. Przez tego człowieka nie mieliśmy czasu kupić następnej peruki. Włosy wypadały mi garściami. Wyglądałam jak pies zarażony parchem. Mój mąż, mój książę z bajki, pomógł mi ogolić głowę tego dnia, kiedy jedząc śniadanie, zobaczyłam w talerzu z płatkami owsianymi własną grzywkę. Przez sześć miesięcy chodziłam łysa. Teraz mogę się z tego śmiać, ale wtedy wylałam morze łez. Albo cały ocean. Pomyślałam, że żadna kobieta nie powinna przechodzić przez coś takiego. Ale nie podjęłam żadnych kroków. Bo co mogłam zrobić? Zgłosić go do rzecznika praw konsumenta? Wytoczyć fryzjerowi proces przed sądem do spraw drobnych roszczeń? Byłam tak skupiona na swoim

problemie, że nawet nie przyszło mi do głowy, że mogę pomóc go rozwiązać z myślą o innych pacjentach. Wiele lat później zostałam zaproszona do Fort Wayne w stanie Indiana. Miałam wygłosić wykład podczas kolacji na cześć ośrodka Cancer Services of Northeast Indiana wspierającego chorych na raka. Po wejściu do budynku prawie zemdlałam z wrażenia. Zobaczyłam ogromny salon z ponad stu pięćdziesięcioma posegregowanymi kolorystycznie perukami na wystawie. Kiedy usłyszałam, że to darmowa wypożyczalnia, rozpłakałam się. Kobiety łyse po chemioterapii mogą wypożyczać po dwie peruki naraz, tak jak książki z biblioteki. Zwracane peruki trafiają prosto do salonu, gdzie ochotnicy myją je i czeszą dla następnej kobiety. W wypożyczalni panowała miła, przyjazna atmosfera, niczym w prawdziwym salonie piękności. Potem usłyszałam o Debrze Brown i zrozumiałam, że muszę zacząć działać. Któregoś dnia Debra przyszła do wypożyczalni w Fort Wayne, żeby znaleźć dla siebie perukę, ale były tam tylko dwie peruki dla Afroamerykanek i żadna jej się nie podobała. Czuła się przygnębiona i zrezygnowana po chemioterapii i utracie włosów, ale mały wybór dla czarnoskórych w salonie obudził w niej gniew – gniew, który kazał jej wziąć się do pracy. Obdzwoniła rodzinę, przyjaciół i wszystkie kościoły, które chciały z nią rozmawiać. Zaangażowała w swoją akcję lokalny oddział organizacji Urban League, która walczy z dyskryminacją rasową. Wszystkich prosiła o datki albo peruki. Jaki postawiła sobie cel? Sto peruk. Nie zamierzała dopuścić do tego, żeby kolejna Afroamerykanka wyszła z salonu rozczarowana. Po trzech miesiącach Debra przekazała salonowi dwieście peruk. Wszystkim mówiła: „Tu nie chodzi o mnie. Natchnął mnie Bóg”. Wtedy wpadłam na pomysł miejsca, w którym kobiety po chemioterapii mogłyby dostać perukę za darmo. Moją inicjatywą zainteresował się ośrodek The Gathering Place, oferujący pomoc wszystkim ludziom dotkniętym nowotworem. Gdy tylko opowiedziałam im o moim pomyśle, zaczęli pracować nad salonem w swoim oddziale w Beachwood. Wydzielili tam przytulną, spokojną, dobrze oświetloną przestrzeń z dużym lustrem i mnóstwem półek na te wszystkie peruki, które uda nam się zdobyć. Napisałam felieton o tym, że potrzebujemy peruk. Peruk dla brunetek i blondynek. Peruk dla rudych i siwych kobiet. Peruk dla kobiet wszystkich ras. Peruk we wszelkich możliwych kształtach, kolorach i rozmiarach. Peruk z włosów syntetycznych, ponieważ naturalne włosy są trudniejsze w pielęgnacji. Poprosiłam czytelników, żeby zorganizowali zbiórkę w swoim kościele, szkole albo rodzinie i przekazali nowe i używane, czyli „ukochane” peruki ośrodkowi The Gathering Place. Potrzebowaliśmy pieniędzy na nowe peruki i produkty do pielęgnacji włosów syntetycznych, a także pomocy fryzjerów, którzy poświęciliby swój czas na ich mycie i czesanie. Chcieliśmy dać wszystkim chorującym kobietom jasno do zrozumienia, że utrata włosów nie oznacza utraty nadziei. Chcieliśmy zapewnić im spokój ducha. Nasz salon nazwaliśmy HairPeace. W ciągu kilku tygodni ośrodek The Gathering Place otrzymał ponad pięćset peruk i ponad trzydzieści osiem tysięcy dolarów. Ludzie z całego Cleveland i okolic chcieli uczestniczyć w naszej zbiórce. Filantrop Sam Miller przekazał trzy tysiące dolarów. „Dorzucę się na kilkaset peruk – powiedział. – Wiem, co ta choroba robi z ludźmi”. Sam walczy z rakiem od ponad dziesięciu lat.

Uczniowie z Academy of Saint Bartholomew w Middleburg Heights zebrali ponad siedemset dolarów. W jednej z grup przedszkolnych dzieci, które złożyły się na nasz cel, mogły przyczepić włosy do styropianowych główek. Studenci wrzucali po dolarze podczas obchodów Dnia Świętego Patryka. Peruki przekazała też kościelna grupa Knitting Angels z Bainbridge, z Parafii Świętych Aniołów. Agencja opiekunów środowiskowych zorganizowała zbiórkę „ukochanych” peruk z drugiej ręki. Dziesiątki osób dzwoniło we łzach, oferując peruki swoich żon, matek i sióstr, które zmarły na raka. Odzew był tak duży, że The Gathering Place otworzyło drugi salon z perukami w swoim ośrodku w zachodniej części Cleveland. Przed oficjalnym otwarciem salonu do The Gathering Place przyszła na masaż starsza kobieta w czapeczce baseballowej na peruce z długich siwych włosów. Kiedy zobaczyła peruki, zapytała, czy personel mógłby odłożyć jej jedną do czasu otwarcia HairPeace. Eileen Coan, opiekunka biblioteki medycznej, uznała, że nie powinna tyle czekać. Eileen uwielbia opowiadać tę historię: „Zamknęliśmy drzwi, a ona zdjęła swoją perukę i wskazała niepewnie perukę z krótkimi kręconymi włosami. »Zawsze chciałam mieć loki« – wyszeptała. Kiedy ją włożyła, uśmiechnęła się od ucha do ucha, a w jej oczach zalśniły łzy. »Jest cudowna« – usłyszałam. Zaczęłam pakować jej starą perukę. »O nie, nie trzeba – stwierdziła zdecydowanie. – Ta może tu zostać, nie będzie mi już potrzebna!«”. Inna kobieta, młoda i wychudzona po chemioterapii, przyszła na spotkanie z dietetyczką. Jej peruka z krótką, zawadiacką fryzurą wyglądała dobrze, ale była za duża. Przy każdym kichnięciu dziewczyna bała się, że strząśnie ją na ziemię. Eileen opisała jej radość w tym e-mailu: „Nałożyłam jej na głowę siateczkę i powiedziałam, żeby spokojnie się rozejrzała. Wybrała bardziej elegancką fryzurę: proste włosy delikatnie rozjaśnione pasemkami. Zerknęła w lustro i klasnęła w dłonie: »Ta mi się podoba!«. Wyszła do biblioteki i zawołała do ósemki nieznajomych: »Spójrzcie na moje nowe włosy!«, a oni też zaczęli klaskać. Powiedziała, żebyśmy oddały jej starą perukę komuś innemu, i poszła pokazać się mamie w nowej fryzurze. Do salonu weszła para z oczami zaczerwienionymi od płaczu. Przetrząsnęli już wiele sklepów z perukami i byli gotowi się poddać. Kobieta spodziewała się, że włosy wypadną jej w ciągu kilku dni. Każda peruka, którą przymierzała, miała za gęste włosy, aż w końcu wypatrzyła blond perukę z fryzurą na chłopaka. Leżała idealnie. Jej mąż uśmiechnął się tylko. Wyszli, trzymając się za ręce. Inna kobieta też przyszła z mężem. Niedawno wyłysiała i miała opory przed wejściem do salonu. Nagle zauważyła perukę, która wyglądała jak jej własne włosy. Przymierzyła ją, a potem zachwycona zawołała męża. Stał w drzwiach w milczeniu, a potem powiedział: „Wróciła moja piękna panna młoda”. Kiedyś do salonu zajrzała kobieta, która właśnie dowiedziała się, że będzie potrzebowała chemioterapii. Szukała peruki z cienkimi, delikatnymi włosami, takimi jak swoje. I oczywiście taką znalazła. Przymierzyła ją, a potem powiedziała personelowi: „Wrócę, kiedy będę jej potrzebować. Mam nadzieję, że jeszcze tu będzie”. A oni wręczyli jej perukę. „To nie może być takie proste…” – zaoponowała kobieta. Owszem, może. Jeśli chcesz złożyć datek na peruki, wyślij czek na adres:

The Gathering Place, 23300 Commerce Park, Cleveland, Ohio 44122, USA albo odwiedź stronę www.touchedbycancer.org. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 42 Nie pozwól, żeby twoja muzyka umarła razem z tobą

Rocco Scotti to nasz clevelandzki Luciano Pavarotti. Chyba nikt na świecie nie wykonał hymnu narodowego Stanów Zjednoczonych więcej razy niż on. Przez dwadzieścia lat śpiewał go na prawie każdym meczu baseballowym drużyny Cleveland Indians. Śpiewał go na rozpoczęciu sezonu w godzinę po wyjściu ze szpitala, ze szwami po wypadku samochodowym, w którym stracił przytomność. Śpiewał go dla prezydentów Geralda Forda i Ronalda Reagana. Śpiewał go w sześciu miejscach jednego dnia. Śpiewał go na stadionach w Nowym Jorku, Pittsburghu i Baltimore; w Galerii Sław Futbolu Amerykańskiego w Canton i w Galerii Sław Baseballa w Cooperstown w stanie Nowy Jork. Rocco śpiewał hymn dla niemal każdej pierwszoligowej drużyny baseballowej. Śpiewał go na meczach futbolu amerykańskiego. Śpiewał go blisko pięćdziesiąt razy na rok przez dwadzieścia lat. Śpiewał go tak pięknie, że jako cywil został odznaczony Purpurowym Sercem za „budzenie w słuchaczach ducha patriotyzmu swoim wybitnym wykonaniem Gwieździstego Sztandaru”. Wierzy, że to Bóg powołał go, żeby uczynił hymn Stanów Zjednoczonych swoim największym – i jedynym – przebojem. Sam nie miał tego w planach. Rocco urodził się w 1920 roku w Ambler w stanie Pensylwania. Dorastał z trzynaściorgiem rodzeństwa, a kiedy miał trzy lata, jego cała rodzina przeprowadziła się do Cleveland. Jak większość rówieśników marzył, żeby zostać baseballistą. Zamiast tego zaczął pracować na budowie, jak jego tata, i nosił na ramionach pięćdziesięciokilowe worki. Jego tata śpiewał w domu, więc Rocco też zaczął śpiewać. Ćwiczył z trenerem emisji głosu. W 1945 roku poznał swoją przyszłą żonę, June, i razem przeprowadzili się do Nowego Jorku, żeby mógł studiować śpiew operowy. Rocco nie zrobił kariery w operze, więc przeniósł się do Los Angeles, gdzie ćwiczył pod okiem tenora. Przez jakiś czas śpiewał piosenki pop w klubach nocnych. Jego kariera wokalna utknęła w martwym punkcie, więc wrócił do Cleveland. Pracował na budowie, uczył się śpiewu i od czasu do czasu wykonywał hymn narodowy podczas różnych uroczystości. Wtedy śpiewał go jeszcze tak samo jak wszyscy inni. Pewnego dnia postanowił zaryzykować i dodać coś wyjątkowego od siebie. Poproszono go o wykonanie hymnu przed meczem drużyn Cleveland Indians i Baltimore Orioles. W drodze na stadion Rocco zastanawiał się, jak może urozmaicić swoje wykonanie. Dodał na końcu wysokie G. Nie miał pewności, czy Francis Scott Key byłby z tego zadowolony, ale chłopakom z obu drużyn bardzo się spodobało, kiedy dwadzieścia lat temu Rocco pierwszy raz wykonał hymn w ten

