maturalne karty pracy biologia 2 odpowiedzi

Biologia na czasie – zakres rozszerzony Maturalne karty pracy 2 – klucz odpowiedzi I. Metabolizm Numer zadania Oczekiwana odpowiedź Punktowanie 1. a),...

1485 downloads 5561 Views 1MB Size

Biologia na czasie – zakres rozszerzony

Maturalne karty pracy 2 – klucz odpowiedzi I. Metabolizm Numer zadania 1.

Oczekiwana odpowiedź

Punktowanie

a), b)

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

2.

1. egzoergiczna 2. mniej 3. swobodna 4. fermentacja mlekowa

2 p. za cztery prawidłowe skreślenia, 1 p. za trzy lub dwa prawidłowe skreślenia

3.

P, F, P, F

4.

A. 1, 4 B. 3, 6

5.

P, F, P, P

6.

GTP – guanozynotrifosforan UTP – urydynotrifosforan

2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 2 p. za cztery prawidłowe przyporządkowania, 1 p. za trzy lub dwa prawidłowe przyporządkowania 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi

7.

Wpływ stężenia substratu na szybkość reakcji enzymatycznej.

1 p. za prawidłową odpowiedź

8.

B. 1

1 p. za prawidłową odpowiedź

9.

a) Wpływ temperatury i inhibitorów na aktywność oksydazy polifenolowej. b) A, B

10.

a) Sulfonamidy są inhibitorami, ponieważ współzawodniczą z PABA –

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy

11.

właściwym substratem, o miejsce aktywne enzymu. b) Inhibicja kompetycyjna. A, D

12.

Koenzym, w odróżnieniu od grupy prostetycznej, nie jest trwale związany z częścią białkową enzymu (apoenzymem)

13.

A. 1

14.

A, B

15.

a) Fotosynteza. b) Do reakcji niezbędna jest energia. Powstający produkt jest bogatszy w energię niż substraty. c) Siarkowodór. a) Czy chlorofil absorbuje w równym stopniu światło niebieskie i zielone? b) A, B

16.

prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy prawidłowo zaznaczony wniosek 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo zaznaczony wniosek 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu a), 2 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu b)

17.

a) Woda. b) Sinice, protisty roślinopodobne i rośliny. c) - źródła elektronów: u bakterii związki siarki lub proste związki organiczne, u roślin - woda, - wytwarzanie tlenu: bakterie nie wytwarzają tlenu, rośliny wytwarzają tlen, - liczba fotosystemów: u bakterii jeden, u roślin dwa.

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

18.

2 Lokalizacja: stroma chloroplastu

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 2 p. za prawidłowe uzupełnienie schematu, 1 p. za podanie obu składników siły asymilacyjnej

19.

Składniki siły asymilacyjnej: ATP, NADPH + H+ 20.

21.

22.

a) W komórkach pochwy okołowiązkowej. b) Fosfoenolopirogronian (PEP). c) W komórkach miękiszu asymilacyjnego. a) Około 30˚C. b) Ponieważ białka enzymatyczne przeprowadzające fotosyntezę ulegają denaturacji.

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

X: dwutlenek węgla (CO2).

1 p. za każdą

Etap: w karboksylacji cyklu Calvina.

prawidłową odpowiedź

23.

Probówka nr: 2 Argument: rośliny gruboszowate (rośliny kwasowe) mają niskie pH soku komórkowego, ze względu na dużą zawartość kwasu jabłkowego.

1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi

24.

A. 3 B. 4 C. 1

1 p. za trzy prawidłowe przyporządkowania

25.

A. 4 B. 1 C. 2

1 p. za trzy prawidłowe przyporządkowania

26.

B, D

27.

D

1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź

28.

a) Reakcja pomostowa. b) NADH + H+ jest donorem elektronów i protonów niezbędnych do syntezy ATP.

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

29.

a) Glikogen. b) Skreśla: biosyntezy białka, nerce, z produkcją, bardziej, dobrze

1 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu a), 2 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu b)

II. Organizm człowieka. Skóra – powłoka ciała Numer zadania 1.

Oczekiwana odpowiedź a) A. 2, B. 4, C. 5, D. 1 b) Homeostazą.

2.

a) B b) C

3.

A. 2 B. 1

4.

zrogowaciała (B), rozrodczej (A), tkanka podskórna (C), potowe (E), łojowe (D)

5. Funkcja skóry

Element skóry

Zapobieganie mutagennemu działaniu promieniowania UV

Melanocyty z barwnikiem melaniną

Funkcja termoregulacyjna

Gruczoły potowe, naczynia krwionośne skóry

Funkcja wydzielnicza

Gruczoły łojowe, gruczoły mlekowe

Ochrona przed utratą wody (parowaniem)

Warstwa zrogowaciała naskórka

Punktowanie 2 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu a), 1 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu b) 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 3 p. za wszystkie prawidłowe odpowiedzi, 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

6.

Powierzchniowa warstwa naskórka jest zrogowaciała, jej komórki sukcesywnie się złuszczają. Podziały mitotyczne warstwy rozrodczej umożliwiają odtwarzanie się komórek powierzchni naskórka.

1 p. za prawidłową odpowiedź

7.

a) A. łodyga, B. korzeń b)

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

c) B 8.

Podkreśla: naczynia krwionośne, melanocyty, zakończenia nerwowe

9.

Ponieważ nie są one narażone na szkodliwe działanie promieniowania UV emitowanego przez Słońce.

10. Gruczoły łojowe

11.

Gruczoły mlekowe

Gruczoły potowe

Lokalizacja

cała skóra z wyjątkiem dłoni i podeszew stóp

brzuszna strona ciała

cała skóra

Funkcja

zapewniają elastyczność włosów i naskórka (natłuszczanie), działają bakteriobójczo

karmienie niemowląt

termoregulacja, ochrona przed mikroorganizma mi chorobotwórczy mi

Produkty

łój

mleko

pot

Budowa

gruczoły pęcherzykowe zbudowane z jednego lub kilku płatków

zmodyfikowane gruczoły potowe zbudowane z pęcherzyków wydzielniczych, przewodów mlekonośnych i tkanki tłuszczowej

gruczoły cewkowe, cewka zwinięta w kłębek

F, P, F, P

1 p. za wszystkie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłowe skonstruowanie każdego wiersza tabeli

2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi

12.

Utleniają się (jełczeją) wówczas kwasy organiczne zawarte w pocie, np. kwas masłowy. Powoduje to powstawanie nieprzyjemnego zapachu.

1 p. za prawidłową odpowiedź

13.

B Uzasadnienie: hartowanie sprawia, że skórne naczynia krwionośne stają się bardziej elastyczne, co umożliwia im szybką i właściwą reakcję na zmiany.