sposób. Kiedy dochodzi do słów „krajem wolnych, ojczyzną dzielnych ludzi”, zatrzymuje się na słowach „wolnych” i „dzielnych” tak długo, jak tylko zdoła. Nikt przed nim nie śpiewał hymnu w ten sposób. Wszyscy byli zachwyceni. Od tamtej pory miał go wykonywać przed każdym meczem. Ulubione wspomnienie? Właśnie skończył śpiewać hymn, gdy dowiedział się, że ktoś na trybunach chce go poznać. To był Earl Averill, członek Galerii Sław Baseballu, sześciokrotny uczestnik Meczu Gwiazd i idol Rocca. Rocco był tak wzruszony, że usiadł obok Earla i rozpłakał się. Najmilej wspomina właśnie to – i wykonywanie hymnu w obecności prezydentów. „Wyglądali, jakby im się podobało” – ocenił. Złości go, że tylu piosenkarzy nie radzi sobie z hymnem narodowym. „Tylko nieliczni robią to dobrze – stwierdził. – To trudny utwór. Rzadko komu idzie śpiewająco”. Roseanne Barr wrzeszczała jak opętana. Michael Bolton zapomniał, co ma zaśpiewać. Steven Tyler zmienił tekst. Na torze wyścigowym w 2001 roku zakończył hymn słowami: „ojczyzną Indianapolis 500”. Ale to nie były najgorsze wykonania. „Robert Goulet – powiedział Rocco, kręcąc głową. – Był zbyt pijany, żeby dokończyć. Jeśli coś robisz, rób to dobrze albo wcale. Hymn coś znaczy” – skomentował. Jego zdaniem niektórzy wykonawcy śpiewają hymn po to, żeby schlebić swojej próżności, stanąć przed tłumem ludzi i wystąpić w telewizji. „Nie jest dla nich ważny –stwierdził. – A tę pieśń trzeba traktować z szacunkiem”. On zawsze szanował hymn. Modlił się przed każdym wykonaniem. I trzeba ćwiczyć. Rocco ćwiczył w samochodzie. Któregoś dnia wszedł na tak wysoką nutę, że pękła mu szyba boczna. W trzech miejscach. Od tamtej pory ćwiczył przy otwartych oknach. Śpiewał też hymny innych państw. Polski hymn narodowy przed meczami bokserskimi. Węgierski hymn narodowy przed meczami koszykówki, włoski przed meczami piłki nożnej, a izraelski podczas wizyty wicepremiera Izraela w Cleveland. Ale nigdy nie znudził mu się Gwiaździsty sztandar. Zawsze, kiedy go śpiewał, czuł miłość do swojego kraju. „Za każdym razem jest dla mnie wyzwaniem” – przyznał. Rocco i June są małżeństwem od ponad sześćdziesięciu lat. Kiedy z nim rozmawiałam, miał osiemdziesiąt dziewięć lat. Już nie wykonywał hymnu na meczach pierwszej ligi baseballu. Kiedy Cleveland Indians zaczęli grać na nowym stadionie, poprosili o to innych wokalistów. Rocco nie ma im tego za złe. „Czasy się zmieniają. Życie płynie dalej – mówi ludziom. – Wszystko się kiedyś kończy”. Niczego nie żałuje, nie chowa urazy. A czy zaśpiewałby dla nich jeszcze, gdyby go poprosili? Rocco uśmiechnął się i odparł: „Zapytałbym tylko, o której godzinie”. Co jakiś czas pojawiają się sugestie, żeby zmienić hymn na pieśń America the Beautiful albo God Bless America. Dziennikarze dzwonią do Rocca i proszą go o komentarz. „To ładne pieśni, ale nie mają w sobie dramaturgii Gwiaździstego Sztandaru. Teraz hymn ma charakter. Pobudza patriotyzm. Przykuwa uwagę”. Rocco uwielbia Gwiaździsty Sztandar. „Oślepiająca czerwień rakiet, bomby rozdzierające

powietrze” – to nie są dla niego puste słowa. To historia jego rodziny. Jego brat Nicholas zginął w II wojnie światowej. Nick był sierżantem piechoty. Miał dopiero dziewiętnaście lat. W chwili śmierci brata Rocco miał dwadzieścia cztery lata. Ciężko to przeżył. Zaciągając się do wojska, Nick powiedział mu: „Ja już nie wrócę”. Rocco podzielił się ze mną fragmentem wiersza, który napisał o Nicku: „Teraz rzędy białych krzyży ścielą się przez świat; co noc modlę się za nie, bo jest wśród nich mój brat”. Na czym polega różnica między tym, jak Rocco wykonuje hymn narodowy, a jak robią to wszyscy inni? Za każdym razem, kiedy Rocco wyśpiewuje ostatnie słowa: „O, powiedz, czy jeszcze gwiaździsty sztandar powiewa / Ponad krajem wolnych, ojczyzną dzielnych ludzi?”, wie, że odpowiedź brzmi: „Tak”. Rocco ucichł, gdy opowiadał, jak ta pieśń stała się jego darem, którym dzielił się ze światem. „To dziwne, ale coś mnie do tego natchnęło – wyznał. – Jakby ktoś zadecydował: »To będzie twój talent«”. A kiedy odnajdziesz swój talent, traktuj go z szacunkiem. „Uczciwie nad nim pracuj – namawiał Rocco. – Niech naprawdę coś znaczy dla ciebie i dla wszystkich wokół”. Historia jego życia przypomina nam, że każdy nosi w sobie muzykę, nawet ci z nas, którzy nie trafiają w żadną nutę. Chodziłam kiedyś do kościoła, w którym organista zachęcał wszystkich do śpiewania, również tych, którzy wątpili w swoje umiejętności. Zawsze powtarzał: „Jeśli fałszujesz, śpiewaj jeszcze głośniej”. Każdy z nas ma w sobie własną piosenkę. Piosenkę, którą ktoś na świecie potrzebuje usłyszeć właśnie w naszym wykonaniu, tak jak płynie z naszych serc i naszych ust. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 43 Nie musisz płynąć pod prąd, żeby zdobyć to, czego pragniesz

Przeżywasz kryzys? Zadzwoń do mojego męża. To jego specjalność. Nie tylko potrafi mnie uspokoić, kiedy trafię na jakąś drobną przeszkodę na swojej drodze i mam wrażenie, ze balansuję na krawędzi przepaści. Jak już wspomniałam, jest też współwłaścicielem agencji Hennes Paynter Communications, która zajmuje się komunikacją kryzysową. Udziela profesjonalnych porad osobom prywatnym i firmom, jak reagować w kryzysowej sytuacji. Kiedy ludzie słyszą, czym się zajmuje mój mąż, często myślą, że pomaga korporacjom i ludziom na najwyższym szczeblu wymigać się od odpowiedzialności okrągłymi zdaniami. To nie tak. Bruce mówi wszystkim, że błędów nie da się pokryć pustymi frazesami. Jego mantra to: „Powiedz całą prawdę i powiedz ją jako pierwszy”. Firm ogarniętych kryzysem nigdy nie brakuje, więc interes się kręci. Kilka lat temu pewien mężczyzna poprosił Bruce’a i jego wspólnika o pracę, ale postanowili go nie zatrudniać. Kilka miesięcy później ten człowiek trafił do znacznie większej agencji PR, oferującej klientom kompleksową obsługę. Później Bruce przeczytał w gazecie, że ta sama agencja zatrudniła kolejne dwie osoby, żeby stworzyć dział zarządzania komunikacją kryzysową i rywalizować z Brucem. W pierwszej chwili mój mąż zaczął się martwić. Jak konkurencja wpłynie na ich firmę? Ile zleceń im odbierze? Czy wystarczy klientów, żeby obie agencje mogły odnieść sukces, czy będą musiały o nich walczyć? A potem Bruce zrobił coś, dzięki czemu jeszcze bardziej urósł w moich oczach. Uspokoił się. Postanowił opanować swój strach, odrzucić ideologię niedoboru i konkurencji oraz przekonanie, że życie i praca to nieustanna walka o swoje. Postanowił dalej robić to, co dotychczas, i być w tym coraz lepszy. Później napisał do właściciela konkurencyjnej agencji, gratulując mu nowego przedsięwzięcia i życząc mu wielkich sukcesów. Bruce napisał nawet, że pracy na pewno wystarczy dla wszystkich. Na koniec przeciągnął strunę, bo dodał: „Jeśli zajdzie taka potrzeba, na pewno przekieruję klientów do pana”. Właściciel tamtej agencji był zdumiony, że dostał tak życzliwy list od człowieka, którego inni mogliby uznać za jego największą konkurencję. Zadzwonił do mojego męża i nagrał mu wiadomość, wyrażając swoją głęboką wdzięczność. Głos mu się załamał, kiedy mówił Bruce’owi, ile dla niego znaczył ten email. Bruce nauczył mnie, że nie musimy walczyć, aby zyskać dla siebie więcej rzeczy, których pragniemy. Nigdy ich nie zabraknie, a konkurencja nie istnieje. A co z konkurencją na rynkach globalnych? A co z człowiekiem ze stanowiska obok, który z tobą rywalizuje? To już nie twój problem.

Dostałam kiedyś od przyjaciółki płytę Esther Hicks. „Nie musisz płynąć pod prąd, żeby zdobyć to, czego pragniesz” – tych dziesięć słów odmieniło moje życie. Kiedy usłyszałam to zdanie, wybuchnęłam śmiechem. Często mam wrażenie, że płynę pod prąd, usiłując wbrew wszystkiemu dotrzeć do upragnionego celu, bo mam nadzieję, że będę tam szczęśliwsza niż w miejscu, w które łagodnie kieruje mnie nurt mojego życia. Marnuję wiele czasu i energii, zanim poddaję się, wyczerpana, i dryfuję w to miejsce, które czekało właśnie na mnie. Kiedy przestaniesz walczyć z prądem, którego i tak nie da się pokonać, możesz pogodzić się z tym, co jest, odpocząć i pozwolić, by rzeka życia zawiodła cię w miejsce, w którym przyniesiesz światu największy pożytek. Biblia wciąż przypomina nam, żebyśmy poddali się Bożej woli w tym wszystkim, co usiłujemy kontrolować. Jak czytamy w Ewangelii św. Mateusza, lilie na polu nie pracują ani nie przędą (Mt 6,30): Jeśli więc ziele na polu, które dziś jest, a jutro do pieca będzie wrzucone, Bóg tak przyodziewa, to czyż nie tym bardziej was, małej wiary? Nie troszczcie się więc zbytnio i nie mówcie: co będziemy jeść? co będziemy pić? czym będziemy się przyodziewać? […] Przecież Ojciec wasz niebieski wie, że tego wszystkiego potrzebujecie. Starajcie się naprzód o królestwo i o Jego sprawiedliwość, a to wszystko będzie wam dodane. Nie troszczcie się więc zbytnio o jutro, bo jutrzejszy dzień sam o siebie troszczyć się będzie.

Jak uczy psalm sto dwudziesty siódmy, całe to zamartwianie się i dodatkowa praca nie przyniesie nam ani chwili spokoju: „Daremnym jest dla was wstawać przed świtem, wysiadywać do późna – dla was, którzy jecie chleb zapracowany ciężko; tyle daje On i we śnie tym, których miłuje” (Ps 127, 2). Przez wiele lat nie rozumiałam wyrażenia: „iść po linii najmniejszego oporu”. Trudno się zorientować, która to linia, jeśli boimy się zrobić krok w jakimkolwiek kierunku. Aż wreszcie do mnie dotarło: chodzi o to, żebym przestała stawiać opór. Jak mawiali w serialu Star Trek, „opór jest daremny”. To prawda. Prawdziwą pracę wykonuje za nas Bóg. Nam pozostaje tylko współpracować z Nim z lekkością, bez stresu i wysiłku. Mój dawny przepis na życie wyglądał tak: cierpieć, próbować, pracować, zadręczać się, łamać sobie głowę, pocić się i walczyć. A oto mój nowy przepis: odpuścić, pozwolić, poddać się, zaufać, uwierzyć i odprężyć się. Z Bogiem można iść na skróty. Nie musisz starać się ze wszystkich sił, żeby osiągnąć sukces. Któregoś dnia nie mogłam się zdecydować, o czym napisać felieton. Zwykle bez trudu wymyślam tematy – mój problem polega raczej na tym, że mam ich za dużo i nie wiem, który wybrać. Poprosiłam Boga o pomoc i uzyskałam ją, kiedy zadzwoniła do mnie córka i skwitowała mój dylemat słowami: „Wybierz to, co przyjdzie ci łatwiej”. Zapisałam je na karteczce samoprzylepnej, która teraz uśmiecha się do mnie każdego dnia. Bóg bierze najcięższe zadania na siebie. Zawsze zachwycają mnie rzeźby Michała Anioła, który po prostu uwalniał posągi zamknięte w bryle marmuru. Wystarczy, że poruszę palcami, a uwolnię słowa, które zesłał mi Bóg. To nie znaczy, że wszystko przychodzi mi łatwo, ale kiedy sobie na to pozwolę, bez trudu zapełniam kolejne strony. To, co jednemu przychodzi łatwo, dla innych może być trudne. Niektórzy ludzie są świetni z matematyki. Ja do nich nie należę. Mam na to dowód. Wyniki z matury. Z matematyki dostałam siedemnaście punktów. W tamtych czasach maksymalnie można było zdobyć dwadzieścia osiem. Najpierw wstydziłam się tego wyniku. Teraz przypomina mi, żebym trzymała się tego, co przychodzi mi łatwo – a matematyka się do tego nie zalicza. Pisanie przychodzi mi łatwo, kiedy staram się pisać po prostu jak Regina Brett. Trudniejsze i bardziej skomplikowane staje się wtedy, gdy próbuję pisać jak ktoś

lepszy ode mnie. Moja przyjaciółka Barb zawsze mi mówi, że konkurencja nie istnieje. Kiedy leżysz na słońcu, żeby się opalić, z nikim nie rywalizujesz o jego promienie. Słońca wystarczy dla każdego z nas. Przypomniałam sobie jej słowa, kiedy zostałam felietonistką. Dobra wiadomość była taka, że otrzymałam własną rubrykę. Zła wiadomość – tę rubrykę dostało też trzech innych dziennikarzy z mojego newsroomu. Czy dla wszystkich wystarczy tematów? Piszę felietony od dziewiętnastu lat i jeszcze nie zabrakło mi pomysłów na teksty. Nie chodzi o to, żeby mój felieton był lepszy od felietonów innych dziennikarzy. Chodzi o to, żeby był lepszy od mojego poprzedniego felietonu. Sukces nie polega na tym, żeby podcinać skrzydła innym w drodze na szczyt. Szczyt czego? Był taki krótki okres, kiedy aż skręcało mnie z zazdrości o inną pisarkę. Zazdrościłam jej talentu, nagród i sukcesów, chociaż sama miałam się czym pochwalić. Jak się od tego uwolniłam? Zamiast ją ignorować, włączyłam ją do swoich modlitw. Za każdym razem, kiedy o niej pomyślałam, usłyszałam jej imię albo przeczytałam o jej sukcesie, traktowałam to jako prośbę jej duszy, żebym się za nią pomodliła. Dlatego wciąż odmawiałam za nią Zdrowaś Mario. Zaczęła odnosić jeszcze większe sukcesy, co doprowadzało mnie do szału, dopóki nie zdałam sobie sprawy, że jej sukces wzbogaca świat tak samo jak mój. Świat potrzebował nas obu. Każdy z nas ma swoje miejsce na ziemi. Mojego powołania nie może wypełnić nikt poza mną. Ty też zostałeś do czegoś powołany. Kiedy żyjesz życiem, które zostało przeznaczone tobie jednemu, nie masz żadnej konkurencji. Życia wystarczy dla wszystkich, więc nie ma o co walczyć. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 44 Stwórz coś cudownego tam, gdzie jesteś