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

14. Wpływ pozytywny

Wpływ negatywny

działa bakteriobójczo

przyśpiesza proces starzenia się skóry

pobudza syntezę witaminy D3

może powodować nowotwory skóry, w tym czerniaka

15.

Podkreśla: świerzb, grzybica, liszajec

16.

a) Podkreśla: malejąca Przyczyna: postępy w medycynie – nowe, bardziej skuteczne metody leczenia nowotworów b) 1. nieregularne granice 2. niejednolite zabarwienie

1 p. za każdy prawidłowo uzupełniony wiersz tabeli

1 p. za wszystkie prawidłowe podkreślenia 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

III. Aparat ruchu Numer zadania 1.

Oczekiwana odpowiedź

Punktowanie

a) Łokciowa b) D c) Staw zawiasowy

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

2. Kości

Rodzaj połączenia

Pierwszy kręg szyjny i drugi kręg szyjny

4

Kość potyliczna i kość skroniowa dorosłego

2

Kości łonowe

3

3.

D, F, B, E, C, A

4.

Odcinek lędźwiowy, ponieważ spoczywa na nim ciężar ciała.

5.

Maź stawowa. Zbyt mała ilość mazi stawowej powoduje ścieranie się powierzchni stawowych i złe odżywienie chrząstki, co prowadzi do degeneracji (zwyrodnienia) stawów.

6.

A. nieruchomy B. nie C. mózgoczaszki D. parzysta

1 p. za każdy prawidłowo uzupełniony wiersz tabeli Kości

9.

1 p. za prawidłowe uporządkowanie struktur szkieletu 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

2 p. za cztery prawidłowe skreślenia, 1 p. za trzy lub dwa prawidłowe skreślenia

7.

8.

1 p. za wszystkie prawidłowe przyporządkowania

Rodzaj stawu

Zakres ruchu

kości stępu

płaski

niewielkie ruchy w wielu płaszczyznach

łopatka i kość ramienna

kulisty

we wszystkich płaszczyznach

kości podudzia i kość udowa

zawiasowy

w jednej płaszczyźnie

a) kość płaska b) połączenie ścisłe c) takie połączenia umożliwiają efektywną ochronę ważnych narządów organizmu – serca i płuc. F, F, P

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

1 p. za wszystkie

10. 11.

Kości ludzi starszych są kruche i łamliwe ze względu na obniżoną zawartość elastycznej substancji organicznej – kolagenu. A, D

12.

13.

prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

a)

b) Ponieważ w tkance mięśniowej gładkiej miofilamenty aktynowe i miozynowe są ułożone nieregularnie. 14.

15.

B Ponieważ miofilamenty miozynowe weszły pomiędzy miofilamenty aktynowe. B, C

16. Nazwy kości

Kość udowa, kość piętowa

Cechy budowy włókien

Włókna są poprzecznie prążkowane i mają wiele jąder

17.

A. 1, 4 B. 3, 5

18.

E, C, D, B, F, A

19.

A

20.

a) Zwichnięcie stawu. b) Staw łokciowy i jest to staw zawiasowy. c) W jednej płaszczyźnie. B, C

21.

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

2 p. za cztery prawidłowe przyporządkowania, 1 p. za trzy prawidłowe przyporządkowania 1 p. za prawidłowe uszeregowanie elementów mięśnia 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdą prawidłową

22.

F, F, P, P

23.

25.

a) Nadają kościom elastyczność. b) Około 5%. c) Składniki mineralne kości. Kość jest tkanką żywą, w której zachodzą reakcje metaboliczne oraz procesy tworzenia nowych komórek i obumierania starych. U małych dzieci kości rosną, więc tempo ich metabolizmu jest wyższe niż u ludzi dorosłych. mniejsze → większa → mniejsza → większa

26.

B→A

27.

F, F, P, P

24.

odpowiedź 1 p. za wszystkie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłowe uzupełnienie schematu 1 p. za prawidłowe uzupełnienie schematu 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi

IV. Układ pokarmowy Oczekiwana odpowiedź

Numer zadania 1.

Zawartość białka [%]

Zawartość białka w różnych produktach spożywczych

3.

2 p. za prawidłowe skonstruowanie diagramu

100 80 60 40 20

0 jajko

2.

Punktacja

mleko

mięso

ziemniaki

rośliny strączkowe

Podstawę piramidy stanowią: produkty zbożowe (zwłaszcza pełnoziarniste), woda, oleje roślinne. Wyjaśnienie: produkty zbożowe zawierają węglowodany – podstawowe źródło energii oraz błonnik niezbędny do prawidłowej pracy jelit; woda jest środowiskiem reakcji metabolicznych oraz rozpuszczalnikiem dla substancji polarnych; oleje roślinne są rozpuszczalnikiem dla substancji niepolarnych i substratem do syntezy wielu ważnych związków. Produkty pochodzenia roślinnego należą do pokarmów niepełnowartościowych. Nie zawierają one wszystkich potrzebnych człowiekowi aminokwasów egzogennych.

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

10.

korzystna Uzasadnienie: ponieważ marchewka zawiera β-karoten – prekursor witaminy A, rozpuszczalny w tłuszczach.

1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 2 p. za podanie prób badawczych, po 1 p. za podanie materiałów i próby kontrolnej 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za wszystkie prawidłowe przyporządkowan ia 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

11.

A. 2

1 p. za wszystkie

4.

5.

6.

7.

8.

9.

1. Wzrosło spożycie warzyw i owoców – produktów bogatych w witaminy i sole mineralne. 2. Wzrosło spożycie tłuszczów roślinnych, bogatych w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. Materiały: miód, cukier spożywczy, sok z ziemniaka, skrobia ziemniaczana (mąka ziemniaczana), woda, płyn Lugola, cztery probówki Próby badawcze: wodne roztwory miodu, cukru spożywczego i soku z ziemniaka + płyn Lugola Próba kontrolna: zawiesina skrobi ziemniaczanej w wodzie + płyn Lugola 1. ziemniaków 2. produkty zbożowe 3. 27,8 g A. 1, 4, 5 B. 2, 3 C. 2, 3, 5 W wysokiej temperaturze NNKT utleniają się i tracą swoje właściwości biologiczne. NNKT warunkują prawidłowy wzrost i rozwój organizmu. Są m.in. substratem do syntezy prostaglandyn – hormonów tkankowych uczestniczących w wielu procesach metabolicznych. Podkreśla; witamina D3, witamina A

B. 1 C. 4 12.

Produkty te zawierają duże ilości witaminy K. Witamina K będzie działać antagonistycznie w stosunku do antywitaminy i ograniczać jej profilaktyczne lub lecznicze działanie.

13.

a) Tiamina (witamina B1). b) Rośliny strączkowe, mleko, żółtka jaj.

14.

a) B1 u chłopców i u dziewcząt oraz PP, głównie u dziewcząt. b) B1 – pieczywo pełnoziarniste, mleko, PP – jaja, mięso.

15.

B

16.

a) łosoś, pstrąg, dorsz b) tiamina (witamina B1)

17. Znaczenie

Nazwa składnika mineralnego

Stanowi materiał budulcowy kości i zębów oraz uczestniczy w procesach krzepnięcia krwi.

wapń (Ca)

Jest składnikiem hormonów tarczycy regulujących tempo przemiany materii.

jod (J)

Reguluje utrzymanie odpowiedniego ciśnienia osmotycznego oraz uczestniczy w przewodzeniu impulsów nerwowych.

potas (K)

Jest składnikiem hemoglobiny oraz enzymów uczestniczących w oddychaniu tlenowym.

żelazo (Fe)

18.

Skreślenia: przez skórę, rdzeniu przedłużonym, wzrasta, 5%

19.

NIE Uzasadnienie: ponieważ układ pokarmowy obejmuje oprócz przewodu pokarmowego również gruczoły – ślinianki, wątrobę i trzustkę. a), b)

20.

prawidłowe przyporządkowan ia 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 2 p. za prawidłowe uzupełnienie całej tabeli, 1 p. za prawidłowe uzupełnienie trzech lub dwóch wierszy tabeli

2 p. za cztery prawidłowe skreślenia, 1 p. za trzy lub dwa prawidłowe skreślenia 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 2 p. za prawidłowo wykonany podpunkt a), po 1 p. za prawidłowo wykonane podpunkty b) i c)

21.

c) pęcherzyk żółciowy – magazynuje żółć wytwarzaną przez wątrobę. 1. Mięśnie żołądka umożliwiają m. in. zmianę objętości w zależności od ilości znajdującego się w nim pokarmu. Przesuwają również masę pokarmową w kierunku jelita cienkiego. 2. Produkowany przez nie śluz zabezpiecza ściany żołądka przed strawieniem przez kwas solny. 3. Kwas solny denaturuje białka, aktywuje enzym pepsynę, zapewnia optymalne pH do trawienia białek oraz niszczy drobnoustroje patogenne.

22. Rodzaj zębów

Cechy budowy

Funkcje

siekacze

korona w formie dłuta

odgryzanie kęsów pokarmu

zęby trzonowe

powierzchnia nierówna z guzkami

miażdżenie i rozcieranie pokarmu

zęby przedtrzonowe

powierzchnia nierówna z guzkami

miażdżenie i rozcieranie pokarmu

kły

korona w kształcie stożka

rozgryzanie pokarmu

23.

B

24.

P, F, P, P

25.

WZW typu B

26.

a) Wątroba. b) Wydziela żółć emulgującą tłuszcze. c) Żółć nie jest wydzielana do krwi, ale magazynowana w pęcherzyku żółciowym i uwalniana, w miarę potrzeb, do jelita cienkiego. a) Czy pH wpływa na aktywność pepsyny? b) pH wpływa na aktywność pepsyny. c) Białko zostało rozłożone w probówce A. Oznacza to, że pepsyna jest aktywna w środowisku kwaśnym. Owsiki: przestrzeganie zasad higieny osobistej

27.

28.

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

2 p. za prawidłowe uzupełnienie całej tabeli, 1 p. za prawidłowe uzupełnienie trzech lub dwóch wierszy tabeli

1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdą

Glista ludzka: mycie jarzyn i owoców przed spożyciem Włosień kręty: spożywanie wyłącznie mięsa przebadanego weterynaryjnie.

poprawną odpowiedź

V. Układ oddechowy Oczekiwana odpowiedź

Numer zadania 1. Funkcja

Przystosowanie

ogrzewanie powietrza

liczne naczynia krwionośne w błonie śluzowej

nawilżanie powietrza

liczne gruczoły śluzowe

oczyszczanie powietrza

nabłonek zaopatrzony w rzęski

odbieranie bodźców zapachowych

nabłonek węchowy

Punktowanie 1 p. za każdy prawidłowo uzupełniony wiersz tabeli

1. Są zbudowane z nabłonka jednowarstwowego płaskiego. 2. Są oplecione siecią włosowatych naczyń krwionośnych. 3. Są pokryte surfaktantem, który zapobiega ich sklejaniu się.

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 2 p. za wszystkie prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi

Elementy chrzęstne chronią drogi oddechowe przed zapadaniem się.

1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

7.

Nie należy oddychać przez usta, ponieważ w jamie nosowej powietrze ulega ogrzaniu, nawilżeniu i oczyszczeniu z większości drobnoustrojów. F, P, F, P

8.

Skreśla: komórkami, pęcherzykami płucnymi, z udziałem, rdzeniu kręgowym

1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 2 p. za cztery prawidłowe

2.

3.

4. 5.

6.

9.

10.

Brak surfaktantu może spowodować zapadnięcie się pęcherzyków płucnych i śmierć noworodka wskutek niedotlenienia. Po wewnętrznej stronie pęcherzyków płucnych. B, C

11.

A – naczynia zawierające krew ubogą w tlen B – naczynia zawierające krew bogatą w tlen

12.

Dyfuzja może zachodzić dzięki różnicy ciśnień cząstkowych (parcjalnych) gazów (tlenu i dwutlenku węgla). Ciśnienie atmosferyczne wyrównuje się z ciśnieniem jamy opłucnej. W normalnych warunkach ciśnienie w jamie opłucnej jest niższe od ciśnienia atmosferycznego, co zapobiega zapadaniu się pęcherzyków płucnych. a) W oddychaniu piersiowym przeważają ruchy żeber, natomiast w brzusznym – przepony. U kobiet w ciąży ruchy przepony są ograniczane przez rozwijający się płód, dlatego nasila się przewaga oddychania piersiowego nad oddychaniem brzusznym. b) P, P, F, F

13.

14.

15.

a) A. wdech, B. wydech b) Wdech: obniżenie przepony, zwiększenie objętości klatki piersiowej Wydech: uniesienie przepony, zmniejszenie objętości klatki piersiowej

16.

a) Wraz ze wzrostem wysokości powyżej poziomu morza ciśnienie parcjalne tlenu gwałtownie spada. Utrudnia to oddychanie, prowadząc u osób niezaaklimatyzowanych do utraty przytomności. b) 1. Zwiększenie głębokości oraz częstości oddechów. 2. Zwiększenie częstości skurczów serca.

17.

Powietrze zalegające w płucach miesza się z powietrzem pobranym podczas wdechu i zmienia jego skład chemiczny, zabezpieczając przed zaburzeniami homeostazy gazów oddechowych we krwi. Problem badawczy: Czy w powietrzu wydychanym znajduje się dwutlenek węgla? Hipoteza: Powietrze wydychane zawiera dwutlenek węgla. Spodziewany wynik doświadczenia: Zmętnienie wody wapiennej. Wniosek: Powietrze wydychane zawiera dwutlenek węgla. Całkowita pojemność płuc wynosi: 27 500 cm3 Pojemność życiowa płuc wynosi: 26 500 cm3

18.