Chcesz zmieniać świat? Wystarczy, że zmienisz swoją firmę. Ludzie spędzają w pracy prawie jedną trzecią życia. Każdy szef i właściciel firmy, niezależnie od jej wielkości, wywiera ogromny wpływ na rzeczywistość. Możesz zmieniać świat pracownik po pracowniku. Klient po kliencie. Pacjent po pacjencie. Współpracownik po współpracowniku. Kiedy zmieniasz ich życie, zmieniasz też życie ich dzieci, małżonków i zwierząt domowych. Jak to możliwe? Kiedy ktoś miał zły dzień w pracy, wraca do domu i wyżywa się na żonie albo mężu. Potem oni wyżywają się na dzieciach, a dzieci wyżywają się na psie. Kiedy ktoś miał dobry dzień w pracy, wszystkich zaraża swoją radością. Wyobraź sobie, co by się stało, gdyby każdy szef uczciwie zastanowił się nad zarobkami swoich pracowników. Na papierze ich pensje mogą wyglądać na zwykłe świadczenia, które wiele kosztują jego firmę. Ale w prawdziwym życiu pełnią dużo większą rolę. Podwyżka oznacza, że kogoś stać na kupno domu i nie musi już wynajmować mieszkania. To różnica między samochodem, który się psuje, a samochodem, który dowiezie rodzinę do babci na Święto Dziękczynienia. Wynagrodzenie pracownika decyduje o tym, co znajdzie się pod choinką na Boże Narodzenie i czy dziecko będzie członkiem szkolnej orkiestry. Pamiętam, jak w ósmej klasie chciałam grać na flecie. Tata poszedł ze mną na zebranie informacyjne. Potem pokręcił głową i powiedział: „Nie dasz rady. Zemdlejesz z wysiłku”. Nie powiedział mi prawdy – że nie mogliśmy sobie na to pozwolić. Od pracodawców wiele zależy – na przykład czy przyznają pracownikowi urlop okolicznościowy z okazji pogrzebu. Po śmierci mojego taty szefowie pozwolili moim pięciu braciom i pięciu siostrom przylecieć do domu z Arizony, Nowego Jorku, Indiany, Florydy i Michigan, żeby mogli usiąść w pierwszej ławie w Kościele Niepokalanego Poczęcia i wspierać mamę, kiedy żegnała się z mężem. Dzięki urlopowi na żądanie możesz być z mamą w pierwsze urodziny, które spędza bez taty. Dzięki urlopom macierzyńskim i ojcowskim świeżo upieczeni rodzice mogą nawiązać więź ze swoim dzieckiem. Dzięki wakacjom rodziny zyskują wspomnienia na całe życie. Urlop zdrowotny, co za błogosławieństwo! Kiedy chorowałam na raka w 1998 roku, bałam się utraty włosów po chemioterapii, ale nie musiałam się bać utraty pracy, jeśli zbyt długo nie pojawię się w redakcji. Mogłam pozwolić sobie na codzienną radioterapię, bo moja firma objęła pracowników dobrym ubezpieczeniem. Od zakresu ubezpieczenia dentystycznego zależy, czy dziecko z krzywymi zębami wyrośnie na

dorosłego, który się uśmiecha. Aparaty korekcyjne założone dzięki ubezpieczeniu zapewnianemu przez pracodawcę błyszczą na wielu zdjęciach w albumach rodzinnych. Ten uśmiech? Wyobraź sobie, że jesteś szefem, który go umożliwił. Niektóre firmy oferują ubezpieczenia pokrywające koszty terapii niepłodności. To wspaniałe móc zamienić parę ludzi w rodziców na całe życie. Elastyczne godziny pracy i ruchomy grafik sprawiają, że mama może wyjść z pracy wcześniej i zobaczyć, jak jej syn zalicza home run podczas meczu baseballu. Dzięki nim córka wie, że jej tata widział, jak strzeliła decydującą bramkę w meczu piłki nożnej. Firmy skupiają się dziś na rynku globalnym, ale równie ważne jest to, czy dzieci zdążą pograć z rodzicem w piłkę na podwórku. Wreszcie – jest jeszcze emerytura. Emeryci, którzy otrzymują wysokie świadczenia, nie muszą dzielić na pół tabletek na nadciśnienie ani ze wstydem pytać dzieci, czy nie mogliby u nich zamieszkać. A wszystko to zawdzięczamy ryzyku, jakie podejmuje szef, i wyborom, jakich dokonuje. Jego zadanie nie polega na tym, żeby tworzyć miejsca pracy. Nie polega nawet na tym, żeby tworzyć wspaniałe miejsca pracy. On ma zapewnić pracownikom wspaniałe środowisko do pracy, żeby mogli w nim tworzyć wspaniały świat. Pracodawcy wywierają niesamowity wpływ na życie innych ludzi. Żadne zdanie nie robi takiego wrażenia jak: „Dostajesz tę pracę”. Pamiętasz, jakie wrażenie zrobiło na tobie? Pamiętasz, jakie to uczucie, odebrać telefon i usłyszeć w słuchawce te słowa? Człowiek z radości dzwoni do małżonka, dzieci, rodziców. Albo słowa: „Dostajesz podwyżkę”. Ta ulga. Ta radość. Ta duma. Ta wdzięczność. Te wszystkie rachunki, które wreszcie możesz opłacić. To niesamowite, ile firmy mogą zrobić, żeby praca dla nich była przyjemnością. Występowałam kiedyś jako główna prelegentka na rozdaniu nagród NorthCoast 99 dla dziewięćdziesięciu dziewięciu najlepszych miejsc pracy w północno-zachodnim Ohio. Projekt stworzyła organizacja Employers Resource Council, która zajmuje się popularyzacją najlepszych praktyk, programów i usług w dziedzinie HR. Byłam zaskoczona, jak bardzo wyróżnione przedsiębiorstwa starały się docenić swoich pracowników. Niektóre zapewniały im darmowe zajęcia aerobiku, salę do jogi, kluby fitness albo karnety na siłownię. Inne otwierały przedszkola i zwracały koszty czesnego. Podoba mi się, że firma Hyland Software zaskakuje pracowników, wynajmując od czasu do czasu furgonetkę z lodami. Ośmiomiesięczna córeczka kobiety zatrudnionej w jednej z nagrodzonych firm połknęła kawałek plastiku i nie mogła oddychać. Mama uratowała jej życie dzięki temu, że w pracy nauczyła się manewru Heimlicha. Pracownicy firmy ADP w Independence w stanie Ohio odwiedzają starszych ludzi chorych na Alzheimera i pacjentów hospicjów. Opiekują się emerytami, wydają posiłki bezdomnym i prowadzą zbiórki przyborów szkolne dla dzieci. Pracownicy Weaver Leather w Mount Hope co roku spędzają walentynki z dziećmi z domu dziecka i wręczają im torby wypełnione rzeczami z ich listy życzeń. Czasem te torby to jedyna rzecz osobista tych dzieci. MCPc Inc., firma informatyczna ze Strongsville, urządza konkursy gotowania chili, dzień hawajskich koszul, poszukiwanie jajek wielkanocnych i akcje mycia samochodów, w których to szefowie łapią za

gąbki. Zafascynowało mnie, że w niektórych firmach funkcjonują pralnie chemiczne, salony fryzjerskie i gabinety lekarskie. Część oferuje darmową mammografię, inne – bezpłatną wymianę oleju albo pomoc w zaplanowaniu urlopu i rozliczeniu podatków. Wyszłam z tej imprezy z nadzieją, że coraz więcej pracodawców będzie na tyle kreatywnych, żeby raz na pięć lat przyznawać pracownikom dodatkowy miesiąc płatnego urlopu, a raz na dwadzieścia lat – wakacje all-inclusive; żeby zapewniać im zniżki na komputery i usługi telefoniczne oraz pozwalać korzystać z firmowych upustów w hotelach, restauracjach i parkach rozrywki. Nawet w małych firmach nie potrzeba dużo pieniędzy, żeby wypełnić słoik z cukierkami albo kupić pączki, dzięki którym nudne zebranie minie trochę szybciej. Żadne przedsiębiorstwo nie zbankrutuje, jeśli w piątek wypuści pracowników nieco wcześniej, zapełni lodówkę świeżymi owocami albo urządzi w kuchni barek kawowy z darmową kawą, herbatą i gorącą czekoladą. Dobrzy pracodawcy pozwalają ludziom zarobić na życie i z niego korzystać, a najlepsi pozwalają im zmieniać świat. Zmieniając na lepsze swoją firmę, zmieniają na lepsze życie wszystkich wokół siebie, a tym samym zmieniają na lepsze cały świat. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 45 Nawet kiedy czujesz się niewidzialny, ktoś widzi twoją pracę

Niektórym ludziom łatwo odnieść w pracy wrażenie, że są niewidzialni. Kiedy przejeżdżaliśmy samochodem przez nasze małe miasteczko, mój tata zawsze wskazywał każdy dach, który naprawił albo wymienił. Miał coś do powiedzenia o każdym mijanym domu w Ravennie w stanie Ohio. Mówił nam, jaka rodzina w nim mieszka, z kim jest spokrewniona, ile ma dzieci i czym się zajmuje każde z nich. Wydawało mi się, że ludzie, którzy mieszkali w tych domach, nie pamiętali już, kto wspinał się po drabinie, wnosił po niej rynnę i kładł gonty w palącym słońcu, ale mój tata nigdy o nich nie zapomniał. Okazało się, że oni też go pamiętali. Kiedy zmarł w wieku osiemdziesięciu trzech lat, dom pogrzebowy wypełnił się ludźmi wdzięcznymi za to, że dzięki niemu mieli – dosłownie – dach nad głową. Świat jest pełen osób, których praca wywiera na nas wpływ jeszcze długo po tym, jak ją wykonały. Niektóre z nich przyszły na pogrzeb mojego taty, na przykład Tony, nasz listonosz. Co rano zjawiał się na Sycamore Street punktualnie o dziesiątej rano. Kiedy przynosił rachunek za gaz, osładzał to szerokim uśmiechem i opowieścią o swoim ostatnim zwycięstwie na kręgielni. W naszym życiu jest mnóstwo takich ludzi – takich jak doktor Neely, lekarz rodzinny, który przez długie lata składał nam wizyty domowe i rzadko przysyłał moim rodzicom rachunek; takich jak Sruly Wolf, mój pan złota rączka, który zjawia się natychmiast, kiedy pralka przestanie działać w środku cyklu płukania albo suszarka pełna mokrych ubrań odmówi współpracy. Zawsze obniża koszt naprawy o kilka dolarów, a na każde Święto Dziękczynienia przysyła nam indyka i kosz smakołyków w podziękowaniu za to, że jesteśmy stałymi klientami. Ma też drugie życie jako pokorny rabin i kapelan policji w Cleveland w stanie Ohio. Kiedyś dostał nagrodę za uratowanie życia policjantowi po służbie. Sruly przyjechał do Chicago w interesach. Idąc ulicą, zobaczył policjanta w samochodzie wypełnionym dymem, więc wyciągnął nieprzytomnego mężczyznę z auta. W rozmowie z dziennikarzem powiedział: „Ja tylko przyjechałem do Chicago na targi”. Każdy z nich pozostawia po sobie ślad. To od nas zależy, gdzie pozostawimy własny. Kiedy zmienialiśmy obudowę kominka w naszym domu, mężczyzna, który się tym zajmował, przez wiele godzin stawiał ścianę ognioodporną, żeby ochronić nas przed pożarem. Nasz dom powstał w 1920 roku, więc cegły miały prawie sto lat i bardzo trudno było wbić w nie gwoździe. Kiedy w końcu mu się udało, poprosiłam, żeby złożył podpis na gzymsie kominka. Uśmiechnął się, wpisując tam markerem swoje imię – Donovan. Po położeniu kafli nikt nie zauważy jego podpisu, ale to było prawdziwe dzieło sztuki

i chciałam, żeby o tym wiedział. Zwykle mierzymy swoją wartość przełomowymi wydarzeniami, które znaczą najwięcej dla nas, a nie ulotnymi chwilami, które znaczą najwięcej dla innych. Miałam zaszczyt usłyszeć o jednej z takich ulotnych chwil od mężczyzny, który przez dwadzieścia osiem lat pracował jako strażak. Po niektórych telefonach Tom Schultz miał łzy w oczach, po innych wybuchał śmiechem, a po jeszcze innych obawiał się o własne życie. Kiedyś zmęczona młoda matka zasnęła na kanapie ze swoim miesięcznym dzieckiem. „Jedno się obudziło, a drugie nie” – powiedział cicho Tom. Innym razem starsza kobieta przestała odbierać telefon i pocztę. Sąsiedzi dzwonili, ale nikt nie odbierał, więc zawiadomili jej syna w Toledo. Syn zadzwonił, ale nikt nie odebrał, więc wykręcił numer alarmowy. Strażacy walili jej w okna. Żadnej odpowiedzi. Zajrzeli do środka, ale nikogo nie zobaczyli. Przełożony kazał im wyważyć drzwi. Kiedy wdarli się do środka, zobaczyli starszą kobietę siedzącą w fotelu obok stolika z telefonem. Zapytali ją: „Proszę pani, sąsiedzi dzwonili, syn dzwonił, dlaczego pani nie odbierała?”. Staruszka podniosła wzrok i oświadczyła: „To mój telefon i sama decyduję, kiedy go odbieram”. Była też kobieta, która wznieciła w domu pożar, bo nie wyłączyła gazu pod patelnią z kiełbasą. Przerażona wybiegła z domu – zabrała dzieci i zatrzasnęła za sobą drzwi. Odcięła dopływ powietrza, ale ogień wciąż się tlił. Z każdą kolejną minutą pożar może podwoić swoje rozmiary. Kiedy Tom otworzył drzwi, uderzył go kłąb czarnego dymu. Trzymał końcówkę węża strażackiego i jako pierwszy wszedł do domu. Następny strażak stał dwa metry za nim. Tom go nie widział, ale słyszał jego głos. Szli przez zadymiony dom. Powietrze, które dostało się do środka po otwarciu drzwi, na nowo roznieciło ogień. Trzeci strażak, wchodząc do domu, niechcący szarpnął wąż i wyrwał go Tomowi z dłoni. „O nie” – pomyślał Tom. Wąż strażacki jest jak lina ratownicza. Będąc w płonącym domu, nie widać, gdzie są drzwi. Wąż to jedyny sposób, żeby trafić z powrotem do wyjścia. To było najdłuższych dziesięć sekund w życiu Toma. Pomyślał o żonie i dzieciach, których już nigdy nie zobaczy. A potem usłyszał głos strażaka za sobą. „Ja wciąż trzymam wąż!”. Wyszli bezpiecznie na zewnątrz. Nikt nie poruszył go mocniej niż staruszka ze śliwkami. Próbował opowiedzieć tę historię kolegom na śniadaniu zorganizowanym z okazji swojego przejścia na emeryturę, ale nie mógł wydobyć ani słowa przez zaciśnięte gardło. Płakał, kiedy opowiadał ją mnie. To było lato. Początek jego pracy w straży pożarnej. Odebrał wezwanie – kobieta upadła w ogródku. Staruszka po dziewięćdziesiątce spadła z drabiny ustawionej obok śliwy. Lato dobiegało już końca, więc śliwki były dojrzałe. Miała otwarte złamanie kostki. Sąsiedzi wezwali pomoc. Tom pomógł opatrzyć i unieruchomić nogę kobiety, a potem pojechał z nią do szpitala. Lekarz stwierdził, że potrzebna będzie operacja. Musiała zostać na noc w szpitalu. Tom nie pamiętał jej imienia, ale przez cały dzień nie mógł przestać o niej myśleć. Nie spodziewał się, to wspomnienie będzie mu towarzyszyło przez resztę kariery.

Zastanawiał się, po co starsza, zdrowa na umyśle kobieta weszła na drabinę, żeby zerwać śliwki? Następnego ranka po swojej zmianie, wciąż w mundurze, pojechał do jej domu i narwał śliwek do torby. Zawiózł je do szpitala. Znalazł jej salę, przedstawił się i wręczył jej owoce. Przez chwilę milczała, a potem opowiedziała mu, dlaczego były dla niej takie ważne. Nie miała już żadnej rodziny. Przeżyła wszystkich. Zrywała śliwki na dżem dla sąsiadów. Chciała okazać im wdzięczność za to, że się nią opiekują, że stali się jej nową rodziną. Podziękowała Tomowi za śliwki. „Przyniosłem jej owoce, ale ona przyniosła mi natchnienie – powiedział Tom. – Jestem zwyczajnym facetem. Ona mi pokazała, że mogę odmienić życie innych ludzi”. Zanim Tom został strażakiem, miał pracę, której nienawidził, w warsztacie mechanicznym, gdzie sam czuł się jak maszyna. Lubił przebywać na świeżym powietrzu, dlatego nie znosił podbijać karty przy wejściu i pracować w zamknięciu przez dziesięć godzin. Trzydziestopięcioletni Tom był najstarszym nowicjuszem, kiedy 7 maja 1984 roku rozpoczął pracę w straży pożarnej. Odszedł na emeryturę, mając sześćdziesiąt trzy lata. Zamierzał opowiedzieć historię o śliwkach podczas pożegnalnego śniadania, ale był zbyt wzruszony, żeby ją dokończyć. Chciał pozostawić po sobie coś więcej niż zdjęcie wiszące na ścianie w remizie. Chciał zostawić nowicjuszom historię o śliwkach. Chciał, żeby zawsze traktowali ludzi w potrzebie z najwyższym szacunkiem, godnością i współczuciem. Chciał, żeby wiedzieli, że w życiu najbardziej liczy się to, jak odmienimy życie kogoś innego. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 46 Żeby przeżyć, musisz brać; żeby żyć, musisz dawać

Chcesz być bogaty? Podziel się tym, co masz w kieszeni. To i tak nie twoje pieniądze. Brzmi absurdalnie, prawda? Też tak myślałam. Ale to się zmieniło. Jeden z najbogatszych ludzi na świecie zdobył bogactwo dopiero wtedy, gdy rozdał wszystkie swoje pieniądze. Millard Fuller zasłynął słowami: „Uważam życie za dar i równocześnie odpowiedzialność. Jestem odpowiedzialny za to, żeby wykorzystać wszystko, co zesłał mi Bóg, w taki sposób, żeby pomóc Jego dzieciom w potrzebie”. Wcześnie wyznaczył sobie w życiu cel: bogactwo. Miał dwadzieścia dziewięć lat, gdy jego agencja marketingowa przyniosła mu miliony. Ale razem z nimi pojawiło się cierpienie. Kiedy zaczął mieć problemy małżeńskie i zdrowotne, sprzedał swoje samochody i łódź, a pieniądze rozdał biednym. A potem zaczął budować dla nich domy na całym świecie. Jego żona, Linda, pracowała za darmo. Roczna pensja Fullera wynosiła 15 tysięcy dolarów. „Ludzie noszą w kieszeniach Boże pieniądze – mawiał Fuller. – Musimy je stamtąd wydobyć”. Założył organizację Habitat for Humanity International, a kiedy zmarł w wieku siedemdziesięciu czterech lat, pozostawił po sobie Boże pieniądze w dachach, ścianach i rurach domów półtora miliona ludzi na całym świecie. Ktoś kiedyś powiedział: „Bóg chce tylko, żebyś troszczył się o Jego dzieci”. Fuller to robił. Podobnie jak Laura Bickimer. Wiodła skromne życie. Do śmierci mieszkała w tym samym domu, w którym się wychowała. Gdy ta emerytowana nauczycielka matematyki odeszła w wieku dziewięćdziesięciu trzech lat, okazało się, że zapisała w testamencie 2,1 miliona dolarów Baldwin Wallace University w Berea w stanie Ohio. Ukończyła tę uczelnię w 1936 roku dzięki stypendium. Nigdy nie zapomniała, jak wiele zawdzięcza czyjejś szczodrości. Część jej pieniędzy zostanie przeznaczona na stypendia. Bickimer nigdy nie zarabiała więcej niż 40 tysięcy dolarów rocznie. Wyobraź sobie, że żyjesz tak skromnie, mając w banku dwa miliony dolarów. Oszczędzała je dla innych. Napisała kiedyś: „Odkryłam, że nawet zwykłe, proste życie może być ciekawe i satysfakcjonujące!”. Jej życie okazało się proste, ale niezwykłe. Małe datki mogą wywołać ogromne zmiany na świecie. Mój przyjaciel Kevin Conroy jest księdzem katolickim, który służy najbiedniejszym. Napisałam kiedyś felieton o tym, że wyjechał z Cleveland

pracować w Kambodży z misjonarzami Maryknoll. W ramach programu Little Sprouts pomaga dwustu siedemdziesięciu dzieciom osieroconym przez rodziców, którzy zmarli na AIDS. Wszyscy jego podopieczni są nosicielami wirusa HIV. Czasem Kevin odwiedza wysypiska śmieci, na których rodziny szukają jedzenia i rzeczy, które mogłyby sprzedać. Czytelnicy poruszeni jego pracą wysyłali mu czeki na dziesięć, dwadzieścia albo pięćdziesiąt dolarów. Jedna osoba przekazała tysiąc dolarów. Wszystkie datki zostały przeznaczone na budowę dziesięciu klas szkolnych w dwupiętrowym budynku. Uroczyste poświęcenie szkoły odbyło się w Międzynarodowy Dzień Dziecka. „Początkowo mieliśmy zbudować jedną kondygnację i modlić się, żeby w przyszłości znalazły się pieniądze na dokończenie budowy – powiedział mi Kevin. – Tych dziesięć tysięcy dolarów, które zebrałem dzięki twojemu felietonowi, przeznaczyłem na powiększenie szkoły”. Dyrektor szkoły zapytał Kevina, jakie nazwiska chce umieścić na pamiątkowej tablicy w budynku. „Myślałem o czymś w rodzaju: »Przyjaciele z Cleveland w stanie Ohio«” – odparł Kevin. Nie musisz przekazywać milionów na dobroczynność. Wystarczy szczery dar serca. Mój mąż Bruce, zanim go poznałam, był w trudnej sytuacji finansowej. Kiedy miał trzydzieści pięć lat, ledwo wiązał koniec z końcem, gdy nagle jedna chwila odmieniła jego życie. Niedługo po otwarciu własnej agencji PR wziął udział w zbiórce pieniędzy dla organizacji Jewish Community Federation. Spotkanie odbywało się w domu jednego z największych deweloperów w kraju. Po kolacji trzydziestu zebranych gości przeszło do pokoju, w którym Sam Miller, jeden z najhojniejszych filantropów w Cleveland, wygłosił porywającą mowę o tym, jak ważna jest pomoc dla wspólnoty żydowskiej. Ludzie byli tak wzruszeni, że ktoś podniósł się ze słowami: „Chcę, żebyście wiedzieli, że nasza rodzina w tym roku przekaże organizacji 1,2 miliona dolarów”. Mój mąż przełknął nerwowo ślinę. Kolejny z gości wstał i oświadczył: „W tym roku przekażę na rzecz Jewish Community Federation 750 tysięcy dolarów”. Mój mąż aż się zakrztusił. Wszyscy po kolei mówili, jaki złożą datek. Bruce zaczął się pocić. W tym pokoju zebrało się wielu bogatych ludzi, ale on się do nich nie zaliczał. Większość była od niego o dwadzieścia lat starsza i miała dwadzieścia lat przewagi na drodze do sukcesu finansowego. Kiedy przyszła jego kolej, Bruce wstał i oznajmił: „Jestem tu najmłodszy i właśnie otworzyłem własny interes. Tonę w długach, bo zakładając biznes, płaciłem za wszystko kartami kredytowymi. Moja firma nie może się równać z waszymi, ale poruszyła mnie wasza hojność. Nie wiem, jak to zrobię, ale… w zeszłym roku przekazałem sto dolarów – a w tym roku podwoję tę kwotę”. Dostał owacje na stojąco. Wszyscy klepali go po plecach, składając mu serdeczne gratulacje. Wiedzieli, że to było spore obciążenie dla jego napiętego budżetu. Ich reakcja pokazała mu, że jakość liczy się bardziej niż ilość. Chociaż ilość też nie zaszkodzi. Bruce pracował kiedyś w salonie samochodowym Lee Seidmana. Lee założył Motorcars Group w 1958 roku. Kiedyś postanowił zaryzykować i wejść we franczyzę samochodową, którą nikt inny nie był zainteresowany. Ludzie myśleli, że zwariował. Franczyza nazywała się Toyota. Lee został jednym z największych sprzedawców samochodów w kraju. Zarobił miliony. A potem je rozdał.