19.

20.

21.

Odruchy kaszlu i kichania należą do mechanizmów obronnych. Za pomocą tych odruchów pozbywamy się ciał obcych, które mogłyby zagrozić naszemu zdrowiu, np. drobnoustrojów chorobotwórczych, zanieczyszczeń powietrza, alergenów. Kaszel chroni nas także przed zadławieniem się, kiedy pokarm dostaje się przypadkowo do początkowych odcinków układu oddechowego.

skreślenia, 1 p. za trzy lub dwa prawidłowe skreślenia 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 2 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za prawidłowo wykonany podpunkt a), 1 p. za prawidłowo wykonany podpunkt b) 1 p. za prawidłowo wykonany podpunkt a), 2 p. za prawidłowo wykonany podpunkt b) 1 p. za prawidłowo wykonany podpunkt a), 2 p. za prawidłowo wykonany podpunkt b) 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

3 p. za poprawne wykonanie diagramu

22.

Zakwaszenie krwi jest spowodowane wysokim stężeniem dwutlenku węgla i świadczy o niskim stężeniu tlenu. Oznacza to, że istnieje potrzeba oczyszczenia krwi z dwutlenku węgla (wydech) i pobrania porcji świeżego powietrza, bogatego w tlen (wdech).

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

23.

Spadek temperatury sprzyja wiązaniu tlenu przez hemoglobinę, natomiast wzrost temperatury sprzyja rozpadowi oksyhemoglobiny. Jest to spowodowane wzrostem rozpuszczalności gazów w cieczach wraz ze spadkiem temperatury. a) Dzięki wysokiemu powinowactwu hemoglobiny płodowej do tlenu w łożysku następuje przekazywanie tlenu z krwi matki do krwi dziecka. b) C W wyniku obniżenia ciśnienia zmniejsza się rozpuszczalność gazów we krwi. Powstają wtedy duże pęcherzyki gazów, głównie azotu, które mogą stać się przyczyną zatorów w naczyniach krwionośnych. C

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

24.

25.

26. 27.

28.

1. Gruźlica 2. Katar 3. Grypa 4. Astma oskrzelowa W krajach wysoko rozwiniętych, uprzemysłowionych występuje duże zanieczyszczenie powietrza, które jest jedną z głównych przyczyn chorób układu oddechowego.

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź

VI. Układ krążenia Numer zadania 1.

Oczekiwana odpowiedź

Punktacja

Hematokryt to stosunek objętości krwinek do całkowitej objętości krwi. Wskaźnik ten jest stosowany m.in. w diagnostyce chorób, np. anemii. Podwyższony hematokryt może świadczyć o odwodnieniu, natomiast obniżony o przewodnieniu. Wartość hematokrytu zmienia się również w wyniku krwawień.

1 p. za prawidłową odpowiedź

2.

Podkreśla: fibrynogen, protrombina

1 p. za prawidłową odpowiedź

3.

A. 3 B. 5 C. 2 D. 7 E. 1

2 p. za wszystkie prawidłowe przyporządkowania, 1 p. za trzy lub cztery prawidłowe przyporządkowania

4.

C, D, A, B

5.

P, F, P

6.

B

1 p. za prawidłowe uporządkowanie etapów 1 p. za trzy prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź

7. Grupa krwi dawcy

Grupa krwi biorcy

0

A

B

AB

0

+

_

_

_

A

+

+

_

_

B

+

_

+

_

AB

+

+

+

+

8. Konflikt serologiczny

X

Matka

Ojciec

Dziecko

Rh+

Rh-

Rh-

Rh-

Rh+

Rh+

Rh+

Rh+

Rh-

Rh-

Rh+

Rh-

1 p. za prawidłową odpowiedź

9.

1. Jelito cienkie – wątroba – C 2. Serce – A 3. Nerki – B

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

10. Cecha

Tętnice dużego obiegu krwi

Żyły małego obiegu krwi

grubość ścian

grube ściany

cienkie ściany

kierunek przepływu krwi w stosunku do serca

od serca

do serca

ciśnienie krwi

duże

małe

obecność tlenu we krwi

duża zawartość tlenu

duża zawartość tlenu

2 p. za prawidłowe uzupełnienie całej tabeli, 1 p. za prawidłowe uzupełnienie trzech lub dwóch wierszy tabeli

2 p. za prawidłowe uzupełnienie schematu

11.

12.

B

1 p. za prawidłową odpowiedź

13.

Skreśla: obwodowym, lewej komorze, prawym przedsionku, dostarczanie tlenu komórkom i usuwanie z nich produktów przemiany materii

1 p. za wszystkie prawidłowe skreślenia

14.

Dzieci w wieku 2–4 lat mają duże serce w stosunku do reszty ciała, dlatego wykazują dużą odporność na zmęczenie.

1 p. za prawidłową odpowiedź

15.

a)

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

b) Zastawka aorty uniemożliwia powrót krwi do lewej komory. 16.

Lewa komora tłoczy krew do aorty pod bardzo wysokim ciśnieniem, dlatego jej ściana jest trzy razy grubsza od ściany prawej komory.

1 p. za prawidłową odpowiedź

17.

Tętnice wieńcowe dostarczają tlen i składniki odżywcze do mięśnia sercowego, natomiast żyły wieńcowe odbierają zbędne produkty przemiany materii. Ilość krwi przepływającej przez naczynia wieńcowe zwiększa się znacznie podczas wysiłku.

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

18.

1. A 2. A 3. B 4. B 5. B

2 p. za pięć prawidłowych odpowiedzi, 1 p. za cztery lub trzy prawidłowe odpowiedzi 3 p. za prawidłowe uzupełnienie całej tabeli, 2 p. za prawidłowe uzupełnienie trzech wierszy tabeli, 1 p. za prawidłowe uzupełnienie dwóch wierszy tabeli

19. Elementy układu przewodzącego serca wg przepływu impulsów

Lokalizacja elementów układu przewodzącego serca

węzeł zatokowo-przedsionkowy

tylna ściana prawego przedsionka

węzeł przedsionkowo-komorowy

ściana między prawym przedsionkiem a prawą komorą

pęczek Hisa

dwie odnogi biegnące wzdłuż przegrody międzykomorowej do koniuszka serca

włókna Purkiniego

ściany komór

20.

QRS 2, P 1, T 3

1 p. za prawidłową odpowiedź

21.

1. Ogólne osłabienie.

1 p. za każdą prawidłową

22.