Mógł zapisać ogromny majątek dzieciom i uczynić je wszystkie multimilionerami. Mógł spędzić emeryturę na rejsach dookoła świata. Zamiast tego poszedł na Harvard, nauczyć się, jak rozdawać swoje pieniądze. Przekazał 7 milionów dolarów na rzecz Cleveland Clinic, żeby stworzyć dobrze wyposażony oddział neurochirurgii funkcjonalnej oraz opłacić badania medyczne i budowę ośrodka kardiologicznego. Milion dolarów dostał od niego szpital dziecięcy University Hospitals Rainbow Babies & Children’s Hospital na innowacje w zakresie leczenia nowotworów dziecięcych. Sześć milionów dolarów przeznaczył na rozbudowę szpitala Hillcrest Hospital. A potem przeszedł samego siebie. Przekazał 42 miliony dolarów na budowę szpitala onkologicznego w ramach University Hospitals. Instytut Onkologii imienia Seidmana ma dziewięć pięter i może przyjąć stu dwudziestu pacjentów. To jedyny niezależny szpital onkologiczny w północno-wschodnim Ohio. Kiedy jego żona Jane patrzy na ten budynek, myśli o swoim ojcu, który zmarł na raka w wieku pięćdziesięciu sześciu lat. Nigdy nie zobaczył wnucząt. Dar Seidmanów pozwoli niezliczonym babciom i dziadkom patrzeć, jak ich wnuki dorastają. Małżonkowie spędzają jesień swojego życia, namawiając innych, żeby rozdali swoje pieniądze, dopóki jeszcze mogą zobaczyć i kształtować ich wpływ na rzeczywistość. Lee uwielbia patrzeć, jak na jego koncie ubywa pieniędzy, w miarę jak rosną szpitale, które wspiera. Nigdy nie czuł się bogatszy. Kiedy dzielisz się tym, co Bóg wkłada ci do kieszeni, zdajesz sobie sprawę, że jesteś bogatszy, niż kiedykolwiek ci się wydawało. Rozdawanie pieniędzy jest tak naprawdę gwarancją, że dostaniesz ich więcej. Wierzę, że wystarczy ich dla nas wszystkich. Codziennie powtarzam sobie – mój dostatek służy wszystkim, a ich dostatek służy mnie. Im więcej zarabiam, tym więcej mogę oddać, a gdy tylko to oddam, dostaję jeszcze więcej. Wiele lat temu, kiedy byłam samotną matką bez dochodów, rodzina mojej przyjaciółki straciła niemal cały majątek w pożarze domu. Wypisałam dla niej czek na osiemdziesiąt dolarów. Wtedy nie mogłam dać jej więcej. Dziś może się to wydawać niewielką kwotą, ale w tamtych czasach, kiedy nie miałam nic, było to dla mnie dużo pieniędzy. Kilka tygodni później dostałam czek na osiemdziesiąt dolarów z college’u, w którym się uczyłam. Wcześniej pomylili się, przyznając mi pomoc finansową, i teraz chcieli wyrównać różnicę. Niedawno znów poczułam duchową potrzebę szczodrości. Nadszedł czas, żeby podzielić się ze światem moim dostatkiem. Wypisałam kilka czeków dla organizacji charytatywnych, a potem dla mojej bratanicy i dwóch bratanków na studiach. Dobrze się czułam, oddając światu dobro, które mnie spotkało. Godzinę później zadzwoniła moja kuzynka. „Gratulacje! Twój telefon na pewno się urywa!” – zawołała. „Co takiego?” – zapytałam zdumiona. „Twoja książka była w telewizji!” – wykrzyknęła. Nie wiedziałam, o czym ona mówi. Okazało się, że kiedy ja wypisywałam czeki, dzieląc się swoim dostatkiem, Hoda Kotb, prowadząca program Today, pokazywała telewidzom moją pierwszą książkę, Bóg nigdy nie mruga, zachęcając ich do lektury. Kiedy skończyłam rozmowę z kuzynką, milczałam przez chwilę, a potem pokręciłam głową i stwierdziłam: „Wiesz co, Boże, jesteś niesamowity!”. Wtedy o tym nie wiedziałam, ale dzięki

trzydziestosekundowej rekomendacji Hody moja książka trafiła na jedenaste miejsce listy bestsellerów w księgarni internetowej Amazon. Zajmowała trzecie miejsce w kategorii poradników, drugie miejsce w kategorii książek religijnych i pierwsze miejsce w kategorii książek o rozwoju duchowym. Była w sprzedaży od trzech lat. A potem Bóg zadziwił mnie jeszcze bardziej. Jeszcze w tym samym tygodniu dowiedziałam się, że mąż mojej przyjaciółki leci do Paryża na spotkanie z czytelnikami. Zadzwoniłam, żeby jej pogratulować. Jakie to ekscytujące, że będą w Paryżu. Opiekowała się nim, kiedy chorował na raka i miał operację serca. Zasługiwała na ogromną premię od życia. Powiedziała mi, że nie dołączy do męża. Nie dostali jeszcze tantiem za książkę, a z trudem wiązali koniec z końcem. Jak mogłam nie podzielić się moim dostatkiem z jedną z najbliższych przyjaciółek? Skończyłam rozmowę i weszłam do sieci. Sprawdziłam, ile kosztuje lot do Paryża, wypisałam czek i wrzuciłam go do skrzynki na listy mojej przyjaciółki. Cieszyłam się, że mogę posłać w świat więcej obfitości. Zadzwoniła do mnie dwa dni później. Najpierw podziękowała mi z całego serca, a potem powiedziała: „Podarłam ten czek od ciebie”. Słucham? Już nie potrzebowali pieniędzy. Tego samego dnia, kiedy ja wypisałam czek, dostali tantiemy. Leciała do Paryża. Jedyne, w czym mogłam pomóc, to zawieźć ją na lotnisko. To była bardzo radosna wyprawa. Przysięgam, że mechanizm dawania działa jak perpetuum mobile – raz wprawiony w ruch, nigdy się nie zatrzymuje. Im mocniej uwierzysz w obfitość, tym mocniej ona uwierzy w ciebie. Kiedy dzielisz się tym, co Bóg wkłada ci do kieszeni, jesteś bogatszy, niż ci się wydaje. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 47 Bądź czyimś bohaterem

Kiedyś usłyszałam, jak ktoś pyta: „Jaką bohaterską misję pełnisz na ziemi?”. Wow. Poważne pytanie. Czy naprawdę każdy z nas ma do spełnienia taką misję? „Bohater” to słowo zarezerwowane zwykle dla strażaków, personelu medycznego i policjantów, którzy ratują życie, i dla ludzi, którzy giną w służbie krajowi. Ale często mianem bohaterów określa się też na wyrost sportowców, którzy wygrywają w koszykówkę, baseball czy futbol amerykański. Ja miałam zaszczyt znać prawdziwego bohatera – choć nie wyglądał, jakby zasługiwał na ten tytuł. Nieznajomi przejeżdżający naszą ulicą mogliby go wziąć za zmęczonego staruszka. Takie sprawiał wrażenie, gdy zgarbiony na swoim fotelu wygrzewał się na werandzie jak zadowolony kocur, spoglądając zza okularów przeciwsłonecznych oczami osłabionymi przez dziewięćdziesiąt sześć lat życia i potworności, których był świadkiem na plaży w Normandii. Niezależnie od swojego samopoczucia Joe nigdy nie tracił poczucia humoru, życzliwości i skromności. Życie doktora Josepha Foleya zaczęło się niepozornie. Jego rodzice byli biednymi irlandzkimi imigrantami. Tata pracował jako śmieciarz w Bostonie. Kiedy czternastoletni Joe miał zapalenie wyrostka, zaimponował mu sympatyczny lekarz, budząc w nim zainteresowanie medycyną. Ostatecznie Joe został neurologiem. Miał całą kolekcję oficjalnych tytułów: profesor emerytowany neurologii, były dziekan wydziału neurologii Akademii Medycznej Case Western University, były przewodniczący Amerykańskiej Akademii Neurologii i Amerykańskiego Towarzystwa Neurologicznego. Nieustannie namawiał lekarzy, żeby słuchali pacjentów i skupiali się na nich, a nie na chorobie. Joe uczył lekarzy patrzeć każdemu pacjentowi w oczy i witać każdego pacjenta, zwracając się doń po imieniu. Kiedyś na ostry dyżur przyszła kobieta, która skarżyła się na ostre bóle głowy. Nikt nie potrafił znaleźć ich przyczyny, więc wysłano ją na oddział psychiatryczny. Zmarła, zanim zdążyła tam dotrzeć. Okazało się, że miała tętniaka mózgu, który pękł. Nie wykrył go żaden z lekarzy. Ci, którzy ją badali, wyrzucali sobie, że nie postawili właściwej diagnozy; że przeoczyli pewne symptomy. Lecz Joe zwrócił im uwagę, że przeoczyli coś jeszcze. Nie okazali pacjentce współczucia. Powiedział im, że zmarła, nie mając przy sobie nikogo, kto by ją pocieszył albo uspokoił. Nikt nie potraktował jej z takim współczuciem, na jakie zasługuje każdy człowiek. Joe poszedł kiedyś z dawnymi kolegami ze szkoły odwiedzić chorego znajomego w szpitalu.

Mężczyzna cierpiał na depresję i został umieszczony na oddziale psychiatrycznym. Nie potrafił albo nie chciał porozumiewać się ze światem zewnętrznym. Goście przez pół godziny rozmawiali o starych dobrych czasach. Joe pilnował, żeby zwracali się też do chorego przyjaciela, mimo że on ani razu nie odezwał się do nich ani nie zareagował na ich słowa. Przez całą rozmowę nie otworzył nawet oczu. Kiedy czas wizyty dobiegł końca, wszyscy podnieśli się i jeden po drugim uścisnęli dłoń przyjaciela. Wtedy nagle otworzył oczy i powiedział: „To było najprzyjemniejsze pół godziny, jakie spędziłem od wielu miesięcy!”. Joe kierował się w życiu zasadą Winstona Churchilla: „Nigdy, nigdy, nigdy się nie poddawaj”. Nie przestawaj rozmawiać z najbardziej chorą, najsłabszą osobą na sali. Nie wiesz, co taki człowiek może usłyszeć, zobaczyć albo poczuć podczas badania, rozmowy albo modlitwy. Kiedy w jednym z moich felietonów wspomniałam przelotnie o Joem, dostałam w odpowiedzi e-mail od czytelniczki z Nashville: Wiele lat temu doktor Foley był moim neurologiem. Doskonale go pamiętam. To było latem 1968 roku. Dostałam napadu padaczkowego i cały tydzień leżałam w szpitalu. Miałam jedynie osiem lat, a moi rodzice musieli się opiekować czworgiem mojego rodzeństwa. W ciągu tego tygodnia w szpitalu często byłam sama i bardzo się bałam. Doktor Foley był cudowny, miły i życzliwy. Idealny lekarz dla ośmiolatki. Jego przyjazna twarz i spokojny głos na zawsze zostaną w mojej pamięci. W lipcu 1968 roku był wielkim błogosławieństwem dla mnie, ośmioletniej pacjentki. Zanim zaczęłam robić doktorat, sześć lat spędziłam jako logopeda dziecięcy. W szpitalu pracowałam z wieloma dziećmi. Wiele lat później zdałam sobie sprawę, że moja umiejętność okazywania współczucia i niesienia pomocy zarówno rodzinom, jak i dzieciom wynikała z interakcji, które w dzieciństwie miałam z doktorem Foleyem i innymi życzliwymi i troskliwymi lekarzami, takimi jak on.

Wysłałam ten e-mail do rodziny Joego. Przeczytali mu go, a on się roześmiał. „No widzicie – oświadczył z szerokim uśmiechem. – Nie byłem taki najgorszy”. Nie był. Nigdy nawet nie wysłał tamtej rodzinie rachunku za swoje usługi. Joe planował odpisać byłej pacjentce, ale już nie odzyskał sił, chociaż wydawało nam się, że nigdy ich nie straci. Pięć razy pokonał raka, przeżył udar i wymianę zastawki serca, a także duży ubytek wzroku w wyniku zwyrodnienia plamki żółtej. Ale przez całe życie towarzyszyło mu wspomnienie wydarzeń na plaży sprzed wielu lat. Joe jako jeden z pierwszych lekarzy trafił na plażę w Normandii podczas desantu wojsk alianckich. Miał dwadzieścia osiem lat i należał do najmłodszych członków służb medycznych, którzy pomagali rannym i umierającym pod Licatą, w Palermo, Termini Imerese i Normandii. Znalazł się na plaży z pierwszą jednostką wojsk. Musiał szybko biegać i uchylać się przed kulami. Za udział w inwazji na Normandię otrzymał Brązową Gwiazdę i Francuski Krzyż Wojenny. Na Brązowej Gwieździe widniał napis: „Wiele razy narażał życie”. Śmiał się, że naprawdę naraził się śmierci. Joe opowiadał, jak tamtego ranka wyskoczył z niewielkiej łódki, brnął przez fale na plażę i ociekając wodą, uciekał przed ostrzałem z karabinów maszynowych. Nigdy nie zapomniał rannych, których trzymając za kark, odciągnął w bezpieczne miejsce, ani żołnierzy, którzy zmarli na piasku albo w jego ramionach. Mówił, że za każdym razem myślał o rodzicach, żonie albo dzieciach, które będą ich opłakiwać.