2. Bladość skóry, błon śluzowych i spojówek. 3. Zawroty głowy.

odpowiedź

Problem badawczy: Wpływ wysiłku fizycznego na szybkość pracy serca. Hipoteza badawcza: Wysiłek fizyczny powoduje przyśpieszenie pracy serca. Próba badawcza: Uczeń wykonuje 20 przysiadów. Próba kontrolna: Uczeń siedzi na krześle. Opis doświadczenia: Obu uczniom zostaje zmierzone tętno. Następnie jeden wykonuje 20 przysiadów, natomiast drugi siedzi na krześle bez ruchu. Po wykonaniu przysiadów obu uczniom ponownie zostaje zmierzone tętno.

1 p. za prawidłowe określenie próby badawczej i próby kontrolnej, po 1 p. za prawidłowe określenie problemu badawczego, hipotezy badawczej i opisu doświadczenia 2 p. za prawidłowe uzupełnienie całej tabeli, 1 p. za prawidłowe uzupełnienie trzech lub dwóch wierszy tabeli

23. Nazwa elementu

24.

Opis

przewód piersiowy

Największe z naczyń limfatycznych, uchodzące do żyły podobojczykowej lewej.

grasica

Tutaj dojrzewają limfocyty T. Po okresie dojrzewania organizmu stopniowo zanika.

śledziona

Jest swoistym zbiornikiem krwi i miejscem rozkładu krwinek.

migdałki

Pełnią ważną funkcję w walce z patogenami układu pokarmowego i oddechowego, jednak u osób, u których występują ich częste stany zapalne lub przerost, są usuwane operacyjnie.

a) Masaż serca trzeba rozpocząć jak najszybciej w celu utrzymania ruchu krwi. W ten sposób można zapobiec niedotlenieniu tkanek i śmierci. b) Tak, ponieważ nieudzielenie pomocy w przypadku zatrzymania akcji serca u osoby chorej, może spowodować jej śmierć.

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

25.

26.

27.

2 p. za poprawne wykonanie diagramu, 1 p. za prawidłowo wyciągnięty wniosek

W 2011 r. rozpoznano i wyleczono więcej przypadków nadciśnienia tętniczego niż w 2002 r. Wydzielina ślinianek pijawek, zawierająca hirudynę, powoduje zmniejszenie krzepliwości krwi. Terapii z użyciem pijawek nie można stosować u ludzi chorych na hemofilię, ponieważ grozi to krwotokiem, oraz u ludzi chorych na anemię, ponieważ obniża się w ten sposób poziom erytrocytów i hemoglobiny. Przyczyny miażdżycy: A, D, E Następstwa miażdżycy: B, C, F, G

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

1 p. za każde prawidłowe przyporządkowanie

VII. Obrona immunologiczna organizmu Oczekiwana odpowiedź

Numer zadania 1.

Punktacja

a) Była ona jedynie nosicielką. Wirus HIV charakteryzuje się długim okresem utajenia (latencji). b) kontakt seksualny, kontakt z zakażoną krwią c) Podkreśla: limfocyty Th, makrofagi

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

2.

a) Komórki są zaopatrzone w rzęski, których ruch pomaga usuwać patogeny. b) Drogi oddechowe

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

3.

a) B b) Komórki żerne fagocytują w sposób nie wybiórczy wszelkie patogeny, które dostały się do organizmu.

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

4. Elementy odporności

Odporność nieswoista

Fizjologiczne odruchy obronne, np. kichanie

X

1 p. za wszystkie prawidłowe odpowiedzi

Limfocyty Th Błona śluzowa jamy nosowej

X

Komórki pamięci Makrofagi

X

Przeciwciała Limfocyty B

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź

5.

a) Lizozym b) Lizozym stanowi element odporności wrodzonej.

6.

B

7.

Grasica

1 p. za prawidłową odpowiedź

8.

Histaminę, naczyń krwionośnych, zaczerwienienie, obrzęk

9.

D

2 p. za wszystkie prawidłowe uzupełnienia, 1 p. za dwa lub trzy prawidłowe uzupełnienia 1 p. za prawidłową odpowiedź

10.

Brak naczyń krwionośnych i limfatycznych, powoduje, że antygeny komórek rogówki nie są rozpoznawane przez układ odpornościowy biorcy. Wskutek czego przeszczep nie zostaje odrzucony.

1 p. za prawidłową odpowiedź

11.

P, P, P, F

12.

a) A – przeciwciało B – antygen b) Swoistość przeciwciał polega na rozpoznawaniu tylko jednego, określonego antygenu.

2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

13.

a) Ponieważ ich układ immunologiczny jest rozwinięty w bardzo słabym stopniu. b) C

14.

Limfocyty B: C, B Limfocyty T: A, E

15.

a) Pierwotna odpowiedź immunologiczna: A Wtórna odpowiedź immunologiczna: B b) Stanowi ona podstawę szczepień ochronnych. Wprowadzenie do organizmu człowieka osłabionych lub zabitych drobnoustrojów albo ich składników wywołuje pierwotną odpowiedź immunologiczną. W przypadku zakażenia zjadliwą postacią drobnoustroju występuje wtórna odpowiedź immunologiczna.

2 p. za prawidłowo wykonany podpunkt a), 1 p. za prawidłowo wykonany podpunkt b)

16.

NIE, NIE, TAK, TAK

17.

U chłopca B, ponieważ wystąpi u niego wtórna odpowiedź immunologiczna.

2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź

18.

A. 3 B. 2 C. 4

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

1 p. za trzy prawidłowe odpowiedzi

19.

odrzucenie przeszczepu

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

Podawanie leków immunosupresyjnych osłabiających reakcję immunologiczną. W infekcji bakteryjnej: leukocytoza, ponieważ organizm wytwarza dodatkowe leukocyty w celu zwalczenia infekcji. W AIDS: leukopenia, ponieważ wirus HIV niszczy niektóre leukocyty.

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

21.

Leukocyty mogą dzięki temu przenikać do płynu tkankowego i niszczyć drobnoustroje, które zaatakowały daną tkankę.

1 p. za prawidłową odpowiedź

22.

F, F, F, P

2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie

20.

23.

a) Stwardnienie rozsiane b) A

prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

VIII. Układ wydalniczy numer zadania 1. D 2.

3.

Oczekiwana odpowiedź

Defekacja to usuwanie niestrawionych resztek pokarmu z przewodu pokarmowego. Wydalanie to usuwanie zbędnych i szkodliwych produktów metabolizmu komórkowego, m.in. końcowych produktów przemian związków azotowych. a), b)

Punktacja 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu a), po 1 p. za prawidłowe wykonanie podpunktów b) i c)

c) kielichy nerkowe i miedniczka nerkowa 4.

a)

1 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu a), 1 p. za prawidłowe wykonanie podpunktów b) i c)

b) pętla nefronu c) naczynia doprowadzające i odprowadzające są tętniczkami (sieć dziwna tętniczo-tętnicza) 5.

B

6.

nieprawidłowy; Uzasadnienie: ponieważ w moczu znajduje się glukoza; nieprawidłowy; Uzasadnienie: ponieważ mocz jest mętny i zawiera białko;

1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi z uzasadnieniami, 1 p.

7.

A

8.

P, P, P, F, P

9.

a)

10.

b) Poziom glukozy rośnie wraz z upływem czasu. c) Między 40 a 50 godziną. B, D

11.

a) Ośrodek wydalania mieści się w odcinku krzyżowym rdzenia kręgowego. b) Bezwarunkowy.

12.

13.

A. 2 B. 3

14.

a) Erytropoeza (wytwarzanie erytrocytów) b) Szpik kostny c) Zwiększona ilość hemoglobiny transportującej tlen do tkanek, m.in. mięśni.

za jedną prawidłową odpowiedź z uzasadnieniem 1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za pięć prawidłowych odpowiedzi, 1 p. za cztery lub trzy prawidłowe odpowiedzi

2 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu a), po 1 p. za prawidłowe wykonanie podpunktów b) i c) 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 3 p. za prawidłowo narysowany schemat

1 p. za każde prawidłowe przyporządkowanie 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

15.

16.

a) Filtracja. b) Angiotensyna II reguluje wydzielanie wazopresyny i aldosteronu, co zwiększa intensywność filtracji. Moczówka prosta, przyczyną jest niedobór lub brak wazopresyny

17.

C, E

18.

Rozkruszanie kamieni za pomocą ultradźwięków.

19.

a) Dializa b) Przepuszczenie krwi przez błonę półprzepuszczalną w celu jej oczyszczenia z substancji szkodliwych. B

20. 21.

22.

a) Hemoglobina b) Hemoglobina występuje w erytrocytach i odpowiada za transport gazów oddechowych, głównie tlenu. D

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź

IX. Układ nerwowy Numer zadania 1.

Oczekiwana odpowiedź

2.

a) Rozbudowany aparat Golgiego, duża liczba mitochondriów, dobrze rozwinięta siateczka śródplazmatyczna szorstka (tigroid). b) Tigroid. c) astrocyty, lemocyty d) więcej jest komórek glejowych. F, P, P, F

3.

a)

Punktacja 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

b) Węzły (przewężenia Ranviera) – 5 c) C 4.

a) Kanał środkowy b) Rdzeń kręgowy c) Istota szara

2 p. za wszystkie prawidłowo wykonane podpunkty, 1 p. za dwa prawidłowo wykonane podpunkty

5.

a) Wniosek: w miarę wzrostu średnicy aksonu wzrasta szybkość przewodzenia impulsu nerwowego. b) Lemocyty. a) Nazwa bodźca: bodziec progowy. Uzasadnienie: bodziec progowy powoduje otwarcie się w błonie kanałów jonowych, przez które jony sodu biernie przepływają do wnętrza włókna. b) Część schematu: C Uzasadnienie: w wyniku działania pompy sodowo-potasowej zostaje przywrócony stan spoczynkowy błony (polaryzacja). c) C 1. Powstaje zawsze wtedy, gdy zadziała bodziec progowy, niezależnie od jego siły. 2. Rozprzestrzenia się.

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

6.

7.

8.

Skreśla: chemiczna, rozwojowego, warunkowymi, autonomiczny

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 2 p. za cztery prawidłowe

9.

2, 5, 1, 3, 4

10. Wypustki

Akson

Dendryt

Liczba w jednym neuronie

jeden

wiele

Kierunek przewodzenia impulsu

do efektora lub następnego neuronu

od receptora lub poprzedniego neuronu

Długość

długi

krótki

Cechy

11.

a) A. 4 B. 2, C. 1 b) Móżdżek

12.

A. 6 B. 3 C. 5 D. 1

13.

B

14.

a) Skreśla: somatyczny, współczulna, warunkowego, rdzeniowym b) Podczas snu wolnofalowego spowolnieniu ulega praca mięśni gładkich i treść pokarmowa przechodzi przez przewód pokarmowy z mniejszą prędkością.

15.

18.

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 2 p. za cztery prawidłowe przyporządkowania, 1 p. za trzy lub dwa prawidłowe przyporządkowania 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

F, P, P, F, P

2 p. za pięć prawidłowych odpowiedzi, 1 p. za cztery lub trzy prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłowe podpisanie struktur, 1 p. za prawidłowe podpisanie strzałek

A. 3, 1, 2 B. 2, 3, 1 C. 1, 3, 2 P, F, P, F

1 p. za każde prawidłowe uporządkowanie 2 p. za cztery

16.

17.

skreślenia, 1 p. za trzy lub dwa prawidłowe skreślenia 1 p. za prawidłowe uszeregowanie 1 p. za każdą prawidłowo uzupełnioną kolumnę tabeli

19.

20.

21.

22.

23.

24.

a) Ciało modzelowate tworzą włókna nerwowe. b) prawdziwe Uzasadnienie: W mózgu istota biała jest położona centralnie, a szara znajduje się na zewnątrz. W rdzeniu kręgowym układ jest odwrotny – istota szara jest położona centralnie, a biała znajduje się na zewnątrz. A. Hipokamp B. Zwój nerwowy C. Móżdżek a) Podwzgórze, położone w międzymózgowiu. b) nieprawdziwe Uzasadnienie: odruch wydzielania śliny pod wpływem pokarmu znajdującego się w jamie ustnej jest odruchem bezwarunkowym, ponieważ powstaje bez udziału kory mózgu. Odruchy bezwarunkowe cechują się zmiennością, ponieważ są to odruchy nabyte, zależne od środowiska, trybu życia itd. W trakcie życia osobniczego ulegają one ciągłym zmianom. a) 1. np. spowolnienie reakcji organizmu w przypadku synaps pobudzających. 2. np. wzmożenie reakcji organizmu w przypadku synaps hamujących. b) Środki uzależniające mogą modyfikować wytwarzanie odpowiednich neuroprzekaźników, naśladować lub hamować ich działanie. Uzależnienie jest więc chorobą układu kary i nagrody. C

25.

a) Sen wolnofalowy, sen paradoksalny b) Część przywspółczulna AUN

26.

A. 2, 3, 5 B. 1, 2

27.

a) F, P, F, P b) Pamięć sensoryczna jest to pamięć opierająca się na doznaniach zmysłowych, np. pamięć wzrokowa, słuchowa, zapachowa.

prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każde prawidłowe przyporządkowanie 2 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu a), 1 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu b)

X. Narządy zmysłów Numer zadania 1.

Oczekiwana odpowiedź

Punktacja 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

a)

2.

b) Soczewka jest przezroczystą strukturą załamującą promienie świetlne. Odpowiada za zdolność ostrego widzenia. F, F, P, F

3.

soczewka, pręciki i czopki, nerw wzrokowy, płat potyliczny kory mózgowej

4. Komórki

Pręciki

Czopki

2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 3 p. za prawidłowe skonstruowanie tabeli

Cecha Rozmieszczenie

większe ich zagęszczenie jest w obwodowej części siatkówki

większe ich zagęszczenie jest w środkowej części siatkówki

Liczba

jest ich 120 mln

jest ich 7 mln

Rodzaj barwnika

zawierają rodopsynę

zawierają jodopsynę

Wrażliwość na światło

są wrażliwe na słabe natężenie światła

są wrażliwe na silne natężenie światła

5.