Na pogrzeb Joego przyszły setki ludzi, ale nie po to, żeby go opłakiwać, tylko żeby dziękować za to, jak żył i wzbogacał życie innych. Mszę celebrowało sześciu księży i biskup. Mowę pogrzebową wygłosił mój przyjaciel, ojciec Don Cozzens. Powiedział, że Joe lubił być w centrum uwagi, ale rozumiał, jakie to niebezpieczne być najmądrzejszą albo najzabawniejszą osobą w pokoju. „Wiedział, że najpełniej żyjemy wtedy, gdy umieramy dla siebie, a zaczynamy żyć dla innych” – stwierdził Don. Don powiedział, że Joe, podobnie jak biblijny Jakub, zmagał się ze swoją wiarą, Bogiem i kościołem. Był kawiarnianym teologiem, który żył według słów z Księgi Micheasza: „Czegoż żąda Pan od ciebie, jeśli nie pełnienia sprawiedliwości, umiłowania życzliwości i pokornego obcowania z Bogiem twoim?” (Mi 6, 8). Pod koniec mszy odczytano słowa: „Nikt nie umarł do końca, dopóki pozostaje w pamięci bliźnich”. Przypomniały mi sentencję filozofa Williama Jamesa: „Życie najlepiej poświęcić czemuś, co nie przeminie razem z nami”. Tego wszyscy pragniemy. Nieśmiertelności. Właśnie to przynosi wspaniałe życie. Czyni cię nieśmiertelnym. Trwa na długo po tym, jak ty przeminiesz. Joe będzie żył dalej we mnie, w swoich pacjentach, w swoich przyjaciołach, w swojej rodzinie. W szpitalnym pracowniku gospodarczym, który zadzwonił, żeby mi powiedzieć, że przy doktorze Foleyu zawsze czuł się ważny. W niezliczonych dzieciach dzieci wszystkich tych, których uratował na plażach i w szpitalach. Joe był żonaty przez pięćdziesiąt dziewięć lat, wychował szóstkę dzieci, a przyświecały mu dwie wartości: miłość i służba. Zawsze mawiał: „Pamiętaj, kochaj ludzi i zachowuj się tak, żeby i oni cię kochali”. Miłość prowadziła go przez całe życie, od plaży Normandii przez różne szpitale aż na ganek, gdzie człowiek, który widział za dużo, nigdy nie przestawał modlić się o pokój. Za każdym razem, kiedy mijam jego dom i widzę pusty fotel na ganku, zastanawiam się, jaką bohaterską misję mam do spełnienia w swoim życiu. Każdy z nas ją ma. A jeśli ją odnajdziemy i wypełnimy, my również będziemy żyć wiecznie. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 48 Żeby nawiązywać kontakty, musimy być w kontakcie

Wysokie statystyki nie robią takiego wrażenia jak jedno puste krzesło. Albo pusta szafka w szatni. Albo to puste miejsce przy stole w czasie przerwy na lunch. Wielu z nas odczuło taką pustkę podczas ostatnich zawirowań gospodarczych. Nawet jeśli w ciągu minionych pięciu lat nie straciłeś pracy, to na pewno znasz kogoś, kto ją stracił. Wszyscy znamy takie osoby. Jeśli sam nie zostałeś zwolniony, to dręczy cię poczucie winy, że uniknąłeś losu większości. Chcesz im jakoś pomóc, ale paraliżuje cię bezsilność. W dzienniku „Plain Dealer”, w którym pracuję jako felietonistka, w ciągu jednego tygodnia zwolniono dwadzieścia siedem osób. Dziwnie się czułam, mijając pusty boks, który dotychczas zajmował mój przyjaciel. Znam go dwadzieścia dwa lata. Planował pracować jako dziennikarz do emerytury, a teraz nagle nie ma pracy ani szans na zatrudnienie. Wszyscy po cichu zastanawialiśmy się – kto będzie następny? W tym samym tygodniu Ministerstwo Pracy ogłosiło, że stopa bezrobocia osiągnęła poziom 6,7%, najwyższy od trzydziestu czterech lat. W samym listopadzie zniknęło 533 tysięcy miejsc pracy. Jak wiele osób pracuję w branży, która pewnego dnia może przestać istnieć. Ciągle się słyszy o końcu prasy. Nasz zawód ma wkrótce odejść w zapomnienie. W całym kraju gazety likwidują miejsca pracy, są wystawiane na sprzedaż, ogłaszają bankructwo albo przechodzą z rąk do rąk w coraz bardziej okrojonej postaci. Nic nie jest święte, nawet czwarta władza. Niektóre gazety zniknęły z rynku, inne nie są już dostarczane do domów, jeszcze inne mają tylko wydanie internetowe. Internet zmienił nasz model biznesowy. Zyski z reklam nie wystarczają już na opłacenie rachunków. Ogłoszenia z rynku nieruchomości przeniosły się do internetu, gdzie klienci mogą obejrzeć domy na filmach. Ogłoszenia o pracę też lepiej funkcjonują w sieci. Wystarczy jedno kliknięcie, żeby wysłać swoje CV. Jest jeszcze portal Craigslist. Czym można przebić darmową usługę? Jakość tekstów nie ma znaczenia, jeśli wpływy z reklam nie pozwalają pokryć kosztów wydania gazety. W Cleveland kolejne przedsiębiorstwa likwidują miejsca pracy albo przenoszą się za granicę. Banki, fabryki, stalownie i zakłady samochodowe zwalniają setki pracowników. Jako felietonistka żartuję czasem: „Mam najlepsze miejsce na Titanicu”. I zamierzam zostać na pokładzie, dopóki statek nie zatonie. Mam nadzieję, że prasa utrzyma się na powierzchni jeszcze bardzo długo, ale za każdym razem, kiedy kolejna gazeta redukuje zatrudnienie, zaczynam rozglądać się za szalupą ratunkową.

Każdy na moim miejscu zrobiłby to samo, prawda? Jaką podjąć decyzję? Czy zejść z pokładu? A jeśli tak, to kiedy? Myślę, że najlepiej zbudować most, deska po desce. Wtedy w odpowiednim momencie masz po czym przejść na suchy ląd. Możesz zbudować ten most razem z innymi i dla innych. Tak zrobiliśmy w redakcji „Plain Dealera”. Nie mogliśmy powstrzymać firmy przed zwolnieniami, ale wspólnie mogliśmy stworzyć siatkę asekuracyjną dla tych, którzy stracili pracę, żeby ich lądowanie nie było takie twarde. I mogliśmy pomagać sobie nawzajem budować ten most. Razem z mężem wpadliśmy na pomysł spotkania, które nazwaliśmy: „Wsparcie zawodowe dla ludzi mediów”. Przerodziło się to w inicjatywę oddolną – personel newsroomu oferował doradztwo zawodowe tym wszystkim, którzy stracili pracę. A przy okazji każdy jeszcze pracujący mógł przygotować się na tę ewentualność. Chodziło o to, żeby rozwijać w uczestnikach nowe umiejętności zawodowe; skupić się na przyszłości, a nie na przeszłości. Nikt nikogo nie obwiniał ani nie krytykował za sytuację, w której się znaleźliśmy. Ważna była atmosfera tego spotkania. Chcieliśmy, żeby uczestnicy znaleźli w sobie siłę, by stawić czoła przyszłości. Naszą grupą docelową było przede wszystkim dwudziestu siedmiu zwolnionych pracowników. W drugiej kolejności kierowaliśmy spotkanie do wszystkich pracowników „Plain Dealera” zainteresowanych rozwijaniem dodatkowych umiejętności zawodowych. Chcieliśmy też pomóc wszystkim kolegom z branży medialnej, którzy znaleźli się w tej samej sytuacji. Postanowiliśmy, że udział dla osób zwolnionych będzie bezpłatny, a pozostali zapłacą za wstęp dwadzieścia pięć dolarów. Zyski ze spotkania miały zasilić fundusz pomocowy dla osób bezrobotnych. Formularz rejestracyjny wypełniało się przez internet, więc chętni mogli zapłacić kartą kredytową albo za pośrednictwem serwisu PayPal. Rejestracja była obowiązkowa, żebyśmy mogli zamówić wystarczającą ilość jedzenia. Ustaliliśmy datę na jedną ze styczniowych sobót i znaleźliśmy kościół, który zgodził się udostępnić nam za darmo swoje pomieszczenia od ósmej do piętnastej. Katedra Trójcy Świętej miała audytorium, dużą kuchnię i kilka mniejszych sal. Przygotowania zajęły nam miesiąc. Zwerbowaliśmy duży zespół wolontariuszy ze społeczności lokalnej i redakcji „Plain Dealera”. Na spotkanie zarejestrowało się sto osób, a czterdziestu mówców poświęciło im swój czas. Nikt nie dostał ani centa za to, że przez całą sobotę pomagał innym. W nocy przed spotkaniem zaczął padać śnieg. Padał przez wiele godzin i martwiłam się, że nikt nie dotrze. Co za zaskoczenie – przyszli prawie wszyscy. Niektórzy jechali wiele godzin z takich miejscowości jak Toledo, Akron, Elyria czy Columbus. Wśród uczestników byli nie tylko pracownicy „Plain Dealera”, lecz także dziennikarze innych okolicznych gazet: „Beacon Journal”, „Chronicle” z Elyrii, „Blade” z Toledo, dzienników z grupy Sun oraz „Cleveland Jewish News”. Ludzie, którzy wzięli udział w naszym spotkaniu, już stracili pracę albo obawiali się, że zostaną zwolnieni, i chcieli mieć gotowy plan B, żeby zadbać o swoją przyszłość zawodową. Zaprosiliśmy zespół ekspertów, który był do ich dyspozycji przez cały dzień. Pomagali dopracować CV, planować

następnych pięć kroków na ścieżce kariery i zagwarantować przejście do drugiego etapu rekrutacji. Daliśmy każdemu z uczestników cztery kupony, żeby zmotywować ich do rozmowy przynajmniej z czterema coachami kariery. Po każdym spotkaniu z ekspertem oddawali podpisane kupony, które później brały udział w losowaniu nagród. Dzień rozpoczął się od śniadania. Serwowaliśmy babeczki i pieczywo upieczone przez naszych pracowników. O dziewiątej wszystkich porwało świetne wystąpienie mówcy motywacyjnego, po którym przeszliśmy od razu do warsztatów pisania CV i listów motywacyjnych w taki sposób, żeby przełożyć umiejętności dziennikarskie na kwalifikacje do innych zawodów. Kolejna sesja była poświęcona rozmowom kwalifikacyjnym oraz negocjowaniu wynagrodzenia i świadczeń. Zorganizowaliśmy też warsztat posługiwania się internetem i zasobami online, a także korzystania z portali z ofertami pracy takich jak LinkedIn, CareerBoard czy Monster.com. Podczas lunchu nasz główny prelegent mówił o networkingu i zbieraniu informacji o potencjalnym pracodawcy. Radził też, jak uczynić poszukiwanie pracy swoim pełnoetatowym zajęciem. Przez całe popołudnie odbywały się różnorodne sesje dotyczące obszarów, w których zwolnieni dziennikarze mieli największą szansę na pracę, takich jak marketing, public relations, reklama, fundacje, organizacje non-profit, pisanie tekstów na zlecenie, branża wydawnicza, radio, telewizja i praca wykonywana przez internet. Zaprosiliśmy na nie profesorów i uniwersyteckich doradców zawodowych. Odbył się również panel byłych pracowników gazet, którzy znaleźli dobrą pracę w innych branżach. Headhunterzy udzielali bezpłatnych konsultacji. Na koniec odbyła się impreza networkingowa z deserami przygotowanymi przez naszych współpracowników. Stale przypominaliśmy wszystkim: to twój dzień! Wykorzystaj najlepiej, jak potrafisz, wszystko, co masz tu do dyspozycji. Nie dopuść do tego, żebyś wychodząc, czegoś żałował. Weź przyszłość w swoje ręce. Patrząc, jak salę wypełnia nadzieja, przypomniałam sobie powiedzenie mojej przyjaciółki Barb, że życie to seria trapezów gimnastycznych. Wspinasz się piętnaście metrów na szczyt, jeśli się na to odważysz, a potem stajesz na platformie, chwytasz drążek i rzucasz się w życie. Wrażenie jest niesamowite i czujesz się wspaniale, dopóki któregoś dnia nie spojrzysz w dół. Wtedy wpadasz w panikę. Ktoś przesunął siatkę asekuracyjną. Albo nigdy jej nie było. Albo jakieś wydarzenie – redukcja zatrudnienia, zwolnienie z pracy, choroba, rozwód, śmierć – sprawia, że palce zaczynają ci się ześlizgiwać z drążka, którego się trzymasz. Trudno sobie wyobrazić, że dostaniesz od losu drugą szansę, i to równie dobrą jak poprzednia. Dlatego ściskasz ten drążek ze wszystkich sił. Nie widzisz, że inny już się do ciebie zbliża, a nawet jeśli go dostrzegasz, to i tak jest poza twoim zasięgiem. I to napawa cię strachem. Żeby chwycić następny trapez, musisz wypuścić poprzedni z rąk. Kiedy to zrobisz, zawiśniesz w powietrzu bez niczego, czego mógłbyś się złapać. Rozejrzałam się po sali i zobaczyłam, jak uczestnicy spotkania rozluźniają palce na dotychczasowych trapezach i zaczynają być ciekawi, co jeszcze ich czeka. Pod koniec dnia wielu ze łzami w oczach dziękowało nam za to, że daliśmy im nadzieję.