Białko: opsyna Witamina: retinol

6.

a)

1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za dwa prawidłowo wykonane podpunkty

7.

8. 9.

b) Pręciki są niewrażliwe na barwę, odpowiadają za postrzeganie kształtu i ruchu przedmiotów, dobrze funkcjonują w półmroku. a) A. około 425 nm B. około 525 nm C. około 575 nm b) Daltonizm polega na zaburzeniach w rozpoznawaniu barw, najczęściej czerwonej i zielonej. Operacyjny sposób leczenia zaćmy polega na usunięciu zmętniałej soczewki i zastąpieniu jej sztuczną. a) B b) Podkreśla: soczewka rozpraszająca, soczewka dwustronnie wklęsła

10.

a)

11.

b) Kamyczki błędnikowe (otolity) c) Przechylanie głowy w różnych kierunkach powoduje przemieszczanie się endolimfy. Wywołuje to ruch otolitów, które uciskają rzęski komórek zmysłowych i wzbudzają w nich impuls nerwowy. Błona bębenkowa, narząd spiralny, płat skroniowy mózgu

12.

13.

14. 15.

16. 17.

a) X – młoteczek, Y – strzemiączko, Z – kowadełko b) Kosteczki słuchowe przenoszą (i wzmacniają) drgania z błony bębenkowej na błonę zasłaniającą okienko owalne. a) W wyniku powstałej różnicy ciśnień trąbka słuchowa się zaciska. b) W wyniku połykania różnica ciśnień wyrównuje się i trąbka słuchowa staje się drożna. B a) Choroba lokomocyjna b) Nadmierne pobudzenie narządu równowagi c) Podróż statkiem Każdy kubek smakowy zawiera receptory wrażliwe na wszystkie pięć smaków, dlatego odbieramy je całą powierzchnią języka. a) Brodawki okolone b) Brodawki nitkowate

1 p. za dwa prawidłowo wykonane podpunkty

1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

18.

C

19.

Lotne cząsteczki zapachowe rozpuszczają się w śluzie i dopiero w formie rozpuszczonej (ciekłej) mogą podrażniać komórki receptorowe. B, D

20.

1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi

XI. Układ hormonalny Oczekiwana odpowiedź

Numer zadania 1.

B

2.

a)

3.

b) Gruczoł A: 1, 6 Gruczoł B: 3, 5 Skreśla: wazopresynę, sekretynę, neurohormonem, hormonem wytwarzanym przez gruczoł dokrewny, wzrost ciśnienia krwi, wzrost przepuszczalności ścian naczyń włosowatych

Punktacja 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

2 p. za wszystkie prawidłowe skreślenia, 1 p. za pięć lub cztery prawidłowych skreśleń

4.

a) Nadnercza b) 1. Przyspieszenie akcji serca 2. Wzrost stężenia glukozy we krwi

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

5.

a)

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

b) Jest to mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego. 6.

7.

2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi

C

8. Hormon

Miejsce wytwarzania hormonu

Cechy hormonu

Testosteron

3

B, D

Glukagon

4

A, C

9.

a) Somatotropina b) Niedobór somatotropiny w dzieciństwie prowadzi do karłowatości.

10.

1. Oksytocyna, 2. Prolaktyna

11.

a) Aldosteron – zwiększa wchłanianie jonów sodu i potasu w nerkach. b) W cytozolu komórki – receptory cytoplazmatyczne.

12.

Kortyzol, należący do glikokortykosteroidów, wykazuje działanie immunosupresyjne, zapobiegając odrzuceniu przeszczepu. B

13. 14.

Skutki niedoboru hormonu

Nazwa hormonu

U dorosłych – obrzęk śluzowaty, u dzieci – ogólny niedorozwój umysłowy i fizyczny

tyroksyna, trijodotyronina

Wyraźny spadek liczby limfocytów T

tymozyna

Cukrzyca typu I

insulina

2 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo uzupełniony wiersz tabeli

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 2 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za trzy prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi

15.

4

16. Charakterystyka hormonu

Nazwa hormonu

Jest hormonem sterydowym. Powoduje zmiany błony śluzowej macicy. Zmniejszenie jego poziomu, jeżeli kobieta jest w ciąży, podnosi ryzyko poronienia.

progesteron

jajniki

Jest to hormon powodujący wzrost resorpcji wody w kanalikach nerkowych. Jego obniżona ilość prowadzi do oddawania dużej ilości moczu.

wazopresyna

podwzgórze

Jest to hormon o charakterze peptydowym, regulujący poziom wapnia we krwi. Działa antagonistycznie do hormonu produkowanego przez przytarczyce.

kalcytonina

tarczyca

17.

a) Opisane objawy wskazują na nadczynność nadnerczy. b) Zespół Cushinga

18.

B

19.

P, P, F, F

20.

Miejsce wytwarzania

1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłowo uzupełnioną kolumnę tabeli

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłowe uzupełnienie schematu

21. 22.

Nazwa hormonu: melatonina Nazwa hormonu tropowego: melanotropina a) Działanie hormonów białkowych. B Działanie hormonów steroidowych. A b) Mają budowę niepolarną i łatwo przechodzą przez lipidowy zrąb błony.

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

XII. Rozmnażanie i rozwój człowieka Numer zadania 1.

Oczekiwana odpowiedź a) najądrze b) kształt, obecność witki, obecność wstawki, zdolność poruszania się c) cztery

2.

a)

3.

b) Wydzielina prostaty zawiera liczne enzymy hydrolityczne, które upłynniają nasienie, ułatwiając plemnikom poruszanie się w drogach rodnych kobiety. D, 3

4.

nasieniowód, cewka moczowa

5.

Zasadowy odczyn płynu nasiennego zobojętnia kwaśny odczyn pochwy, ułatwiając poruszanie się plemników.

6.

a), b)

Punktacja 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź

1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

7.

c) spermatydy Enzymy akrosomalne umożliwiają plemnikom pokonanie osłon jajowych.

8.

P, F, F, P, P

9.

a) A.

B.

b) Cecha

Plemnik

Oocyt II rzędu

Objętość cytoplazmy

mała

duża

Ilość materiałów

mała

duża

1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za pięć prawidłowych odpowiedzi, 1 p. za cztery lub trzy prawidłowe odpowiedzi 2 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu a), 2 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu b)

zapasowych Ruchliwość

ruchliwy

nieruchliwy

Ploidalność jądra komórkowego

haploidalne (1n)

haploidalne (1n)

10.

A

11.

a) Ponieważ mitochondria znajdujące się w zygocie pochodzą wyłącznie z komórki jajowej. b) Mitochondria znajdują się we wstawce plemnika, która podczas procesu zapłodnienia nie wnika do komórki jajowej. c) P, F, F, P

12.

Pierwszorzędowe cechy płciowe: jajniki. Trzeciorzędowe cechy płciowe: piersi z gruczołami mlekowymi, szerokie biodra.

13.

Miejsce: jajowód. Proces: Zapłodnienie.

14.

a) Około czternastego dnia cyklu. b) Około czternastego dnia cyklu. c) Około dwudziestego dnia cyklu, ponieważ w przypadku barku zapłodnienia zanika ciałko żółte. a) Owulacja. b) Ciałko żółte. c) Podkreśla: progesteron

15.

16.

Ruchy perystaltyczne mięśniówki jajowodu, ruch rzęsek nabłonka migawkowego wyściełającego wnętrze jajowodu.

17.

18.

F, P, F, P

1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdą prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłowe uzupełnienie schematu

2 p. za cztery

19.

a), b)

prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

c) Kosmówka. 20.

ektoderma, endoderma, mezoderma, organogenezy, cewka nerwowa, struna grzbietowa, narządy ostateczne

21.

A. 2 B. 5 C. 1 D. 4 E. 3

22.

Pęcherzyk żółtkowy nie uczestniczy w odżywianiu zarodka.

23.

D

24.

A. 2 B. 4 C. 3 D. 1

25.

Metody nieinwazyjne: ultrasonografia, analiza biochemiczna krwi matki. Metody inwazyjne: amniopunkcja, biopsja kosmówki, pobranie krwi płodu.

26.

A, B, D, E, C

27.

Charakterystyka dotyczy okresu poniemowlęcego.

28.

P, F, P, F

2 p. za siedem lub sześć prawidłowych odpowiedzi, 1 p. za pięć lub cztery prawidłowych odpowiedzi 2 p. za pięć prawidłowych odpowiedzi, 1 p. za cztery lub trzy prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłowe uszeregowanie 1 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub

29.

Ciąża jest możliwa. Owulacja przypada na czternasty dzień cyklu, czyli dwa dni po odbytym stosunku. Plemniki żyją w drogach rodnych około trzech dni, więc istnieje możliwość zapłodnienia oocytu.

30.

Wymienione czynniki powodują przegrzewanie się jąder, co prowadzi do zaburzeń w przebiegu spermatogenezy.

31.

32.

Wyselekcjonowane plemniki wprowadza się w warunkach laboratoryjnych do pobranych z organizmu kobiety oocytów. Następnie hoduje się zarodki i we wczesnej fazie rozwoju wprowadza się je do macicy. C

33.

a)

34.

b) Podczas porodu naturalnego występuje największe prawdopodobieństwo bezpośredniego kontaktu krwi płodu z krwią matki. Gruczoł krokowy (prostata, stercz).

dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłową odpowiedź, 1 p. za prawidłowe uzasadnienie 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za prawidłową odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

1 p. za prawidłową odpowiedź

XIII. Choroby a zdrowie człowieka Numer zadania 1.

Oczekiwana odpowiedź

Punktacja

a) psychicznego, społecznego b) B

2.

Np. promowanie zdrowego stylu życia, ponieważ ma on największy wpływ na stan naszego zdrowia.

3.

Etiologia: rotawirusy Patogeneza: rozprzestrzenia się głównie drogą pokarmową; objawy: gorączka, nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha; A. 2 B. 1 C. 4

4.

5.

Podkreśla: cukrzyca, alergia, alkoholizm

6. Drogi zakażenia I, L

7.

A. 1, 2, 4 B. 1, 2, 3 C. 5, 6

8.

P, F, F, P

9.

a)

Źródła zakażenia A, B, E, G, H, K

Wrota zakażenia C, D, F, J

1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt 1 p. za prawidłową odpowiedź, 1 p. za prawidłowe uzasadnienie 1 p. za każdą poprawną odpowiedź 1 p. za wszystkie prawidłowe przyporządkowania 1 p. za poprawną odpowiedź 2 p. za trzy poprawnie uzupełnione kolumny, 1 p. za dwie poprawnie uzupełnione kolumny 2 p. za trzy prawidłowe przyporządkowania, 1 p. za dwa prawidłowe przyporządkowania 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

b) Tendencja malejąca. c) Np. używanie jednorazowych igieł i strzykawek. 10.

11.

12.

13. 14.

A. 3, 6, 7 B. 1, 2, 5 C. 4, 8, 9 Wyjaśnienie: szczepionka powoduje wytwarzanie przeciwciał przeciwko konkretnemu patogenowi. Przykłady: gruźlica, różyczka, choroba Heinego-Medina. a) P, P, F, F b) Np. niezaszczepieni imigranci lub turyści.

1 p. za poprawną odpowiedź

Wczesne wykrycie choroby nowotworowej pozwala często na jej całkowite wyleczenie. P, F, P, F

1 p. za poprawną odpowiedź 2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu a), 2 p. za prawidłowe wykonanie podpunktu b) 2 p. za poprawną odpowiedź 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

15.

a) Geny supresorowe regulują cykl komórkowy, apoptozę i naprawę uszkodzonego DNA. b) P, P, F, F

16.

Ich objawy są niespecyficzne, dlatego często bywają lekceważone przez rodziców.

17.

a)

18.

19.

20.

21.

b) A. 2 B. 4 C. 1 D. 3 1. zablokowanie apoptozy 2. zablokowanie systemów naprawy uszkodzonego DNA a) Rozwijające się naczynia krwionośne umożliwiają dostarczenie składników odżywczych i tlenu komórkom guza. b) W wyniku angiogenezy guz rośnie. Naczynia krwionośne umożliwiają również przenoszenie komórek nowotworowych do innych narządów i tworzenie przerzutów. Np. unikanie palenia tytoniu. Dym tytoniowy zawiera wiele substancji rakotwórczych, które uszkadzają DNA komórek, wywołując liczne nowotwory, m.in. raka płuc.

1 p. za każdą poprawną odpowiedź 2 p. za poprawnie wykonaną tabelę, 1 p. za poprawnie wykonany podpunkt b)

1 p. za dwie prawidłowe odpowiedzi 1 p. za każdy prawidłowo wykonany podpunkt

2 p. za prawidłową odpowiedź 2 p. za prawidłowo wykonany diagram

22.

2 p. za cztery prawidłowe odpowiedzi, 1 p. za trzy lub dwie prawidłowe odpowiedzi

Subscribe

© Copyright 2013 - 2018 AZDOC.PL All rights reserved.