Zamiast bać się nieznanego, nie mogli się doczekać, aż wkroczą na nową drogę. Teraz byli gotowi na to, żeby pożegnać się z tym, kim byli dotąd, i odkryć, kim jeszcze mogą się stać. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 49 Jeśli nie chcesz niczego żałować pod koniec życia, nie żałuj niczego pod koniec dnia

Ta krucha, siwa kobieta pojawiła się w moim życiu ponad dziesięć lat temu – i to tylko na pięć minut. Było lato i poznałyśmy się przez wspólną znajomą. Na imię miała Olga i nigdy więcej jej nie zobaczyłam. To mogło być jedno z tysięcy spotkań, o których po chwili się zapomina. Olga wyglądała na osiemdziesiąt lat, ale rozpierała ją energia trzylatki. Kiedy usłyszała, że wybieram się na urlop, była tak podekscytowana, jakby jechała razem ze mną. Powiedziała mi, że podczas urlopu obowiązują dwie zasady. Jeśli ich przestrzegasz, będziesz się świetnie bawić niezależnie od tego, gdzie go spędzasz. Zasada numer jeden: „Mów głośno o tym, co chcesz robić, i rób to”. Zasada numer dwa: „Niczego nie żałuj pod koniec dnia”. Dobre zasady na urlop. Świetne zasady na życie. Po rozmowie z Olgą zaczęłam się zastanawiać, dlaczego zostawiamy na urlop to, co w życiu najlepsze, a reszta roku upływa nam na czekaniu, narzekaniu i wypatrywaniu szansy, żeby żyć tak, jak naprawdę chcemy. Zasada numer jeden wydaje się prosta, ale przecież często każemy innym ludziom zgadywać, czego chcemy, a wtedy, rzecz jasna, zwykle spotyka nas rozczarowanie. Nie mówię tylko o wyjątkowych okazjach takich jak wakacje, urodziny czy święta, ale też o zwykłych dniach jak zeszły wtorek. Wszyscy to robimy. Masz ochotę na włoskie jedzenie, a mąż pyta: „Kochanie, co byś dzisiaj zjadła?”. Odpowiadasz: „Wszystko mi jedno” i na kolację jest chińszczyzna. Chcesz obejrzeć mecz futbolu amerykańskiego, a twoja żona pyta: „Kochanie, co robimy po południu?”. Odpowiadasz: „Sama zadecyduj” i do wieczora wybieracie zasłony. Jeśli powiesz, czego pragniesz, ryzykujesz, że tego nie dostaniesz. Ale jeśli nikomu tego nie zdradzisz, w zasadzie masz taką gwarancję. Jeśli chodzi o zasadę numer dwa, to od nas zależy, czy będziemy czegoś w życiu żałować. Możemy zrzucać winę na pracę, szefów, małżonka, rodziców, dzieci albo geny, ale w ostatecznym rozrachunku sami kształtujemy swoje życie. Annie Dillard napisała kiedyś, że od tego, jak spędzamy każdy dzień, zależy to, jak spędzamy całe życie. Zmroziło mnie to zdanie. Zabrzmiało jak wyrok śmierci. A raczej jak wyrok dożywocia. Czy to, jak spędzam każdy dzień, naprawdę decyduje o tym, jak spędzę całe życie? Rany. Byłam załamana, dopóki nie zmieniłam swoich zwyczajów.

Dawniej często narzekałam, że nie mam czasu na mnóstwo rzeczy. Powtarzałam, że gdybym tylko mogła, zaczęłabym robić to czy tamto… Na co ja czekałam? Jeśli to, jak spędzamy każdy dzień, naprawdę odzwierciedla całe nasze życie, to większość nekrologów mówi nieprawdę. Nigdy nie przeczytamy w nich, że pani Iks spędziła całe życie, objadając się czekoladkami i oglądając operę mydlaną Tylko jedno życie. Ale jeśli na tym upływał jej każdy dzień, to czy nie na tym upłynęło jej życie? A co z panem Igrek, który całymi dniami przesiaduje w znienawidzonej pracy, a wieczorami narzeka na nią w barze? Jemu może się wydawać, że zmarnował jeden dzień, ale tak naprawdę marnuje życie. W nekrologu zostaną wymienione jego dzieci, nawet jeśli od dawna z nim nie rozmawiały, i jego wnuczęta, nawet jeśli nie widział ich od czterech lat i nie pamiętał ich imion. Czytałam kiedyś, że aby się przekonać, o czym naprawdę marzymy, warto napisać własny nekrolog – tak, jak chcielibyśmy być zapamiętani. Spróbuj sam. Poświęć godzinę urlopu, weekendu albo przerwy na lunch i zapisz, czym szczyciłbyś się w chwili śmierci. Może to być początek twojego nowego życia. Ja robię dwie rzeczy, żeby niczego nie żałować. Po obejrzeniu filmu z wystąpienia Steve’a Jobsa na rozdaniu dyplomów w Stanford University zapisałam jedno pytanie, które Jobs zadawał sobie każdego dnia. Jego słowa widnieją na kartce, którą czytam każdego ranka. Widzę je, kiedy otwieram szafkę w łazience, żeby wyjąć szczoteczkę do zębów. „Gdyby dziś był ostatni dzień mojego życia, czy chciałabym spędzić go tak, jak zaplanowałam?” Przez chwilę upewniam się, czy odpowiedź brzmi: „Tak”. Jeśli odpowiedź brzmi: „Nie”, zmieniam plany. Na koniec dnia praktykuję dziesiąty krok AA, którego nauczyli mnie przyjaciele z grupy wsparcia: „Prowadziliśmy nadal obrachunek moralny, z miejsca przyznając się do popełnianych błędów”. Przed pójściem spać szybko przebiegam w pamięci swój dzień, żeby sprawdzić, czy zamknęłam przed kimś serce przez to, że byłam samolubna, nieuczciwa, niesprawiedliwa, urażona, przestraszona albo rozzłoszczona. Czy byłam życzliwa i pełna współczucia? Czy myślałam o innych, czy tylko o sobie? Czy kogoś zraniłam? Czy powinnam kogoś przeprosić? To tylko szybki przegląd, a nie samobiczowanie. Potem proszę Boga, żeby pobłogosławił wszystkich, których zraniłam swoim działaniem albo bezczynnością, i modlę się o łaskę, żeby następnego dnia im to wynagrodzić. Kiedy wejdzie ci to w nawyk, po pewnym czasie zaczynasz naprawiać swoje błędy, zanim całkiem zboczysz z obranego kursu. Łapiesz się na nich, przepraszasz, wracasz na właściwą drogę i zostawiasz je za sobą. Nie zabierasz już żadnych zakładników do łóżka i nie budzisz się z nimi kolejnego dnia. Czujesz się wolny. Żadnego kaca emocjonalnego. Codzienna samoocena pozwala ci zachować kontrolę nas swoim życiem. Niektórzy robią szybki rekonesans w ciągu dnia, gdy tylko poczują, że coś jest nie tak. Wystarczy zatrzymać się na chwilę, cofnąć o krok i przyjrzeć swoim myślom, uczuciom i działaniom – a nie postępowaniu drugiej osoby. Nie chcę pod koniec życia ugiąć się pod ciężarem żalu. Zbyt wielu ludzi skazuje się na ten los. Pracownicy hospicjum opowiedzieli mi, czego pacjenci żałują w swoich ostatnich miesiącach – za bardzo się bali, żeby żyć tak, jak tego naprawdę pragnęli. Nie zdążyli pogodzić się z rodzeństwem, rodzicami, małżonkami, dziećmi. Za dużo pracowali i żałowali, że nie mogą odzyskać tych cennych

godzin. Za bardzo przejmowali się drobiazgami bez znaczenia. Żałowali, że nie mówili częściej: „Kocham cię”, a rzadziej: „A nie mówiłem?”. Stracili kontakt z bliskimi przyjaciółmi i nie odnowili tych znajomości. Nigdy nie odkryli, jak czerpać szczęście z życia takiego, jakie jest. Moja przyjaciółka Sarah Maxwell pracowała jako terapeutka muzyczna w Hospicjum Western Reserve w Cleveland. Pomagała ludziom pogodzić się z przeszłością i odbudować relacje z bliskimi przed odejściem z tego świata. Któregoś dnia Sarah zapytała, czy mogę wyświadczyć przysługę jednej z jej pacjentek. Chciała podzielić się ze mną tym, czego żałuje na koniec życia. Pani R. miała osiemdziesiąt lat, a przed śmiercią napisała ten list: Kiedy leżę w łóżku, wielu wolontariuszy umila mi czas swoją obecnością. Widząc radość, jaką dają i otrzymują, czuję w sercu żal. Mój dom stał naprzeciwko domu spokojnej starości, a nigdy nie przyszło mi do głowy, żeby tam pójść i rozjaśnić uśmiechem twarz jakiejś samotnej osoby. Poczuję, że zmieniłam świat, jeśli przekonam innych, żeby poświęcili na wolontariat chociaż jedną godzinę w tygodniu. Możesz pomagać w hospicjum, odwiedzać dom spokojnej starości albo odrabiać lekcje z dziećmi w szkole. Tak wielu dobrych ludzi niesie innym dobro. Stań się jednym z nich.

To było jej życzenie na łożu śmierci. Poświęć jedną godzinę tygodniowo, żebyś nie umierał z tym samym żalem w sercu. A czego ty będziesz żałował pod koniec życia? Na czym polega różnica między życiem, które prowadzisz, a życiem, które chciałbyś prowadzić? Kiedy to odkryjesz, możesz zacząć żyć tak, jak tego pragniesz, bo tylko tak warto żyć. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Lekcja 50 Znajdź swój Święty Graal. Bądź tym, kim Bóg chce, żebyś był, a rozpalisz cały świat

Każdej wiosny rodziców ogarnia panika. Gdy studenci ostatniego roku przygotowują się do obrony prac magisterskich, ich rodziny dzwonią i piszą do mnie z prośbą o radę: „Moja córka, mój syn, kończy studia, a nie ma dla nich pracy. Włożyli tyle czasu i pieniędzy, żeby zdobyć zawód, który może przestać istnieć”. Co powiedzieć, żeby dać im nadzieję? Zanim zaczniecie porządkować piwnicę, żeby mogli się do niej wprowadzić, dajcie im najlepszy możliwy prezent z okazji ukończenia studiów – uwierzcie w nich. Nadziei dla następnego pokolenia nie znajdzie się w ogłoszeniach o pracę. Trzeba samemu wykuć swój los. Nigdy nie znalazłam pracy przez ogłoszenie w prasie czy w internecie. Każda przyszła do mnie, kiedy ugruntowałam się wewnętrznie i skontaktowałam z właściwymi ludźmi, którzy już byli w moim życiu. Wystarczyło, żebym przestała się martwić stopą bezrobocia i przypomniała sobie, że Bóg zawsze daje pracę. Nie zrażaj się listami odmownymi. Nie zrażaj się danymi statystycznymi. Nie zrażaj się faktami. Uwierz, że na świecie jest dla ciebie miejsce, nawet gdy świat nie wierzy w ciebie. Musisz wierzyć w siebie nawet wtedy, gdy nikt inny w ciebie nie wierzy. Musisz wierzyć mocniej, niż wątpią wszyscy wokół. Musisz wierzyć w cuda, w to, czego nie widać. To może oznaczać, że sam będziesz musiał stworzyć dla siebie wymarzoną pracę. Może sam będziesz musiał zaprojektować życie, którego pragniesz. Trzy lata temu narysowałam okładkę książki, o napisaniu której marzyłam, i podpisałam ją swoim nazwiskiem. To mnie zainspirowało, żeby wziąć się do roboty i napisać pierwszą książkę. Dziś kupisz ją w księgarni. Zanim skończyłam pisać pierwszą książkę, wydrukowałam listę bestsellerów dziennika „New York Times” i przykleiłam ją na drzwiach gabinetu. Arogancko umieściłam na niej tytuł własnej książki. Kiedy naprawdę się ukazała, przez trzy kolejne tygodnie nie schodziła z tej listy. Na mojej tablicy marzeń przyczepiłam zdjęcie, na którym rozmawiam z Oprah. Przyznaję, musiałam wyciąć z niego głowę Sally Field (przepraszam, Sally, naprawdę cię lubię) i wkleić moją. Czemu miałabym się ograniczać? Musisz zaprojektować życie, które chcesz prowadzić. Nazwij swoje marzenia, pozwól sobie je spełniać i zacznij nimi żyć. Przestań sobie powtarzać: „Nie wiem, co zrobić”. Coś na pewno wiesz. Od tego zacznij. Zadaj sobie pytanie: „Co wiem na pewno?”. To twój punkt wyjścia. Kiedyś stale mówiłam sobie: „Boję się”. W ten sposób przyciągałam do siebie jeszcze więcej strachu.

Oplatał mnie coraz ciaśniej niczym ogromna pajęczyna. Tak wtedy żyłam, spowita kolejnymi warstwami lęku. Dziś żyję inaczej. W końcu powiedziałam sobie: „Otrząśnij się z tego. Zacznij działać i spraw, żeby coś stało się możliwe”. Nigdy nie zapomnę chwili, gdy pierwszy raz usłyszałam studentów wydziału muzycznego Baldwin Wallace University. Dali wspaniały występ w klubie Nighttown w Cleveland Heights, po którym zaparło mi dech w piersiach. Wszyscy marzą o karierze na Broadwayu. Wysoko ustawili sobie poprzeczkę. Mają małe szanse, ale nie przejmują się tym. Ich radość była tak zaraźliwa, że twarz rozbolała mnie od uśmiechu, gdy wyśpiewywali słowa piosenki z musicalu Spamalot: „Kiedy masz wiarę w coś, zawsze ją w sercu noś, płyń pod prąd mimo fal, znajdź swój Graal. Każdy sam swój kuje los. Musisz wiedzieć, czego chcesz. Wsłuchaj się w swój serca głos, a nic nie powstrzyma cię. Wiarę miej, wierz, że sen twój też spełni się. Ruszaj w dal, znajdź swój Graal”. Święty Graal może być legendą, ale każdy z nas nim jest – naczyniem Boga. Święta Katarzyna z Sieny powiedziała: „Bądź tym, kim Bóg chce, żebyś był, a rozpalisz cały świat”. Kiedy ktoś żyje w ten sposób, łatwo to poznać. Przykładem jest Jeffery Zaslow. Był naczyniem świętości. Znaliśmy go poprzez jego książki. Jeff dał głos Randy’emu Pauschowi w Ostatnim wykładzie. Pomógł znaleźć Gabby Giffords słowa, którymi opowiedziała swoją historię. Podarował kapitanowi Sully’emu coś więcej niż chwila, w której wylądował samolotem na rzece Hudson. Dał dziewczynom z Ames szansę opowiedzieć o swojej przyjaźni i natchnąć swoją miłością ludzi na całym świecie. Poznałam Jeffa w 2000 roku, kiedy National Society of Newspaper Columnists wyróżniło go nagrodą Will Rogers Humanitarian Award. Kiedyś byłam przewodniczącą NSNC, wesołej grupy felietonistów z całego kraju. Jeff otrzymał nagrodę za swoje nieustające wysiłki, żeby opisywać dobrych, porządnych ludzi, którzy robią dobre, porządne rzeczy dla świata. Jeff też zawsze był dobrym, porządnym człowiekiem. Troszczył się o innych. Szukał w nich dobra. Umiał uchwycić ich światło, sam usuwając się w cień. Pozwalał im lśnić w swoich słowach. Trapista Thomas Merton napisał kiedyś: „Pozwól mi chociaż zniknąć w tym, co piszę… Wtedy praca mogłaby stać się modlitwą”. Życie Jeffa naprawdę było modlitwą. Modlitwą za innych. Kiedyś pisał w Chicago felietony pod tytułem All that Zazz i organizował doroczne imprezy Zazz Bash dla singli. Brały w nich udział tysiące ludzi. Dzięki niemu pobrało się siedemdziesiąt osiem par. Jeff pisał felietony dla dziennika „Wall Street Journal”, kiedy usłyszał ostatni wykład Randy’ego Pauscha, profesora informatyki na Carnegie Mellon University w Pittsburghu. Randy miał raka trzustki. Połowa osób, u których zostaje zdiagnozowany, umiera w ciągu sześciu miesięcy. Prawdopodobieństwo przeżycia katastrofy samolotowej wynosi dwadzieścia cztery procent; prawdopodobieństwo przeżycia raka trzustki to cztery procent. Zostało mu kilka miesięcy życia, kiedy Jeff podzielił się jego historią ze światem. Randy zmarł 25 lipca, mając czterdzieści siedem lat. Zostawił żonę i trójkę dzieci: synów w wieku sześciu i trzech lat oraz roczną córeczkę. Obejrzałam jego ostatni wykład w internecie i na koniec się rozpłakałam. W dniu, w którym go wygłosił, jego żona miała urodziny, ostatnie, jakie mogli spędzić razem. Kiedy na scenę

wjechał wielki tort, podbiegła do niego, otoczyła męża ramionami i wyszeptała mu do ucha: „Proszę, nie umieraj. Razem z tobą z naszego życia zniknie magia”. Nie wiem, czy z ich życia zniknęła magia. Wiem, że dzięki Jeffowi pojawiła się w naszym życiu. Jego książka została przetłumaczona na czterdzieści osiem języków, a miliony ludzi obejrzały ostatni wykład Randy’ego w internecie. Teraz pokonują mury na swojej drodze, zamiast pozwolić, żeby ich zatrzymały. Jeff Zaslow pomógł nam pokonać ten, przed którym sami stoimy. „Uściskaj swoje dzieci – powiedział. – Kochaj swoje życie”. Kiedy ostatni raz był w Cleveland, rozmawialiśmy przed i po jego spotkaniu z czytelnikami. Powiedział, że podróże są ciężkie i nie może się doczekać, aż wróci do żony i dzieci. Nadal nie mogę uwierzyć, że zginął w wypadku samochodowym w drodze powrotnej ze spotkania z czytelnikami pewnego śnieżnego dnia w lutym 2012 roku. Miał pięćdziesiąt trzy lata. Jeff pomógł mi wiele razy, kiedy byłam w kropce. Rozmawialiśmy przez telefon albo wymienialiśmy e-maile. Zawsze znajdował czas, żeby oddzwonić albo zdopingować mnie w drodze przez wspaniały świat pisarstwa, przez który sam szedł z taką pokorą i wdziękiem. Jego rekomendacja znalazła się na okładce mojej pierwszej książki, Bóg nigdy nie mruga, co teraz jest dla mnie jeszcze cenniejsze. Wciąż inspiruje mnie każdego dnia. Trzymam jego wizytówkę obok komputera: „Jeffrey Zaslow, Redaktor Nadzwyczajny, „The Wall Street Journal”. Obok wisi jeden z cytatów z wykładu Randy’ego Pauscha: „Inspiracja to najlepsze narzędzie czynienia dobra”. Po jednym ze spotkań z czytelnikami Jeff powiedział mi, że jest zmęczony życiem w drodze i nie może się doczekać, aż wróci do swojej rodziny. Niczego nie pragnął bardziej, niż przytulić dzieci i pocałować żonę. Ostatnią książkę Jeffa zainspirowała jego miłość do swoich trzech córek. Nosi tytuł The Magic Room: A Story about the Love We Wish for Our Daughters („Magiczny pokój. Opowieść o miłości, której życzymy naszym córkom”). Magiczny pokój. Wyobrażam sobie, że siedzi teraz w takim pokoju i prowadzi ze wszystkimi wywiady, zafascynowany każdą kolejną historią. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Podziękowania

Nie sposób podziękować wszystkim, dzięki którym powstaje książka, szczególnie książka o pracy. Na to, kim dziś jestem, wpłynęło tak wielu pracodawców i kolegów, że nie mogę tu wymienić ich wszystkich, ale jestem im wdzięczna za odciski palców, jakie zostawili na całym moim życiu. Moim pierwszym i najwspanialszym nauczycielem pracy był mój ojciec, Tom Brett. Pracował ciężej, niż powinien pracować jakikolwiek człowiek. Każdemu z jedenaściorga dzieci wpoił swoją żelazną etykę pracy. Moja mama, Mary Brett, też miała pełne ręce roboty ze zmienianiem pieluch, gotowaniem i praniem stosów ubrań dzień po dniu, rok po roku. Mam wobec nich ogromny dług wdzięczności, którego nigdy nie zdołam spłacić. Chciałabym też podziękować: Moim pięciu braciom i pięciu siostrom, ich małżonkom i dzieciom oraz trójce rodzeństwa mojego męża. Wszystkim nauczycielom z szkoły podstawowej im. Niepokalanego Poczęcia, gimnazjum im. Browna, liceum w Ravennie, Kent State University i John Carroll University za to, że otworzyli mój umysł i napełnili go zachwytem. Wszystkim szefom, którzy kiedykolwiek dali mi pracę oraz szansę na poznanie wspaniałych współpracowników – to od nich nauczyłam się wielu z lekcji, które tu opisałam. Wiernym czytelnikom, którzy czytają moje felietony, przychodzą na moje wykłady, przysyłają mi emaile i powierzają swoje historie. Dziękuję, że dzielicie się ze mną swoimi doświadczeniami, radościami i nadziejami. Moim polskim wydawcom, Tomaszowi, Marii i Pawłowi Brzozowskim z Insignis Media oraz licznym czytelnikom z Polski, dzięki którym moje książki stały się bestsellerami w ich kraju. Dziękuję! Szczególne podziękowanie należy się Dominice Pycińskiej, która sprawiła, że moja wizyta była wspaniałym, radosnym doświadczeniem. Wielu pisarzom, których miłość i wsparcie pomagają mi od kilkudziesięciu lat, między innymi Sheryl Harris, Thrity Umrigar, Billowi O’Connorowi, Dickowi Feaglerowi, Tedowi Gupowi, Susan Ager i Stuartowi Warnerowi. Dwóm wspaniałym mentorom, którzy za wcześnie odeszli z tego świata, Gary’emu Blonstonowi i Jeffreyowi Zaslowowi. Pastor Joyce Meyer, której tweet zainspirował mnie do nadania takiego tytułu tej książce. Dziennikom „Plain Dealer” i „Beacon Journal” za to, że mogłam napisać swoje najlepsze teksty i podzielić się nimi w tej książce. Mojej agentce, Lindzie Loewenthal z David Black Literary Agency, za jej ogromną mądrość, niezwykłą przenikliwość i subtelną szczerość, które prowadzą mnie niczym kompas.

Mojemu zespołowi w Grand Central Publishing: wydawczyni Jamie Raab za żarliwą i żywiołową wiarę we mnie i moje książki; redaktorce Karen Murgolo, której życzliwość i entuzjazm sprawiają, że redagowanie staje się czystą przyjemnością; Matthew Ballastowi i Nicole Bond za to, że moje tytuły trafiają na cały świat. I wszystkim pozostałym, którzy mieli swój udział w wydaniu tej książki. Moim wspaniałym przyjaciółkom, szczególnie Beth Welch, Kay Peterson, Vicki Prussak, Sheryl Harris, Katie O’Toole, Suellen Saunders i Sharon Sullivan. Radości mojego życia, moim wnukom, Asherowi, Ainsley i River, którzy przypominają mi, żebym czerpała z życia garściami i cieszyła się każdą chwilą, będąc w niej całkowicie obecna. Moim dzieciom, Gabrielle, Jamesowi, Benowi i Joemu, za to, że żyją w tak ciekawy, radosny sposób, który nieustannie otwiera mi oczy i serce na nowe cuda. Mojemu mężowi, Bruce’owi, który wierzył we mnie na długo przed tym, jak sama w siebie uwierzyłam, i całym sobą docenia mnie oraz wszystko, co zesłało nam życie. I jak zawsze przepełnia mnie bezbrzeżna wdzięczność dla Przyczyny tego wszystkiego, Boga mojej radości. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

O Autorce

Regina Brett jest autorką książek Bóg nigdy nie mruga. 50 lekcji na trudniejsze chwile w życiu i Jesteś cudem. 50 lekcji, jak uczynić niemożliwe możliwym, które trafiły na listę bestsellerów dziennika „New York Times”. Jej teksty zostały przetłumaczone na wiele języków i ukazały się w ponad dwudziestu sześciu krajach. Czytelnicy z całego świata rozsyłali sobie jej pięćdziesiąt życiowych lekcji, ale wbrew popularnej plotce internetowej, Regina nie ma dziewięćdziesięciu lat. Regina Brett pisze również felietony dla dziennika „Plain Dealer” w Cleveland oraz tygodnika „Cleveland Jewish News”, a jej teksty dystrybuuje Jewish News Service. Dwukrotnie była finalistką Nagrody Pulitzera w kategorii „Komentarz”. Regina mieszka w Cleveland w stanie Ohio ze swoim mężem, Brucem. Zaprasza czytelników do odwiedzania strony www.reginabrett.com oraz jej profili na Facebooku – ReginaBrettFans – i Twitterze – @reginabrett. ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

===LU IgTCVLIA5tAm9Pfk h7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ 2WChE

===LU IgTCVLIA5tAm9Pfk h7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ 2WChE

Bóg nigdy nie mruga – opinie polskich czytelników Ta książka jest inna i wcale nie dziwi mnie fakt, że pokochali ją czytelnicy na całym świecie. Sama ją pokochałam. (LubimyCzytać.pl) Bóg nigdy nie mruga to książka, która od dziś jest jedną z moich ulubionych lektur. Pokochałam w niej wszystko. (Merlin.pl) Nieduży tom to świetna książka dla nałogowych zrozpaczonych, wyzutych i wypalonych. Autorka daje w nim proste, ale celne rady: nigdy nie jest za późno na szczęśliwe dzieciństwo; to nie twoja sprawa, co myślą o tobie inni; nie czekaj na specjalną okazję, wystarczającą jest dzisiejszy dzień – to tylko niektóre z myśli, którymi Regina dzieli się ze światem. (cjg.gazeta.pl) Dostajemy od Brett mapę. Możemy ją obejrzeć i odłożyć. Możemy prześledzić kilka tras. Możemy wreszcie ruszyć w drogę. To jedyna mapa, którą lepiej się czyta przez mgłę łez na rzęsach. (Biblionetka.pl) Ta książka pozwala uwierzyć w to, że po każdej burzy wychodzi słońce. (Matras.pl) ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

===LU IgTCVLIA5tAm9Pfk h7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ 2WChE

Jesteś cudem – opinie polskich czytelników Gdy zaczęłam czytać Jesteś cudem, była pierwsza w nocy, miałam przeczytać tylko rozdział. Skończyłam dobrze po drugiej (…) Po twarzy płynęły mi łzy, nie ze zmęczenia, a ze wzruszenia. (LubimyCzytać.pl) Nigdy wcześniej nie czytałam książki, która wywołałaby we mnie tyle pozytywnych emocji! Jest idealna, gdy brakuje motywacji, gdy ma się gorszy dzień lub po prostu chce się odstresować. Przeczytałam raz i z pewnością będę powracać do niektórych felietonów nawet i po kilkadziesiąt razy. (Empik.com) Niesamowita książka, w której każdy rozdział to kolejna lekcja, przepełniona historiami o zwykłychniezwykłych ludziach oraz dotycząca oczywistych-nieoczywis​tych spraw, o których dobrze sobie przypomnieć. (Matras.pl) Jeżeli książkę miałabym ocenić po kolorowych karteczkach, które przyklejam, by zaznaczyć fragmenty, do których chcę wracać, to… w zasadzie powinnam zrezygnować z karteczek i przeczytać książkę po raz wtóry. (LubimyCzytać.pl) ===LUIgTCVLIA5tAm9Pfkh7T3tObgNqAWBOPlc8STNaOVEwcAZ2WChE

Subscribe

© Copyright 2013 - 2019 AZDOC.PL All rights reserved.